What do you think?
Rate this book
Continent van de kwaliteit: Hoe Europa een eigen economische koers kan varen
Betere producten, betere banen, een betere kwaliteit van leven, een sterkere democratie en een einde aan de ecologische ontwrichting: gaat dat samen? In Europa, in onze tijd, in déze omstandigheden? In Continent van de kwaliteit toont econoom Paul Schenderling aan dat het kan. Als Europa radicaal kiest voor kwaliteit boven kwantiteit.
In een meeslepende analyse laat Schenderling zien hoe onze huidige focus op méér en goedkoper verwoestend werkt voor onze industrie, werknemers en het milieu. Daardoor verliezen mensen het vertrouwen in de democratie. We staan op een kruispunt in de geschiedenis: blijven we op deze doodlopende weg of kiezen we een andere route?
Continent van de kwaliteit schetst een inspirerende visie van een sterk en bloeiend Europa waar we direct mee aan de slag kunnen. Want samen kunnen we het tij keren.
In een meeslepende analyse laat Schenderling zien hoe onze huidige focus op méér en goedkoper verwoestend werkt voor onze industrie, werknemers en het milieu. Daardoor verliezen mensen het vertrouwen in de democratie. We staan op een kruispunt in de geschiedenis: blijven we op deze doodlopende weg of kiezen we een andere route?
Continent van de kwaliteit schetst een inspirerende visie van een sterk en bloeiend Europa waar we direct mee aan de slag kunnen. Want samen kunnen we het tij keren.
350 pages, Paperback
Published October 7, 2025
11 people are currently reading
141 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 7 of 7 reviews
November 10, 2025
Verplichte kost voor politici
Continent van de Kwaliteit van Paul Schenderling is wat mij betreft verplichte kost voor alle politici in de Europese Unie en op alle niveaus in Nederland. Het geeft hoop in een sombere wereld waarin milieurampen en oorlogen het nieuws domineren. Europa kan wel degelijk een eigen sterke positie op het wereldtoneel innemen, met een strategie die zich onderscheidt van andere continenten in de focus op de echte waarden van het leven vrijheid, vrede, rechtvaardigheid en naastenliefde en die de economie daaraan ondergeschikt maakt, zoals dat hoort. Europa kan de hyperglobalisering, die verantwoordelijk is voor oneindig veel leed en schade, de rug toekeren, door een aantal vrij simpele maatregelen, zoals strengere toelatingseisen voor producten van buiten de EU en quota, niet alleen voor broeikasgassen, maar voor alle milieuimpactfactoren. Lokale en regionale overheden kunnen de lokale en regionale economie stimuleren in de vorm van coöperaties en nieuwe duurzame waardeketens. En de nationale overheid kan met een flinke belastingherziening de ontbrekende puzzelstukjes leggen.
Hoeven wij dan niets te doen? Natuurlijk wel: op dit moment wordt het dominante verhaal nog verteld door partijen die belang hebben bij de status quo, grote internationale bedrijven en de allerrijkste families. Het verhaal schuurt, maar nog niet genoeg. Er komt een tijd dat dit verhaal niet meer geaccepteerd wordt, omdat de schade door te veel mensen in hun dagelijkse leven wordt ervaren. Alle zaadjes die wij nu zaaien voor het verhaal over de nieuwe economie, dragen straks bij aan de bloemenpracht van het nieuwe verhaal.
Als consument kun je je aansluiten bij Just Enough, de enige duurzame consumentenbeweging van Nederland. Raadpleeg de productwijzer, abonneer je op de nieuwsbrief, neem deel aan de webinars op de tweede maandag van de maand en luister naar de inspirerende podcasts met auteur Paul Schenderling en gastsprekers. En word donateur zodat de productwijzer kan worden uitgebreid en onderhouden.
https://www.justenough.nl/
Als ondernemer kun je om te beginnen de strategie van sufficiëntie gaan omarmen en toepassen. Uit persoonlijk ervaring kan ik je vertellen dat dit het leven en ondernemen eindeloos veel waardevoller maakt. Vertel erover aan andere ondernemers, zodat zij ook aangestoken worden. Geef hen het boek Continent van de Kwaliteit als relatiegeschenk. En sluit je aan bij De Club van Postgroei, die onlangs is opgericht.
https://www.postgroei.nl/
Samen zijn wij in staat om het nieuwe verhaal waar te maken. Ik ga ervoor. Jij ook?
Continent van de Kwaliteit van Paul Schenderling is wat mij betreft verplichte kost voor alle politici in de Europese Unie en op alle niveaus in Nederland. Het geeft hoop in een sombere wereld waarin milieurampen en oorlogen het nieuws domineren. Europa kan wel degelijk een eigen sterke positie op het wereldtoneel innemen, met een strategie die zich onderscheidt van andere continenten in de focus op de echte waarden van het leven vrijheid, vrede, rechtvaardigheid en naastenliefde en die de economie daaraan ondergeschikt maakt, zoals dat hoort. Europa kan de hyperglobalisering, die verantwoordelijk is voor oneindig veel leed en schade, de rug toekeren, door een aantal vrij simpele maatregelen, zoals strengere toelatingseisen voor producten van buiten de EU en quota, niet alleen voor broeikasgassen, maar voor alle milieuimpactfactoren. Lokale en regionale overheden kunnen de lokale en regionale economie stimuleren in de vorm van coöperaties en nieuwe duurzame waardeketens. En de nationale overheid kan met een flinke belastingherziening de ontbrekende puzzelstukjes leggen.
Hoeven wij dan niets te doen? Natuurlijk wel: op dit moment wordt het dominante verhaal nog verteld door partijen die belang hebben bij de status quo, grote internationale bedrijven en de allerrijkste families. Het verhaal schuurt, maar nog niet genoeg. Er komt een tijd dat dit verhaal niet meer geaccepteerd wordt, omdat de schade door te veel mensen in hun dagelijkse leven wordt ervaren. Alle zaadjes die wij nu zaaien voor het verhaal over de nieuwe economie, dragen straks bij aan de bloemenpracht van het nieuwe verhaal.
Als consument kun je je aansluiten bij Just Enough, de enige duurzame consumentenbeweging van Nederland. Raadpleeg de productwijzer, abonneer je op de nieuwsbrief, neem deel aan de webinars op de tweede maandag van de maand en luister naar de inspirerende podcasts met auteur Paul Schenderling en gastsprekers. En word donateur zodat de productwijzer kan worden uitgebreid en onderhouden.
https://www.justenough.nl/
Als ondernemer kun je om te beginnen de strategie van sufficiëntie gaan omarmen en toepassen. Uit persoonlijk ervaring kan ik je vertellen dat dit het leven en ondernemen eindeloos veel waardevoller maakt. Vertel erover aan andere ondernemers, zodat zij ook aangestoken worden. Geef hen het boek Continent van de Kwaliteit als relatiegeschenk. En sluit je aan bij De Club van Postgroei, die onlangs is opgericht.
https://www.postgroei.nl/
Samen zijn wij in staat om het nieuwe verhaal waar te maken. Ik ga ervoor. Jij ook?
December 6, 2025
Europa moet steviger inzetten op waar ze goed in is, en dat is kwaliteit. Dit betoogt Paul Schenderling in Continent van de kwaliteit. Hoe Europa een eigen economische koers kan varen, uit 2025. Europa heeft altijd voorop gelopen als het gaat om regelgeving voor productkwaliteit en duurzaamheid. Het zou onverstandig zijn om te proberen te concurreren met China in het produceren van goedkope rommel, en juist zeer verstandig om digitale ontwikkelingen meer in eigen hand te houden, ons los te maken van de digitale diensten uit de VS. De visie die Paul schetst is tegelijk filosofisch, holistisch en praktisch.
Filosofisch als het gaat om te bespreken waar mensen gelukkig van worden, wat een goed leven betekent. Spoiler: niet meer spullen. Holistisch als het gaat om het schetsen van de problemen waar Europa nu mee worstelt, van oorlog in Oekraïne tot hyperglobalisatie, van verslavende apps tot toenemende ongelijkheid, van ecologische crises tot schadelijke efficiëntie. Praktisch als het gaat om handelingsperspectief voor burgers, bedrijven, regionale overheden en de Nederlandse regering. Goed gedaan!
Het maatschappelijke boek Continent van de kwaliteit …
… begint met het uiteenzetten van de problemen waar Europa tegenaan loopt. De oorlog in Oekraïne is een bedreiging voor Europa. De extreemrechtse politieke wind die in de VS heerst, ook. Maar er zijn ook interne bedreigingen: economisch, sociaal en ecologisch verval. De Europese industrie verzwakt, de ongelijkheid neemt toe, de democratie staat onder druk, en met de natuur gaat het steeds slechter. Hoe dat komt? Door de economische keuzes die we hebben gemaakt.
Maar dat verval is niet onvermijdelijk. Als we nu eens niet kijken naar de maatstaven van vooruitgang die alleen maar kwantitatief zijn, zoals bbp, productiviteit, het aantal multinationals, maar juist naar de kwalitatieve maatstaven? Als we nu eens zouden focussen op kwalitatieve groei, op beter in plaats van meer? Op een goed leven? Dan gaat het helemaal niet zo slecht met Europa. Want we zijn al koploper qua kwaliteit: van producten, van zorg en onderwijs, van verduurzaming van de industrie. Kwaliteit is onze kracht!
Het goede leven met de economie als middel
Je kunt ‘het goede leven’ vatten in de gemeenschappelijke waarden vrede, vrijheid, rechtvaardigheid en naastenliefde. Die doeleinden bereiken we met middelen als geld, (militaire) macht, en in het algemeen: met onze economie. Maar we zijn daarin doorgeslagen, economie is niet meer dienstbaar, maar autonoom. Door globalisering hebben natiestaten macht verloren aan grote corporaties en miljardairs. Kortweg ‘de rijken’. De natiestaten sloten handelsverdragen, en verloren hierbij bevoegdheden om te sturen op handel, industriepolitiek, wisselkoersen, verplaatsing van kapitaal.
Dat sturen gebeurt nu door private partijen, middels het gebruiken van het ‘vestigingsklimaat’, opgebouwd door belastingwetgeving en sociale zekerheid. Bevalt het vestigingsklimaat ze niet dan verkassen ze naar een ander land, of dreigen daarmee. Er is concurrentie tussen verschillende landen, en dat resulteert in een race to the bottom op economisch, sociaal (toenemende ongelijkheid) en ecologisch (afzwakking Green Deal) gebied. De baten van economische groei gaan voornamelijk naar de rijken. Niet goed. We moeten (dus) naar kwalitatieve groei.
Europa verbouwen
Het boek geeft ons een verbouwingsplan in 5 delen. In deel I wordt de historie en de werking van het huidige economische systeem geanalyseerd. Dat vond ik bekende stof, prettig uiteengezet.
In deel II behandelt Paul 4 ‘game-changers’:
*Digitale monopolies, waarin AI, digitale verslaving, en de macht van de VS en China op dit gebied aan de orde komen.
*Toekomstig concurrentievermogen, waarin ook weer de overmacht van China aan de orde komt. Wat nodig is, zijn investeringen in kennis, duurzaamheid, defensie en energie-infrastructuur, het probleem is natuurlijk hoe we dit moeten financieren.
*De internationale economische en politieke orde, met opkomst van BRICS, het ontstaan van een multipolaire wereldorde wat weer zal leiden tot minder internationale samenwerking en minder internationale handel. Het eerste is vervelend, je hebt dit nodig om oorlogen en milieucrises op te lossen. Het tweede is misschien een kans voor eerlijker handelsrelaties.
*Een leefbare toekomst. Hierin legt Paul de Jevons-paradox uit, waarbij steeds een groot deel van bereikte efficiency weer teniet wordt gedaan door hogere consumptie. Dat geldt ook voor milieuwinst, wel 50%, waardoor groene groei gewoon niet mogelijk is. Onze economie en samenleving moet minder groei-afhankelijk worden.
Een visie voor een Eco-sociaal model voor Europa
In deel III wordt een visie gepresenteerd die bovenstaande problemen aanpakt. Dat begint met voortaan ‘kwaliteit’ te zien als kompas bij de te maken keuzes, en de doeleinden (vrede, vrijheid, rechtvaardigheid, naastenliefde) leidend te maken.
Ik lees dat het maken van kwalitatief betere producten ervoor zorgt dat we welvaart behouden en welzijn bevorderen. Die producten hebben een langere levensduur, zijn functioneler, beter ontworpen, en beter te repareren. De productieprocessen zijn innovatiever en verspillen minder. Dit levert dan welvaartswinst op die gebruikt kan worden voor de benodigde investeringen en ons sociale stelsel. Dat leidt tot een groter gevoel van zekerheid bij de bevolking, en dit leidt weer tot solidariteit. Dit betoog is mooi geformuleerd, maar toch komt het wat kort door de bocht over.
5 strategische stappen
Voor het realiseren van die visie zijn 5 strategische stappen nodig:
*Europese waarden en kwaliteitsnormen herstellen.
*De vloer (sociale zekerheid) en plafond (draagkracht van de aarde) van de economie herstellen.
*Europese digitale soevereiniteit opbouwen.
*Een structurele financiering voor investeringen opbouwen.
*Actief ruimte scheppen voor gemeenschapseconomieën (de meent, het commonisme).
Elke stap wordt in een hoofdstuk uitgewerkt. Ik vond met name de 1ste stap, die ook het gebruik van industriepolitiek middels importheffingen aanbeveelt, erg interessant. Bij stap 2 wordt een historisch inkijkje gegeven in het ontstaan van landeigendom, en wordt het gebruik van quota uitgewerkt. In stap 3 vinden we een plan voor ‘digitale dekolonisering’, en dat is nodig, want nu zijn we chantabel door onze afhankelijkheid. Europa moet eigenaar zijn van data én infrastructuur. En digitale producten kunnen we hetzelfde reguleren als fysieke producten, waar we naar veiligheid en schadelijkheid kijken. Software die verslavend werkt, is schadelijk, dus húp, van de markt halen. Goed stuk. De financiering is niet zo ingewikkeld volgens Paul, want importheffingen en quota leveren geld op. Ook zal de focus op een goed leven in plaats van consumptie geld besparen bij de burger, die dan weer wat meer aan bijvoorbeeld defensie kan bijdragen. Klinkt in theorie goed, maar is ook wel weer kort door de bocht. Wat betreft de gemeenschapseconomieën is met name vereenvoudiging van regelgeving van belang.
Sufficiëntie vervangt efficiëntie
Deel 4 is geheel gewijd aan ‘sufficiëntie’, als vervanger van efficiëntie. De uitleg wordt opgehangen aan de Fairphone, die probeert de hele productieketen eerlijker en duurzamer te maken, in plaats van te sturen op de laagste prijs. Het prijsmechanisme heeft een aantal grote gebreken: prijzen zeggen niets over de kwaliteit, zijn geen échte prijzen omdat maatschappelijke schade niet is ingecalculeerd, en houden geen rekening met absolute schaarste, bijvoorbeeld grondstoffen die binnen een mensenleven niet hernieuwbaar zijn.
Sufficiëntie draait om ‘voldoening gevend’, met relaties in de waardeketen die wederkerig zijn, zodat de héle keten kwalitatief goed is, voor arbeid, voor ecosystemen, voor de dienstverlening aan de klant.
9 knoppen voor sufficiëntie
Hiervoor kunnen bedrijven aan 9 knoppen draaien:
De eerste drie gaan over de goede dingen doen: betere kwaliteit van de dienstverlening, goed werk en nieuwe natuur. De tweede drie gaan over de dingen goed doen: regeneratief beheer van de natuur, wederkerige relaties in de keten, veerkracht in de keten. De derde groep gaat over geen kwaad doen: zuinig zijn met grondstoffen, schade aan de natuur minimaliseren, zorgen voor voldoende vrije tijd.
Wie kan wat doen?
Deel V tenslotte zoomt in op wat elk van de spelers kan doen om dit allemaal te verwezenlijken. Dat lijkt een bottom-up aanpak te zijn: nieuwe bedrijfjes starten op, burgers zijn enthousiast en kopen er én investeren erin. Het netwerk wordt steeds groter, bedrijven gaan samenwerken. Dit is niet naïef, er zijn al best veel bedrijvennetwerken die dit doen, en burgerbewegingen. Het gebruik van zonne-energie is op deze manier groot geworden. De overheid kan deze ontwikkeling financieel en organisatorisch ondersteunen en beide groepen actief koppelen.
Daarna is het nodig om op te schalen. Daarvoor zijn 3 stappen: mensen direct vragen om bij te dragen, de hele keten gelijktijdig opschalen, en een gezamenlijke leercurve.
Hoe kunnen we de economie democratischer maken
Het laatste hoofdstuk gaat in op manieren om te economie democratischer te maken. Het begint met de burgers er meer bij te betrekken met een soort referendum of burgerberaad. Verder komen er ideeën wat er op regionaal gebied moet gebeuren: voorzieningen selectiever inzetten, scherpere voorwaarden stellen aan de besteding van publiek geld, ondersteunen van ondernemers die hun bedrijfsmodel ombouwen, etc. En dan zijn er landelijke speerpunten: belastingherziening, waaronder een progressief tarief en belasting op vermogen, op consumptie en op financiële transacties. Verder suggesties als een participatie-inkomen voor onbetaald werk zoals mantelzorg, een aparte rechtsvorm voor sufficiënte bedrijven.
Dit zijn allemaal praktische zaken die zeker haalbaar zijn. Wat natuurlijk het grootste struikelblok is: álle landen in Europa op één lijn krijgen. Want ongetwijfeld zal men het eens kunnen worden over de probleemstelling, echter over oplossingen heb ik nog niet vaak een unanieme uitspraak gehoord, laat staan ééntje die zo ver gaat als dat wat dit boek voorstelt. En zóveel tijd hebben we niet, lijkt me.
Mijn evaluatie van Continent van de kwaliteit
Paul heeft de bedreigingen van Europa behoorlijk breed ingestoken, en dan is het lastig om overal even diep op in te gaan. Hier en daar noteerde ik dan ook ‘kort door de bocht’. Gelukkig zijn de inzichten ontleend aan het werk van een aantal economen, zoals Thomas Piketty, Paul Collier, Dani Rodrik, en aan Paul’s voorgaande boek. Het is dus makkelijk om je verder te verdiepen in bepaalde onderwerpen. Een literatuurlijst per hoofdstuk helpt hierbij.
De probleemstelling levert weinig verrassends op, ik denk dat iedereen de dreiging wel ziet van de goedkope spullen uit China, de macht van Big Tech, de problemen van de uitbuiting van het mondiale Zuiden, en de ecologische crisis (ik schrijf dit tijdens COP 30). Het is wel heel knap hoe Paul hier een goed lopend, inzichtelijke analyse van heeft gemaakt, waarbij alles met alles te maken heeft. Het is ook duidelijk dat er iets grondig ‘verbouwd’ moet worden en dat hier en daar een beetje plamuren niet gaat werken.
Zijn oplossingen, focus op de doeleinden, op het goede leven, op sufficiëntie, zullen bij een grote groep resoneren, maar die groep is nauwelijks groot genoeg om snel iets substantieels voor elkaar te krijgen. Desondanks is het heel praktisch om uit te gaan van een bottom-up aanpak, die als een olievlek kan werken. Top down vanuit de EC zie ik niet snel gebeuren. Als de diverse lagere overheden en landen dit nog wat meer zouden stimuleren en structureren, kan ik mij vinden in het hoopvolle betoog. Terwijl ik dit schrijf zitten we ook midden in de formatie, dus wie weet. Over relevantie heb ik niet te klagen!
Paul gebruikt goede voorbeelden om zijn wat ‘zweverige’ visie handen en voeten te geven, er gebeurt al veel, en er is bewijs dat focus op de doeleinden, op een goed leven, meer geluk brengt dan steeds maar meer consumeren en produceren. Anderzijds, het succes van Shein en Temu in Europa is natuurlijk wel zorgelijk, er zijn nog erg veel mensen die kwaliteit niet zo belangrijk vinden. Paul gaat niet erg in op verandering van de mentaliteit van mensen. Regelgeving en heffingen lijken onvermijdelijk als we voor kwaliteit willen gaan, vrijhandel is niet ideaal.
De structuur van het boek is goed, er zit een duidelijke rode lijn in. De korte hoofdstukken houden het overzichtelijk, evenals het gebruik van vele opsommingen en lijstjes die steeds terugkomen. Het boek heeft weinig illustraties, en een aantal daarvan waren slecht leesbaar in het eBook dat ik las. Ook zitten er wat typo’s in (casus in plaats van cases, wel 2x), ontbrekende woorden, een foutieve formule in hoofdstuk 18. Ik schrok van het toeschrijven van Eureka! aan Einstein. Dat was toch echt Archimedes. En als ik zo’n fout zie, twijfel ik direct aan alle uitspraken over onderwerpen waar ik minder van weet, en dat is natuurlijk vrijwel het hele boek. Erg jammer zo’n blunder. De schrijfstijl is dan wel weer prima, weinig jargon, lekker vlot.
Overall beveel ik het boek aan, omdat het een holistisch overzicht geeft van problemen en oplossingen die impactvol en urgent zijn, en praktische verwijzingen als je je verder wilt verdiepen. Heb je nog niet zoveel gelezen over deze onderwerpen, pak dan dít boek.
Ik gaf het boek 4*
Filosofisch als het gaat om te bespreken waar mensen gelukkig van worden, wat een goed leven betekent. Spoiler: niet meer spullen. Holistisch als het gaat om het schetsen van de problemen waar Europa nu mee worstelt, van oorlog in Oekraïne tot hyperglobalisatie, van verslavende apps tot toenemende ongelijkheid, van ecologische crises tot schadelijke efficiëntie. Praktisch als het gaat om handelingsperspectief voor burgers, bedrijven, regionale overheden en de Nederlandse regering. Goed gedaan!
Het maatschappelijke boek Continent van de kwaliteit …
… begint met het uiteenzetten van de problemen waar Europa tegenaan loopt. De oorlog in Oekraïne is een bedreiging voor Europa. De extreemrechtse politieke wind die in de VS heerst, ook. Maar er zijn ook interne bedreigingen: economisch, sociaal en ecologisch verval. De Europese industrie verzwakt, de ongelijkheid neemt toe, de democratie staat onder druk, en met de natuur gaat het steeds slechter. Hoe dat komt? Door de economische keuzes die we hebben gemaakt.
Maar dat verval is niet onvermijdelijk. Als we nu eens niet kijken naar de maatstaven van vooruitgang die alleen maar kwantitatief zijn, zoals bbp, productiviteit, het aantal multinationals, maar juist naar de kwalitatieve maatstaven? Als we nu eens zouden focussen op kwalitatieve groei, op beter in plaats van meer? Op een goed leven? Dan gaat het helemaal niet zo slecht met Europa. Want we zijn al koploper qua kwaliteit: van producten, van zorg en onderwijs, van verduurzaming van de industrie. Kwaliteit is onze kracht!
Het goede leven met de economie als middel
Je kunt ‘het goede leven’ vatten in de gemeenschappelijke waarden vrede, vrijheid, rechtvaardigheid en naastenliefde. Die doeleinden bereiken we met middelen als geld, (militaire) macht, en in het algemeen: met onze economie. Maar we zijn daarin doorgeslagen, economie is niet meer dienstbaar, maar autonoom. Door globalisering hebben natiestaten macht verloren aan grote corporaties en miljardairs. Kortweg ‘de rijken’. De natiestaten sloten handelsverdragen, en verloren hierbij bevoegdheden om te sturen op handel, industriepolitiek, wisselkoersen, verplaatsing van kapitaal.
Dat sturen gebeurt nu door private partijen, middels het gebruiken van het ‘vestigingsklimaat’, opgebouwd door belastingwetgeving en sociale zekerheid. Bevalt het vestigingsklimaat ze niet dan verkassen ze naar een ander land, of dreigen daarmee. Er is concurrentie tussen verschillende landen, en dat resulteert in een race to the bottom op economisch, sociaal (toenemende ongelijkheid) en ecologisch (afzwakking Green Deal) gebied. De baten van economische groei gaan voornamelijk naar de rijken. Niet goed. We moeten (dus) naar kwalitatieve groei.
Europa verbouwen
Het boek geeft ons een verbouwingsplan in 5 delen. In deel I wordt de historie en de werking van het huidige economische systeem geanalyseerd. Dat vond ik bekende stof, prettig uiteengezet.
In deel II behandelt Paul 4 ‘game-changers’:
*Digitale monopolies, waarin AI, digitale verslaving, en de macht van de VS en China op dit gebied aan de orde komen.
*Toekomstig concurrentievermogen, waarin ook weer de overmacht van China aan de orde komt. Wat nodig is, zijn investeringen in kennis, duurzaamheid, defensie en energie-infrastructuur, het probleem is natuurlijk hoe we dit moeten financieren.
*De internationale economische en politieke orde, met opkomst van BRICS, het ontstaan van een multipolaire wereldorde wat weer zal leiden tot minder internationale samenwerking en minder internationale handel. Het eerste is vervelend, je hebt dit nodig om oorlogen en milieucrises op te lossen. Het tweede is misschien een kans voor eerlijker handelsrelaties.
*Een leefbare toekomst. Hierin legt Paul de Jevons-paradox uit, waarbij steeds een groot deel van bereikte efficiency weer teniet wordt gedaan door hogere consumptie. Dat geldt ook voor milieuwinst, wel 50%, waardoor groene groei gewoon niet mogelijk is. Onze economie en samenleving moet minder groei-afhankelijk worden.
Een visie voor een Eco-sociaal model voor Europa
In deel III wordt een visie gepresenteerd die bovenstaande problemen aanpakt. Dat begint met voortaan ‘kwaliteit’ te zien als kompas bij de te maken keuzes, en de doeleinden (vrede, vrijheid, rechtvaardigheid, naastenliefde) leidend te maken.
Ik lees dat het maken van kwalitatief betere producten ervoor zorgt dat we welvaart behouden en welzijn bevorderen. Die producten hebben een langere levensduur, zijn functioneler, beter ontworpen, en beter te repareren. De productieprocessen zijn innovatiever en verspillen minder. Dit levert dan welvaartswinst op die gebruikt kan worden voor de benodigde investeringen en ons sociale stelsel. Dat leidt tot een groter gevoel van zekerheid bij de bevolking, en dit leidt weer tot solidariteit. Dit betoog is mooi geformuleerd, maar toch komt het wat kort door de bocht over.
5 strategische stappen
Voor het realiseren van die visie zijn 5 strategische stappen nodig:
*Europese waarden en kwaliteitsnormen herstellen.
*De vloer (sociale zekerheid) en plafond (draagkracht van de aarde) van de economie herstellen.
*Europese digitale soevereiniteit opbouwen.
*Een structurele financiering voor investeringen opbouwen.
*Actief ruimte scheppen voor gemeenschapseconomieën (de meent, het commonisme).
Elke stap wordt in een hoofdstuk uitgewerkt. Ik vond met name de 1ste stap, die ook het gebruik van industriepolitiek middels importheffingen aanbeveelt, erg interessant. Bij stap 2 wordt een historisch inkijkje gegeven in het ontstaan van landeigendom, en wordt het gebruik van quota uitgewerkt. In stap 3 vinden we een plan voor ‘digitale dekolonisering’, en dat is nodig, want nu zijn we chantabel door onze afhankelijkheid. Europa moet eigenaar zijn van data én infrastructuur. En digitale producten kunnen we hetzelfde reguleren als fysieke producten, waar we naar veiligheid en schadelijkheid kijken. Software die verslavend werkt, is schadelijk, dus húp, van de markt halen. Goed stuk. De financiering is niet zo ingewikkeld volgens Paul, want importheffingen en quota leveren geld op. Ook zal de focus op een goed leven in plaats van consumptie geld besparen bij de burger, die dan weer wat meer aan bijvoorbeeld defensie kan bijdragen. Klinkt in theorie goed, maar is ook wel weer kort door de bocht. Wat betreft de gemeenschapseconomieën is met name vereenvoudiging van regelgeving van belang.
Sufficiëntie vervangt efficiëntie
Deel 4 is geheel gewijd aan ‘sufficiëntie’, als vervanger van efficiëntie. De uitleg wordt opgehangen aan de Fairphone, die probeert de hele productieketen eerlijker en duurzamer te maken, in plaats van te sturen op de laagste prijs. Het prijsmechanisme heeft een aantal grote gebreken: prijzen zeggen niets over de kwaliteit, zijn geen échte prijzen omdat maatschappelijke schade niet is ingecalculeerd, en houden geen rekening met absolute schaarste, bijvoorbeeld grondstoffen die binnen een mensenleven niet hernieuwbaar zijn.
Sufficiëntie draait om ‘voldoening gevend’, met relaties in de waardeketen die wederkerig zijn, zodat de héle keten kwalitatief goed is, voor arbeid, voor ecosystemen, voor de dienstverlening aan de klant.
9 knoppen voor sufficiëntie
Hiervoor kunnen bedrijven aan 9 knoppen draaien:
De eerste drie gaan over de goede dingen doen: betere kwaliteit van de dienstverlening, goed werk en nieuwe natuur. De tweede drie gaan over de dingen goed doen: regeneratief beheer van de natuur, wederkerige relaties in de keten, veerkracht in de keten. De derde groep gaat over geen kwaad doen: zuinig zijn met grondstoffen, schade aan de natuur minimaliseren, zorgen voor voldoende vrije tijd.
Wie kan wat doen?
Deel V tenslotte zoomt in op wat elk van de spelers kan doen om dit allemaal te verwezenlijken. Dat lijkt een bottom-up aanpak te zijn: nieuwe bedrijfjes starten op, burgers zijn enthousiast en kopen er én investeren erin. Het netwerk wordt steeds groter, bedrijven gaan samenwerken. Dit is niet naïef, er zijn al best veel bedrijvennetwerken die dit doen, en burgerbewegingen. Het gebruik van zonne-energie is op deze manier groot geworden. De overheid kan deze ontwikkeling financieel en organisatorisch ondersteunen en beide groepen actief koppelen.
Daarna is het nodig om op te schalen. Daarvoor zijn 3 stappen: mensen direct vragen om bij te dragen, de hele keten gelijktijdig opschalen, en een gezamenlijke leercurve.
Hoe kunnen we de economie democratischer maken
Het laatste hoofdstuk gaat in op manieren om te economie democratischer te maken. Het begint met de burgers er meer bij te betrekken met een soort referendum of burgerberaad. Verder komen er ideeën wat er op regionaal gebied moet gebeuren: voorzieningen selectiever inzetten, scherpere voorwaarden stellen aan de besteding van publiek geld, ondersteunen van ondernemers die hun bedrijfsmodel ombouwen, etc. En dan zijn er landelijke speerpunten: belastingherziening, waaronder een progressief tarief en belasting op vermogen, op consumptie en op financiële transacties. Verder suggesties als een participatie-inkomen voor onbetaald werk zoals mantelzorg, een aparte rechtsvorm voor sufficiënte bedrijven.
Dit zijn allemaal praktische zaken die zeker haalbaar zijn. Wat natuurlijk het grootste struikelblok is: álle landen in Europa op één lijn krijgen. Want ongetwijfeld zal men het eens kunnen worden over de probleemstelling, echter over oplossingen heb ik nog niet vaak een unanieme uitspraak gehoord, laat staan ééntje die zo ver gaat als dat wat dit boek voorstelt. En zóveel tijd hebben we niet, lijkt me.
Mijn evaluatie van Continent van de kwaliteit
Paul heeft de bedreigingen van Europa behoorlijk breed ingestoken, en dan is het lastig om overal even diep op in te gaan. Hier en daar noteerde ik dan ook ‘kort door de bocht’. Gelukkig zijn de inzichten ontleend aan het werk van een aantal economen, zoals Thomas Piketty, Paul Collier, Dani Rodrik, en aan Paul’s voorgaande boek. Het is dus makkelijk om je verder te verdiepen in bepaalde onderwerpen. Een literatuurlijst per hoofdstuk helpt hierbij.
De probleemstelling levert weinig verrassends op, ik denk dat iedereen de dreiging wel ziet van de goedkope spullen uit China, de macht van Big Tech, de problemen van de uitbuiting van het mondiale Zuiden, en de ecologische crisis (ik schrijf dit tijdens COP 30). Het is wel heel knap hoe Paul hier een goed lopend, inzichtelijke analyse van heeft gemaakt, waarbij alles met alles te maken heeft. Het is ook duidelijk dat er iets grondig ‘verbouwd’ moet worden en dat hier en daar een beetje plamuren niet gaat werken.
Zijn oplossingen, focus op de doeleinden, op het goede leven, op sufficiëntie, zullen bij een grote groep resoneren, maar die groep is nauwelijks groot genoeg om snel iets substantieels voor elkaar te krijgen. Desondanks is het heel praktisch om uit te gaan van een bottom-up aanpak, die als een olievlek kan werken. Top down vanuit de EC zie ik niet snel gebeuren. Als de diverse lagere overheden en landen dit nog wat meer zouden stimuleren en structureren, kan ik mij vinden in het hoopvolle betoog. Terwijl ik dit schrijf zitten we ook midden in de formatie, dus wie weet. Over relevantie heb ik niet te klagen!
Paul gebruikt goede voorbeelden om zijn wat ‘zweverige’ visie handen en voeten te geven, er gebeurt al veel, en er is bewijs dat focus op de doeleinden, op een goed leven, meer geluk brengt dan steeds maar meer consumeren en produceren. Anderzijds, het succes van Shein en Temu in Europa is natuurlijk wel zorgelijk, er zijn nog erg veel mensen die kwaliteit niet zo belangrijk vinden. Paul gaat niet erg in op verandering van de mentaliteit van mensen. Regelgeving en heffingen lijken onvermijdelijk als we voor kwaliteit willen gaan, vrijhandel is niet ideaal.
De structuur van het boek is goed, er zit een duidelijke rode lijn in. De korte hoofdstukken houden het overzichtelijk, evenals het gebruik van vele opsommingen en lijstjes die steeds terugkomen. Het boek heeft weinig illustraties, en een aantal daarvan waren slecht leesbaar in het eBook dat ik las. Ook zitten er wat typo’s in (casus in plaats van cases, wel 2x), ontbrekende woorden, een foutieve formule in hoofdstuk 18. Ik schrok van het toeschrijven van Eureka! aan Einstein. Dat was toch echt Archimedes. En als ik zo’n fout zie, twijfel ik direct aan alle uitspraken over onderwerpen waar ik minder van weet, en dat is natuurlijk vrijwel het hele boek. Erg jammer zo’n blunder. De schrijfstijl is dan wel weer prima, weinig jargon, lekker vlot.
Overall beveel ik het boek aan, omdat het een holistisch overzicht geeft van problemen en oplossingen die impactvol en urgent zijn, en praktische verwijzingen als je je verder wilt verdiepen. Heb je nog niet zoveel gelezen over deze onderwerpen, pak dan dít boek.
Ik gaf het boek 4*
This entire review has been hidden because of spoilers.
October 13, 2025
Paul Schenderling bespreekt in dit boek hoe Europa het continent van kwaliteit kan worden. Waar China vooral uitblinkt in goedkope productie, en de VS ideaal is voor producenten die de kantjes er vanaf lopen qua regelgeving, is het best lastig voor Europa een plek te vinden tussen die grootmachten. Al die regeltjes die Brussel ons oplegt, zijn zeer verdedigbaar, maar kunnen ook voelen als obstakels om relevant te blijven in de geglobaliseerde markt. Het is dan verleidelijk om die regels toch maar aan de kant te schuiven, zodat we misschien enigszins kunnen mee blijven doen in de wereldeconomie. "Nee," is het duidelijke antwoord in dit boek. Wij als Europa kunnen vooral een meerwaarde bieden door andere keuzes te maken dan die andere grootmachten. De consument heeft helemaal geen belang bij goedkope troep die net nadat de garantie verlopen is, kapot gaat. We zouden veel liever iets meer betalen voor apparaten waar we 50 jaar mee doen, dan dat we elke paar jaar op zoek moeten naar de volgende miskoop.
Uiteraard is een mens meer dan alleen een consument. De meesten van ons hebben ook een beroep, een mening en een sociaal netwerk. Dus kan Europa ook meerwaarde bieden op die gebieden. Bedrijven kunnen meer doen dan degelijke producten maken; ze kunnen ook goede werkgevers zijn, met ontplooiingsmogelijkheden voor het personeel, een eerlijk salaris, een gezonde werkcultuur en prettige secundaire arbeidsvoorwaarden. Europese landen kunnen ook uitblinken in betere democratische principes, waarin de mening van iedere burger telt, in plaats van een overheid die uitsluitend luistert naar de lobbyisten van de multinationals. Het boek schetst ook mogelijkheden om sociale banden aan te halen, wat positief werkt in onderlinge verbanden, maar ook een enorme ecologische winst kan opleveren. We kennen het allemaal: een schuur of kelder vol gereedschap dat we nauwelijks gebruiken, en een auto voor de deur waar het grootste deel van de dag niemand in zit. Hoeveel beter zou het zijn om dit gewoon te kunnen delen met de buurt? We hebben ongeveer 9 miljoen auto's in Nederland, maar als dat allemaal deel-auto's zouden worden, zouden we dezelfde mobiliteit kunnen bieden met maar 1 miljoen auto's. De vrijgekomen parkeerplaatsen kunnen we dan gebruiken voor een gereedschaps-depot waar de hele buurt gebruik van kan maken. En natuurlijk kan er dan meer groen in de wijk komen, en meer plekken waar de kinderen kunnen spelen.
In het boek omschrijft Paul Schenderling twee bedrijfsstrategieën: de 'low road' en de 'high road'. Wie een ‘low road’-strategie hanteert, probeert te besparen op loonkosten, huurt flex-werkers in en loopt de kantjes er vanaf als het gaat om milieustandaarden. Maar bij een ‘high road’-strategie richten ze zich op continu vernieuwen van hun dienstverleningsprocessen, ze investeren in medewerkers en gaan nog een stapje verder dan wat de wet aan milieunormen stelt. Op het eerste gezicht lijkt het bedrijf met de ‘low road’-strategie het beter te doen, maar het personeel wordt snel die "voor jou tien anderen"-mentaliteit zat. Ook klanten zullen zich niet echt binden aan het merk. De ‘high road’-bedrijven daarentegen hebben gemotiveerd personeel en tevreden klanten. Uiteindelijk zal het dus beter met die laatste groep bedrijven gaan. Hoewel dit dus over individuele bedrijven gaat, is dit in de kern ook wat de rol van Europa als continent kan zijn.
Een recensie van een boek waar we ons eigenlijk helemaal in kunnen vinden heeft altijd het gevaar ietwat saai te worden. Daarom heb ik mezelf ook afgevraagd wat ik anders gedaan zou hebben als ik dit boek had kunnen schrijven. Dan denk ik dat het grootste verschil zou zijn dat ik zou proberen minder voor eigen parochie te preken. Wat zou het mooi zijn als de kernboodschap niet alleen geitenwollensokkenfiguren als ik zou aanspreken, maar een mainstream publiek zou bereiken. Hij schrijft dat hij daar ook naar verlangt in het volgende citaat: "nieuwe manieren van leven, nieuwe manieren van ondernemen en nieuwe manieren van beleid maken die de harten van mensen raken omdat ze iets puurs en iets goeds tot stand brengen. Daarmee moeten we de harten van gematigde groepen in de samenleving zien te raken." Nou, inderdaad! Toch zou wat mij betreft de aandacht meer die richting op mogen. Want met een klein groepje fanatici blijft onze invloed te beperkt. En ik ben ervan overtuigd dat Paul's boodschap van vreugde vinden in 'leven van genoeg' een grote groep mensen zal aanspreken. Het contrasteert namelijk enorm met het schrikbeeld van de eco-asceet die nergens van lijkt te genieten en zich er ook tegenaan bemoeit zodra anderen zichzelf een pleziertje gunnen.
Dat vreugde vinden in 'leven van genoeg' hoeft niet beperkt te blijven tot de persoonlijke invloedsfeer, maar kan ook toegepast worden op het bedrijfsleven en op Europa. Het boek noemt dat sufficiëntie: het realiseren van de minimale benodigdheden voor een leven dat echte voldoening geeft. "Sufficiënt is het nieuwe efficiënt", is de conclusie. Dan is de ouderwetse efficiëntie in wezen het idee van "the business of business is business" zoals Milton Friedman het destijds verwoordde. Daar zijn we inmiddels wel een beetje op uitgekeken. Als we de meest efficiënte bedrijven een persoonlijkheid zouden geven, dan zouden dat psychopaten zijn met Machiavellistische trekjes. Niet het soort mensen waar we er meer van willen. Dus hoe krijgen we een omgeving waarbinnen empathische bedrijven kunnen floreren die de waardigheid van anderen erkent? Sufficiëntie dus. Waarom? Ik citeer: "omdat wederkerige relaties het geheim zijn van bloei: bloei van mensen, bloei van gemeenschappen en bloei van de natuur. En bloei levert uiteindelijk het meeste op, in alle opzichten."
Zo kunnen we als Europa een plaats veroveren op het wereldtoneel, tussen die twee andere grootmachten: de VS en China. En het is vaak genoeg gebleken dat de normen van Europa wereldwijd worden toegepast, omdat grote bedrijven niet de Europes markt willen verliezen. Ze noemen dat: het Brussel-effect.
Kortom: het ie een aanbevelenswaardig boek dat een goede aanvulling vormt op de eerdere boeken en de productwijzer van Just Enough.
(Deze recensie heb ik oorspronkelijk geschreven voor de nieuwsbrief van Ontgroei)
Uiteraard is een mens meer dan alleen een consument. De meesten van ons hebben ook een beroep, een mening en een sociaal netwerk. Dus kan Europa ook meerwaarde bieden op die gebieden. Bedrijven kunnen meer doen dan degelijke producten maken; ze kunnen ook goede werkgevers zijn, met ontplooiingsmogelijkheden voor het personeel, een eerlijk salaris, een gezonde werkcultuur en prettige secundaire arbeidsvoorwaarden. Europese landen kunnen ook uitblinken in betere democratische principes, waarin de mening van iedere burger telt, in plaats van een overheid die uitsluitend luistert naar de lobbyisten van de multinationals. Het boek schetst ook mogelijkheden om sociale banden aan te halen, wat positief werkt in onderlinge verbanden, maar ook een enorme ecologische winst kan opleveren. We kennen het allemaal: een schuur of kelder vol gereedschap dat we nauwelijks gebruiken, en een auto voor de deur waar het grootste deel van de dag niemand in zit. Hoeveel beter zou het zijn om dit gewoon te kunnen delen met de buurt? We hebben ongeveer 9 miljoen auto's in Nederland, maar als dat allemaal deel-auto's zouden worden, zouden we dezelfde mobiliteit kunnen bieden met maar 1 miljoen auto's. De vrijgekomen parkeerplaatsen kunnen we dan gebruiken voor een gereedschaps-depot waar de hele buurt gebruik van kan maken. En natuurlijk kan er dan meer groen in de wijk komen, en meer plekken waar de kinderen kunnen spelen.
In het boek omschrijft Paul Schenderling twee bedrijfsstrategieën: de 'low road' en de 'high road'. Wie een ‘low road’-strategie hanteert, probeert te besparen op loonkosten, huurt flex-werkers in en loopt de kantjes er vanaf als het gaat om milieustandaarden. Maar bij een ‘high road’-strategie richten ze zich op continu vernieuwen van hun dienstverleningsprocessen, ze investeren in medewerkers en gaan nog een stapje verder dan wat de wet aan milieunormen stelt. Op het eerste gezicht lijkt het bedrijf met de ‘low road’-strategie het beter te doen, maar het personeel wordt snel die "voor jou tien anderen"-mentaliteit zat. Ook klanten zullen zich niet echt binden aan het merk. De ‘high road’-bedrijven daarentegen hebben gemotiveerd personeel en tevreden klanten. Uiteindelijk zal het dus beter met die laatste groep bedrijven gaan. Hoewel dit dus over individuele bedrijven gaat, is dit in de kern ook wat de rol van Europa als continent kan zijn.
Een recensie van een boek waar we ons eigenlijk helemaal in kunnen vinden heeft altijd het gevaar ietwat saai te worden. Daarom heb ik mezelf ook afgevraagd wat ik anders gedaan zou hebben als ik dit boek had kunnen schrijven. Dan denk ik dat het grootste verschil zou zijn dat ik zou proberen minder voor eigen parochie te preken. Wat zou het mooi zijn als de kernboodschap niet alleen geitenwollensokkenfiguren als ik zou aanspreken, maar een mainstream publiek zou bereiken. Hij schrijft dat hij daar ook naar verlangt in het volgende citaat: "nieuwe manieren van leven, nieuwe manieren van ondernemen en nieuwe manieren van beleid maken die de harten van mensen raken omdat ze iets puurs en iets goeds tot stand brengen. Daarmee moeten we de harten van gematigde groepen in de samenleving zien te raken." Nou, inderdaad! Toch zou wat mij betreft de aandacht meer die richting op mogen. Want met een klein groepje fanatici blijft onze invloed te beperkt. En ik ben ervan overtuigd dat Paul's boodschap van vreugde vinden in 'leven van genoeg' een grote groep mensen zal aanspreken. Het contrasteert namelijk enorm met het schrikbeeld van de eco-asceet die nergens van lijkt te genieten en zich er ook tegenaan bemoeit zodra anderen zichzelf een pleziertje gunnen.
Dat vreugde vinden in 'leven van genoeg' hoeft niet beperkt te blijven tot de persoonlijke invloedsfeer, maar kan ook toegepast worden op het bedrijfsleven en op Europa. Het boek noemt dat sufficiëntie: het realiseren van de minimale benodigdheden voor een leven dat echte voldoening geeft. "Sufficiënt is het nieuwe efficiënt", is de conclusie. Dan is de ouderwetse efficiëntie in wezen het idee van "the business of business is business" zoals Milton Friedman het destijds verwoordde. Daar zijn we inmiddels wel een beetje op uitgekeken. Als we de meest efficiënte bedrijven een persoonlijkheid zouden geven, dan zouden dat psychopaten zijn met Machiavellistische trekjes. Niet het soort mensen waar we er meer van willen. Dus hoe krijgen we een omgeving waarbinnen empathische bedrijven kunnen floreren die de waardigheid van anderen erkent? Sufficiëntie dus. Waarom? Ik citeer: "omdat wederkerige relaties het geheim zijn van bloei: bloei van mensen, bloei van gemeenschappen en bloei van de natuur. En bloei levert uiteindelijk het meeste op, in alle opzichten."
Zo kunnen we als Europa een plaats veroveren op het wereldtoneel, tussen die twee andere grootmachten: de VS en China. En het is vaak genoeg gebleken dat de normen van Europa wereldwijd worden toegepast, omdat grote bedrijven niet de Europes markt willen verliezen. Ze noemen dat: het Brussel-effect.
Kortom: het ie een aanbevelenswaardig boek dat een goede aanvulling vormt op de eerdere boeken en de productwijzer van Just Enough.
(Deze recensie heb ik oorspronkelijk geschreven voor de nieuwsbrief van Ontgroei)
November 10, 2025
Veel boeken over Europa blijven hangen in abstracties. Niet dit boek. Continent van kwaliteit maakt glashelder: als we willen dat Europa mensen raakt en verbindt, dan moeten we het niet hebben over instellingen en regels, maar over een Europa van en voor haar bewoners. Een Europa dat gebouwd is op gedeelde waarden – waarden die ons verbinden en die we kunnen versterken.
Dat geldt trouwens ook voor het woord economie. Ook dat klinkt voor veel mensen afstandelijk. Terwijl economie in de kern gaat over bedrijvigheid die waarde creëert, mensen werk geeft, gemeenschappen versterkt en bijdraagt aan een leefbare samenleving. Dat perspectief brengt dit boek overtuigend tot leven.
Wat ik sterk vind, is de heldere analyse én het hoopvolle perspectief. In plaats van ons te voegen naar het Amerikaanse winstmodel of het Chinese staatskapitalisme, laat de auteur zien dat Europa zijn eigen economische koers kan varen. Eén die draait om kwaliteit, duurzaamheid, circulariteit en fatsoenlijk werk.
Continent van kwaliteit is geen theoretisch manifest, maar een concreet pleidooi voor een andere manier van denken over economie en samenleving. Het laat zien dat we als Europeanen de keuzes kunnen maken die passen bij onze waarden: zorg voor mens en omgeving, waardering voor vakmanschap, en ruimte voor regionale, circulaire ketens.
Tot slot wijst de auteur de lezer op het Europese Sociale Model – een unieke middenweg tussen economische voorspoed en sociale rechtvaardigheid. Een model dat wereldwijd onder druk staat, maar dat juist nu als inspiratiebron kan dienen voor een economie die werkt voor iedereen.
Het boek is een aanrader voor een ieder die met morgen bezig is en in het bijzonder voor politici op lokaal, nationaal en Europees niveau die verder willen kijken dan de dagelijkse beslommeringen – die vaak meer te maken hebben met de problemen van gisteren dan met de uitdagingen van morgen. Dit boek helpt om beleid vorm te geven dat toekomstbestendig is en in dienst staat van de Europese burgers – met al hun verschillen in cultuur, achtergrond en uitdagingen. Want de neuzen staan niet vanzelfsprekend dezelfde kant op. Juist daarom is het onze gezamenlijke verantwoordelijkheid – en in het bijzonder die van politici – om richting te geven aan een koers die verbindt, versterkt en vooruitkijkt. Nu, morgen en overmorgen.
Dat geldt trouwens ook voor het woord economie. Ook dat klinkt voor veel mensen afstandelijk. Terwijl economie in de kern gaat over bedrijvigheid die waarde creëert, mensen werk geeft, gemeenschappen versterkt en bijdraagt aan een leefbare samenleving. Dat perspectief brengt dit boek overtuigend tot leven.
Wat ik sterk vind, is de heldere analyse én het hoopvolle perspectief. In plaats van ons te voegen naar het Amerikaanse winstmodel of het Chinese staatskapitalisme, laat de auteur zien dat Europa zijn eigen economische koers kan varen. Eén die draait om kwaliteit, duurzaamheid, circulariteit en fatsoenlijk werk.
Continent van kwaliteit is geen theoretisch manifest, maar een concreet pleidooi voor een andere manier van denken over economie en samenleving. Het laat zien dat we als Europeanen de keuzes kunnen maken die passen bij onze waarden: zorg voor mens en omgeving, waardering voor vakmanschap, en ruimte voor regionale, circulaire ketens.
Tot slot wijst de auteur de lezer op het Europese Sociale Model – een unieke middenweg tussen economische voorspoed en sociale rechtvaardigheid. Een model dat wereldwijd onder druk staat, maar dat juist nu als inspiratiebron kan dienen voor een economie die werkt voor iedereen.
Het boek is een aanrader voor een ieder die met morgen bezig is en in het bijzonder voor politici op lokaal, nationaal en Europees niveau die verder willen kijken dan de dagelijkse beslommeringen – die vaak meer te maken hebben met de problemen van gisteren dan met de uitdagingen van morgen. Dit boek helpt om beleid vorm te geven dat toekomstbestendig is en in dienst staat van de Europese burgers – met al hun verschillen in cultuur, achtergrond en uitdagingen. Want de neuzen staan niet vanzelfsprekend dezelfde kant op. Juist daarom is het onze gezamenlijke verantwoordelijkheid – en in het bijzonder die van politici – om richting te geven aan een koers die verbindt, versterkt en vooruitkijkt. Nu, morgen en overmorgen.
September 2, 2025
We zijn kwantiteit belangrijker gaan vinden dan kwaliteit. Wereldwijd zitten we daarom in een race naar de bodem: steeds lagere milieu- en arbeidsstandaarden, steeds goedkoper produceren, zodat we steeds meer kunnen kopen. Dat de kwaliteit van al die spullen laag is en dat de impact op mens en aarde gigantisch is, negeren we. Hoe moet Europa zich staande houden in die wereld? Meegaan in de neerwaartse spiraal? Nee, zegt Paul Schenderling. Hij laat met een mix van inspirerende voorbeelden en broodnuchtere analyses zien dat de weg voorwaarts, de weg naar boven is. We moeten als Europa niet de meute achterna lopen, maar onze Europese kwaliteiten weer laten spreken. Dat is beter voor onszelf en voor de hele wereld.
Een must read voor iedereen die geïnteresseerd is in (nieuwe) economie, maar ook voor geopolitieke, beleids- en bedrijfsmatige uitdagingen een onmisbaar boek.
Een must read voor iedereen die geïnteresseerd is in (nieuwe) economie, maar ook voor geopolitieke, beleids- en bedrijfsmatige uitdagingen een onmisbaar boek.
November 23, 2025
Helder geschreven en zeer overtuigende analyse van de crisis waarin we zitten en een heldere oplossing. Verplichtte kost.
January 11, 2026
voor mij als niet-econoom even pittig om in te komen maar zeer de moeite waard. confronterend en tegelijk een verademing.
Displaying 1 - 7 of 7 reviews