Als haar bejaarde moeder na een val wordt opgenomen in het ziekenhuis is dat het begin van het einde. De altijd zo elegante vrouw verandert algauw in een gebroken vogeltje. Over haar laatste maanden schreef haar dochter, Simone de Beauvoir, Een zachte dood. Hoe te leven is een belangrijke filosofische vraag, maar hoe te sterven ook. Wat doe je als een van je ouders na een ziekbed overlijdt? En als je daar een ingewikkelde band mee hebt? In Een zachte dood stelt Simone de Beauvoir zichzelf deze en andere existentiële vragen. In een heldere, maar persoonlijke stijl vertelt ze het verhaal over het leven, de ziekte en de dood van haar moeder. Ze combineert beschrijvingen van haar achteruitgang met filosofische overpeinzingen, de strijd met (mannelijke) dokters, de verdeling van de zorgtaak met haar zus en haar nichtje, de worsteling met de verstikkende Franse burgerij en de religieuze overtuiging van haar moeder. Een zachte dood is nog altijd, of juist nu, relevant. Wat doen we met onze ouderen? Hoe begeleiden we hen naar het einde? Niemand beschrijft beter en waardiger deze laatste levenscyclus dan Simone de Beauvoir.
Works of Simone de Beauvoir, French writer, existentialist, and feminist, include The Second Sex in 1949 and The Coming of Age, a study in 1970 of views of different cultures on the old.
Simone de Beauvoir, an author and philosopher, wrote novels, monographs, political and social issues, essays, biographies, and an autobiography. People now best know She Came to Stay and The Mandarins, her metaphysical novels. Her treatise, a foundational contemporary tract, of 1949 detailed analysis of oppression of women.
Het is niet voor het eerst dat ik dit boek lees. Ik las het al eens in de vroege jaren 80. Ik had verschillende boeken van deze schrijfster gekregen van mijn moeder. Is het daarom , om de waarde van dit boek om zijn méér dan 40 jaren, of om wie mij het boek gaf dat ik zoveel schroom had om aantekeningen te maken in het boek of ezelsoortjes te maken daar waar ik een mooie passage las? Ongetwijfeld. Het heeft tot de vijf laatste bladzijden geduurd eer ik enkele discrete haakjes in het boek durfde te zetten.
Waarom herlas ik dit boek? Het is nu al jaren dat ik zeg dat ik een de Beauvoir wil herlezen. Het is er dan nu van gekomen. Er is wel wat te doen over dit boek. Het werd opnieuw vertaald en het kwam in de media: radio, krant, … Ik las echter mijn boek uit 1980.
Het boek, non-fictie, gaat over de dood en het afscheid van de moeder van de Beauvoir. We spreken over het jaar 1963, mijn geboortejaar, wanneer moeder de Beauvoir valt en haar heup breekt. In het ziekenhuis wordt vastgesteld dat ze ook kanker heeft. Het is nog niet zo lang dat men aan de mensen de waarheid vertelt over perspectieven bij zware ziekte, of zelfs maar zegt dat men ongeneeslijk ziek was, en men deed dat zeker nog niet in de vroege jaren 60. Wat we krijgen in dit boek is een observatie over hoe de dokters met haar omgaan om haar toch maar in leven te houden. 30 dagen wordt haar leven zo verlengd. De vraag rijst of die 30 dagen al dat lijden waard is. Het antwoord voor de moeder is ja. Ze wil leven en klampt zich vast aan elke morzel hoop. Ook voor de dochters blijkt die extra tijd waardevol. Zij kunnen hun moeder bewust begeleiden naar het einde. Zij weten wel dat het einde snel zal komen.
Zal ik het ook hebben over de ontering van het lichaam? Hoe het ontdaan wordt van franje en waardigheid? Hoe gêne wegvalt? Hoe het lichaam uiteindelijk nog enkel het instrument van lijden is? Dat heeft me wel geraakt.
“De tijd vergaat achter hen die deze wereld verlaten; en hoe ouder ik word, hoe meer mijn verleden ineenkrimpt. Het “Lieve mamaatje” van toen ik tien was valt niet meer te onderscheiden van de afwijzende vrouw die mij als puber onderdrukte; om beide huilde ik toen ik om mijn oude moeder huilde.”
Prachtig geschreven. De Beauvoir is heel eerlijk over haar moeder, die ze eigenlijk niet hoog had zitten. Ze is hard voor haar en teleurgesteld in hoe ze haar leven heeft geleefd. Uiteraard wil De Beauvoir, zoals iedereen, het zelf precies anders doen dan haar moeder. Des te oprechter komt het binnen als ze tegelijkertijd vertelt hoe diep het levende verlies en daarna de rouw haar raakt. Hoe de dood van haar moeder, tegen al haar verwachtingen in, een gat slaat in haar zijn. Als iemand aan wie je je zo hebt gespiegeld verdwijnt, wat blijft er dan over van je zelfbeeld?
Ik was een beetje huiverig om een boek met de dood als onderwerp te starten tijdens mijn gebruikelijke nieuwjaarsdipje, maar ik heb er absoluut geen spijt van gehad. Naast de beschrijving van het sterfbed van haar moeder beschrijft ze nóg meer hoe haar moeder juist voor het eerst echt leeft in die laatste paar dagen voor haar dood. Hoopvol en ontroerend. Aanrader!!!!
Wat is dit toch een prachtig boek. Over de dood van haar moeder, of beter: over hoe Simone de Beauvoir verkeerde met de ziekte en dood van haar moeder. Misschien gedateerd als het gaat om de medische gegevens (het boek kwam uit in 1964), maar zo herkenbaar in de gevoelens, in hoe zij zich werpt op de zorg van haar zieke moeder, de ogen sluit voor het sterven, maar langzaam begrijpt wat er gaat gebeuren en het gevecht om toch iets van jezelf overeind te houden.