What do you think?
Rate this book
Wat iedereen aangaat
De grootste crisis van deze tijd is de crisis van de democratie. Die is niet begonnen toen Trump en andere radicale populisten op het toneel de democratie wordt al decennia verzwakt. We kunnen op verkiezingsdagen weliswaar naar de stembus gaan en in alle vrijheid een bolletje rood kleuren, maar we zijn het geloof verloren dat er ook echt iets zal veranderen. Mark Lievisse Adriaanse toont hoe de democratie op dit gevaarlijke moment is beland. En hij reikt een mogelijk medicijn aan. Pogingen om de democratie te ‘redden’ door vooral het bestaande systeem te verdedigen zijn volgens hem onvoldoende. Wie de democratie wil verdedigen, zal in de aanval moeten.
In dit boek dat tot nadenken aanzet, verkent Lievisse Adriaanse hoe een betere democratie eruit kan zien. Hij bepleit een radicale democratisering van de democratie, waardoor burgers meer macht krijgen over politiek, economie en maatschappij. Nu de democratie onder vuur ligt komt het erop aan haar belofte waar te gaan wat iedereen aangaat, moet door iedereen besloten worden.
In dit boek dat tot nadenken aanzet, verkent Lievisse Adriaanse hoe een betere democratie eruit kan zien. Hij bepleit een radicale democratisering van de democratie, waardoor burgers meer macht krijgen over politiek, economie en maatschappij. Nu de democratie onder vuur ligt komt het erop aan haar belofte waar te gaan wat iedereen aangaat, moet door iedereen besloten worden.
- GenresPolitics
275 pages, Kindle Edition
Published August 28, 2025
17 people are currently reading
262 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 17 of 17 reviews
September 8, 2025
Een doordachte en creatieve analyse van de afgebrokkelde democratie. Het eerste deel richt zich voornamelijk op de economische ontwikkeling die juist de nationale democratie heeft doen stagneren. De grootschalige neoliberalisering en hyperglobalisering bijvoorbeeld, maar ook de privatisering van sectoren als de energie- of postmarkt en de invloed van (te) grote bedrijven via geldstromen en vele lobbyisten. Big tech krijgt een apart hoofdstuk - en dat is logisch. Ik vond de analyse dat wij als burgers ‘werken’ voor grote techbedrijven door foto’s, video’s, AI-prompts en boekenrecensies (🙃) op hun platforms te slingeren interessant en overtuigend.
Het tweede deel gaat vooral over het gebrek aan duidelijke conflicten in onze democratie. Over bovenstaande thema’s (privatisering, neoliberalisme) zijn door de jaren heen klassieke partijen het steeds minder oneens geworden. Mede hierdoor verschuift de aandacht van economische onderwerpen, naar juist culturele onderwerpen; onderwerpen waar populisten het vaak zo goed op doen.
Overigens hulde aan de schrijver dat hij taal weet te vinden om populisme beter te categoriseren, namelijk ‘democratisch-populisme’ en ‘autoritair-populisme’. Van mij had die laatste nog wel wat subcategorieën verdiend. Even later komt daar nog zo’n fijn begrip voorbij ‘technocratisch-liberalisme’: liberalisme dat zichzelf pal tegenover het populisme zet en vooral druk bezig is met het systeem te verdedigen, wat nou juist in verval aan het raken is en waar men - vaak terecht - tegen ageert.
De oplossingen om de democratie te vernieuwen bieden goede stof tot nadenken en komen op het juiste moment voor de verkiezingen van volgende maand. Ik zou het 4,5 sterren willen geven, mits dat zou kunnen op deze Amazon-app ;)
Het tweede deel gaat vooral over het gebrek aan duidelijke conflicten in onze democratie. Over bovenstaande thema’s (privatisering, neoliberalisme) zijn door de jaren heen klassieke partijen het steeds minder oneens geworden. Mede hierdoor verschuift de aandacht van economische onderwerpen, naar juist culturele onderwerpen; onderwerpen waar populisten het vaak zo goed op doen.
Overigens hulde aan de schrijver dat hij taal weet te vinden om populisme beter te categoriseren, namelijk ‘democratisch-populisme’ en ‘autoritair-populisme’. Van mij had die laatste nog wel wat subcategorieën verdiend. Even later komt daar nog zo’n fijn begrip voorbij ‘technocratisch-liberalisme’: liberalisme dat zichzelf pal tegenover het populisme zet en vooral druk bezig is met het systeem te verdedigen, wat nou juist in verval aan het raken is en waar men - vaak terecht - tegen ageert.
De oplossingen om de democratie te vernieuwen bieden goede stof tot nadenken en komen op het juiste moment voor de verkiezingen van volgende maand. Ik zou het 4,5 sterren willen geven, mits dat zou kunnen op deze Amazon-app ;)
October 21, 2025
Lekker gewerkt, Mark
October 6, 2025
Interessante these over de veelvoudige doorwerking van neoliberalisme op onze democratie. Zowel in het politieke conflict, als daarbuiten (macht in bredere zin). Soms wat herhalend, maar daardoor blijft het wel hangen i guess. Het gedeelte over oplossingen had wat beter uitgewerkt dan wat halve voorzetjes.
November 4, 2025
Zeer goed boek!
December 27, 2025
Blog n.a.v. ‘Wat iedereen aangaat’ van Mark Lievisse Adriaanse
‘Hoe de democratie wordt afgebroken en hoe we haar vernieuwen’ – dat is de ondertitel van dit boek, en die is raak. Mark Lievisse Adriaanse beschrijft haarfijn hoe de democratie wordt afgebroken. Al enkele decennia door het neoliberalisme, waardoor marktwerking steeds belangrijker werd, en de democratische overheid veel terrein verloor. En zo bezien is het populisme ‘slechts’ een volgende fase in de aantasting van de democratie.
Maar Mark Lievisse Adriaanse laat het niet bij analyse en beschrijving. Hij komt ook met een verhaal hoe het wel kan! En dat zoekt hij niet bij de klassieke verdediging van democratie en rechtsstaat. Hij voert een goed pleidooi voor ‘democratisch populisme’: meer democratie, niet alleen in de politiek, maar ook in de economie en de samenleving – de werk- en woonplekken.
Mark Lievisse Adriaanse schreef een heel boeiend boek!
Wat mij opviel tijdens het lezen:
“Nu de democratie onder vuur ligt komt het erop aan haar belofte waar te gaan maken: wat iedereen aangaat, moet door iedereen besloten worden.”
“De grootste crisis van onze tijd is de crisis van de democratie.”
“Een gezonde democratie vraagt enerzijds om conflict en anderzijds om een bepaalde mate van consensus over de manier waarop met dat conflict omgegaan wordt.”
“De populisten zijn slechts het symptoom, niet de ziekte zelf.”
“Neoliberalisme streeft naar een transformatie van de staat: zijn rol verandert fundamenteel en komt uiteindelijk neer op een onderwerping aan kapitaal. (…) We kunnen inmiddels wel concluderen dat die moedwillige verzwakking van de democratie fantastisch geslaagd is.”
“Het fascinerende aan deze tijd (begin jaren tachtig, bt) is hoe ogenschijnlijk gemakkelijk de omslag van de ene hegemonie (de keynesiaanse) naar de andere (de neoliberale) ging; (…) In een paar jaar tijd ging Nederland van het progressiefste kabinet naar een kabinet dat volop meedeed in de internationale neoliberalisering.”
“De democratische overheid zou grote delen van haar publieke zeggenschap opgeven, vaak ten gunste van de markt.”
“Het was een linkse vakbondsman die in Nederland als geen ander de neoliberale vanzelfsprekendheid zou bestendigen. Wim Kok.”
“In tal van markten die de overheid de afgelopen decennia via privatiseringen en liberaliseringen heeft gemaakt worstelt zij met haar gebrek aan grip.”
“De essentie van privatiseringen: de verliezers van vermarkting en verzelfstandigingen zijn samenleving en politiek – de democratie dus. Zij verliezen grip. De winnaars zijn de bezitters van kapitaal.”
“Hoe groter een bedrijf, hoe groter zijn vermogen om de uitkomsten van democratische politiek bij te sturen. En hoe groter de schade die het kan aanrichten. (…) Economische elites (rijken en grote bedrijven) (…) hebben een zeer grote invloed op het beleid van de Amerikaanse overheid, terwijl de macht van ‘gemiddelde kiezers’ en andere belangengroepen verwaarloosbaar is.”
“Er zijn dus kleine groepen met grote macht en grote groepen met weinig tot geen macht.”
“Techbedrijven onderwerpen burgers, samenlevingen en democratieën aan hun macht.”
“Soevereiniteit verschuift van staten naar bedrijven, die alsmaar rijker en alsmaar machtiger worden.”
“Willen we werkelijk een democratie waarin de macht over politiek en samenleving verregaand is verschoven van de demos naar grootbedrijven en financiële markten?”
“Zoals samenleving en democratie vermarktten, zo begonnen ook partijen zich te ‘positioneren’ als merken die zoveel mogelijk kiezers moesten aanspreken. (…) Waar een partij voor stond raakte daarmee ondergeschikt aan hoe een partij zich verkocht.”
“De neergang van politieke partijen is desastreus voor de democratie, omdat er niks voor in de plaats is gekomen dat met dezelfde intensiteit en dezelfde omvang scheidslijnen, tegenstellingen en conflicten in de democratische arena kan organiseren.”
“De verkiezing van Trump, het Brexit-referendum en al die andere opstanden van boze kiezers moeten we begrijpen als de voornaamste reactie op de politiek-economische ordening die westerse democratieën decennialang domineerde en uitholde – en die kapitaal boven democratie plaatste. Tegelijkertijd herstelt die tegenreactie niet per se de soevereiniteit van de democratie boven de markten.”
“De herverkiezing van Trump in 2024: de oude politiek-economische ordening en postdemocratie is gebroken – en zal niet meer herstellen.”
“Als verkiezingen geen werkelijke verandering in economisch beleid opleveren simpelweg omdat de beperkingen van nationale democratieën zo ‘overweldigend zijn’, schreven onderzoekers na de financiële crisis, dan keren burgers zich tegen het hele politieke establishment – tegen linkse en rechtse partijen en tegen de supranationale instituties.”
“Op het eerste gezicht lijken de ontwikkelingen hoopvol. Hoopvol omdat nationale staten een grotere rol lijken te gaan spelen in de economie. (…) Maar toch: wat er veranderde is niet beter en democratischer gebleken. (…) Een sterke, ‘terugkerende’ staat is niet hetzelfde als een sterkere democratie.”
“Het is evident dat de neoliberale mondiale handelsordening stervende is – een gestaag sterven dat vanaf 2008 werd ingezet en de laatste jaren wordt versneld. Maar zij heeft niet plaatsgemaakt voor een politiek-economische ordening waarin nationale democratieën beter beschermd worden tegen kapitaalstromen.”
“Tegenover het autoritair-populisme wordt vooral een politiek van technocratisch-liberalisme gevoerd. (…) Het is desastreus voor de democratie als het gevecht om haar toekomst uitgevochten wordt door deze twee visies.”
“Er is een alternatief denkbaar. (…) Wat als het antwoord op de democratische crisis, in andere woorden, een radicale democratisering van de democratie is?”
“Democratisch-populisme: een beweging die wijst op een falend systeem en een ongelijke verdeling van macht – en die daar wat aan probeert te doen (…) met een hoopvol verhaal van democratisering. (…) Door de macht van burgers te verbreden van het politieke naar de economie en de maatschappij.”
“Is het eigenlijk niet gek hoe weinig we te zeggen hebben over ons werk?”
“Techplatforms zouden in handen kunnen komen van de mensen die de data produceren waarmee zij hun geld verdienen; van ons.”
“Democratie begint waar we wonen: in onze buurten, dorpen en steden. Maar het is vreemd hoe weinig invloed we hebben op onze directe leefomgeving.”
“Wie de democratie wil verdedigen moet in de aanval. Een democratisch-populisme kan pogen om terechte woede over het falen van het systeem op een democratische wijze te kanaliseren in iets wat beter en democratischer is.”
Wat iedereen aangaat
‘Hoe de democratie wordt afgebroken en hoe we haar vernieuwen’ – dat is de ondertitel van dit boek, en die is raak. Mark Lievisse Adriaanse beschrijft haarfijn hoe de democratie wordt afgebroken. Al enkele decennia door het neoliberalisme, waardoor marktwerking steeds belangrijker werd, en de democratische overheid veel terrein verloor. En zo bezien is het populisme ‘slechts’ een volgende fase in de aantasting van de democratie.
Maar Mark Lievisse Adriaanse laat het niet bij analyse en beschrijving. Hij komt ook met een verhaal hoe het wel kan! En dat zoekt hij niet bij de klassieke verdediging van democratie en rechtsstaat. Hij voert een goed pleidooi voor ‘democratisch populisme’: meer democratie, niet alleen in de politiek, maar ook in de economie en de samenleving – de werk- en woonplekken.
Mark Lievisse Adriaanse schreef een heel boeiend boek!
Wat mij opviel tijdens het lezen:
“Nu de democratie onder vuur ligt komt het erop aan haar belofte waar te gaan maken: wat iedereen aangaat, moet door iedereen besloten worden.”
“De grootste crisis van onze tijd is de crisis van de democratie.”
“Een gezonde democratie vraagt enerzijds om conflict en anderzijds om een bepaalde mate van consensus over de manier waarop met dat conflict omgegaan wordt.”
“De populisten zijn slechts het symptoom, niet de ziekte zelf.”
“Neoliberalisme streeft naar een transformatie van de staat: zijn rol verandert fundamenteel en komt uiteindelijk neer op een onderwerping aan kapitaal. (…) We kunnen inmiddels wel concluderen dat die moedwillige verzwakking van de democratie fantastisch geslaagd is.”
“Het fascinerende aan deze tijd (begin jaren tachtig, bt) is hoe ogenschijnlijk gemakkelijk de omslag van de ene hegemonie (de keynesiaanse) naar de andere (de neoliberale) ging; (…) In een paar jaar tijd ging Nederland van het progressiefste kabinet naar een kabinet dat volop meedeed in de internationale neoliberalisering.”
“De democratische overheid zou grote delen van haar publieke zeggenschap opgeven, vaak ten gunste van de markt.”
“Het was een linkse vakbondsman die in Nederland als geen ander de neoliberale vanzelfsprekendheid zou bestendigen. Wim Kok.”
“In tal van markten die de overheid de afgelopen decennia via privatiseringen en liberaliseringen heeft gemaakt worstelt zij met haar gebrek aan grip.”
“De essentie van privatiseringen: de verliezers van vermarkting en verzelfstandigingen zijn samenleving en politiek – de democratie dus. Zij verliezen grip. De winnaars zijn de bezitters van kapitaal.”
“Hoe groter een bedrijf, hoe groter zijn vermogen om de uitkomsten van democratische politiek bij te sturen. En hoe groter de schade die het kan aanrichten. (…) Economische elites (rijken en grote bedrijven) (…) hebben een zeer grote invloed op het beleid van de Amerikaanse overheid, terwijl de macht van ‘gemiddelde kiezers’ en andere belangengroepen verwaarloosbaar is.”
“Er zijn dus kleine groepen met grote macht en grote groepen met weinig tot geen macht.”
“Techbedrijven onderwerpen burgers, samenlevingen en democratieën aan hun macht.”
“Soevereiniteit verschuift van staten naar bedrijven, die alsmaar rijker en alsmaar machtiger worden.”
“Willen we werkelijk een democratie waarin de macht over politiek en samenleving verregaand is verschoven van de demos naar grootbedrijven en financiële markten?”
“Zoals samenleving en democratie vermarktten, zo begonnen ook partijen zich te ‘positioneren’ als merken die zoveel mogelijk kiezers moesten aanspreken. (…) Waar een partij voor stond raakte daarmee ondergeschikt aan hoe een partij zich verkocht.”
“De neergang van politieke partijen is desastreus voor de democratie, omdat er niks voor in de plaats is gekomen dat met dezelfde intensiteit en dezelfde omvang scheidslijnen, tegenstellingen en conflicten in de democratische arena kan organiseren.”
“De verkiezing van Trump, het Brexit-referendum en al die andere opstanden van boze kiezers moeten we begrijpen als de voornaamste reactie op de politiek-economische ordening die westerse democratieën decennialang domineerde en uitholde – en die kapitaal boven democratie plaatste. Tegelijkertijd herstelt die tegenreactie niet per se de soevereiniteit van de democratie boven de markten.”
“De herverkiezing van Trump in 2024: de oude politiek-economische ordening en postdemocratie is gebroken – en zal niet meer herstellen.”
“Als verkiezingen geen werkelijke verandering in economisch beleid opleveren simpelweg omdat de beperkingen van nationale democratieën zo ‘overweldigend zijn’, schreven onderzoekers na de financiële crisis, dan keren burgers zich tegen het hele politieke establishment – tegen linkse en rechtse partijen en tegen de supranationale instituties.”
“Op het eerste gezicht lijken de ontwikkelingen hoopvol. Hoopvol omdat nationale staten een grotere rol lijken te gaan spelen in de economie. (…) Maar toch: wat er veranderde is niet beter en democratischer gebleken. (…) Een sterke, ‘terugkerende’ staat is niet hetzelfde als een sterkere democratie.”
“Het is evident dat de neoliberale mondiale handelsordening stervende is – een gestaag sterven dat vanaf 2008 werd ingezet en de laatste jaren wordt versneld. Maar zij heeft niet plaatsgemaakt voor een politiek-economische ordening waarin nationale democratieën beter beschermd worden tegen kapitaalstromen.”
“Tegenover het autoritair-populisme wordt vooral een politiek van technocratisch-liberalisme gevoerd. (…) Het is desastreus voor de democratie als het gevecht om haar toekomst uitgevochten wordt door deze twee visies.”
“Er is een alternatief denkbaar. (…) Wat als het antwoord op de democratische crisis, in andere woorden, een radicale democratisering van de democratie is?”
“Democratisch-populisme: een beweging die wijst op een falend systeem en een ongelijke verdeling van macht – en die daar wat aan probeert te doen (…) met een hoopvol verhaal van democratisering. (…) Door de macht van burgers te verbreden van het politieke naar de economie en de maatschappij.”
“Is het eigenlijk niet gek hoe weinig we te zeggen hebben over ons werk?”
“Techplatforms zouden in handen kunnen komen van de mensen die de data produceren waarmee zij hun geld verdienen; van ons.”
“Democratie begint waar we wonen: in onze buurten, dorpen en steden. Maar het is vreemd hoe weinig invloed we hebben op onze directe leefomgeving.”
“Wie de democratie wil verdedigen moet in de aanval. Een democratisch-populisme kan pogen om terechte woede over het falen van het systeem op een democratische wijze te kanaliseren in iets wat beter en democratischer is.”
Wat iedereen aangaat
November 3, 2025
In dit vlot geschreven journalistieke boek is de centrale these dat het neoliberalisme de links-rechts tegenstelling in de politiek heeft doen verdwijnen, en daarmee de deur geopend voor het recente populisme. Dit is een bekende stelling, zie ook Waardenloze politiek, hoe de Nederlandse politiek de kunst van het conflict verloor van Tom van der Meer uit 2024.
De idealen van sociaaldemocraten, liberalen en de andere middenpartijen gaan in toenemende mate schuil achter een “technocratisch liberalisme”. Hiermee wordt een managementcultuur aangeduid die de overheidstaken “regelt” op basis van efficiency. De onvrede van de kiezers over het verdwijnen van banen door de globalisering, over de instroom van andere culturen door immigratie en asiel, en over de toenemende inkomensongelijkheid, wordt niet geadresseerd. Alles is zoals het is. Diegenen die hun onvrede niet kwijt kunnen halen daarom hun gelijk op de populistische flanken.
Het alternatief dat de auteur biedt is een vorm van democratisch populisme met meer lokale democratie door voormalige overheidstaken weer onder lokaal beheer te brengen, zoals de nuts- en telecomvoorzieningen. Verder meer gedeelde zeggenschap binnen het bedrijfsleven (coöperaties en vormen van werknemerszelfbestuur), en het beperken van de macht van het kapitaal en bigtech. Kortom, de beslissingen weer in handen van de mensen leggen. Dat de politiek weer ergens over gaat, dat er weer “conflict” is over waar het naar toe moet.
Het is een plezierig lezend boek dat je meeneemt in de politieke ontwikkelingen van de afgelopen vijftig jaar, verteld als de teloorgang van het Keynesiaanse wereldbeeld en de opkomst van het neoliberale. De rol van de technologie wordt daarbij helaas stelselmatig onderschat en de mogelijkheden voor de politiek om de nadelen van de technologische ontwikkelingen te ondervangen, overschat. Dat deelt het boek met veel andere recent verschenen boeken over democratie en populisme.
Natuurlijk is het sympathiek om de lokale democratie te versterken en mensen meer grip te geven op de lokale woningbouw, de lokale voedsel- en energievoorziening, en de natuur. Het zijn allemaal goedbedoelde oplossingen voor de huidige politieke crisis, die juist al veel conflict kent. Denk aan het klimaat, de landbouw, ons voedselsysteem, de houdbaarheid van de zorg, en het woningprobleem. Feitelijk is er een politiek onwil om juist die zaken concreet aan de orde te stellen, met gerichte maatregelen die de consumptie beperken en de beschikbare grond herverdelen. De middenpartijen schrikken ervoor terug om hier echte verantwoordelijkheid te nemen, uit angst voor de boeren- en burgerwoede.
Het is redelijk naïef te veronderstellen dat met meer zeggenschap de huidige “burgeroorlog” vermeden kan worden. De woede tegen de bestuurlijke elite is te diep en wordt met fascistische symboliek van zwarte kleding, vlaggen en nazi-kreten tot uitdrukking gebracht, hetgeen door de partijen op rechts wordt geaccepteerd als terechte uiting van “onvrede”.
We zien in de VS welke vormen het wantrouwen kan aannemen tegenover de rechterlijke macht en de universitaire wereld met zijn “woke” ideologie van inclusiviteit, multiculturalisme, klimaatbezorgdheid, en tegenover de grote steden, waar het kosmopolitische leven zijn basis vindt.
Laten de Amerikaanse Republikeinen het gebeuren dat Trump de federale troepen inzet tegen de “democratische” steden? Dat de rechterlijke macht verzwakt en ondergeschikt gemaakt wordt aan de grillen van Trump? Dat het klimaat verslechtert en leidt tot wereldwijd verlies aan biodiversiteit?
Hoeveel conflict wil je hebben voor je mooie democratie?
Een uitgebreide bespreking is te lezen op Civis Mundi #163
De idealen van sociaaldemocraten, liberalen en de andere middenpartijen gaan in toenemende mate schuil achter een “technocratisch liberalisme”. Hiermee wordt een managementcultuur aangeduid die de overheidstaken “regelt” op basis van efficiency. De onvrede van de kiezers over het verdwijnen van banen door de globalisering, over de instroom van andere culturen door immigratie en asiel, en over de toenemende inkomensongelijkheid, wordt niet geadresseerd. Alles is zoals het is. Diegenen die hun onvrede niet kwijt kunnen halen daarom hun gelijk op de populistische flanken.
Het alternatief dat de auteur biedt is een vorm van democratisch populisme met meer lokale democratie door voormalige overheidstaken weer onder lokaal beheer te brengen, zoals de nuts- en telecomvoorzieningen. Verder meer gedeelde zeggenschap binnen het bedrijfsleven (coöperaties en vormen van werknemerszelfbestuur), en het beperken van de macht van het kapitaal en bigtech. Kortom, de beslissingen weer in handen van de mensen leggen. Dat de politiek weer ergens over gaat, dat er weer “conflict” is over waar het naar toe moet.
Het is een plezierig lezend boek dat je meeneemt in de politieke ontwikkelingen van de afgelopen vijftig jaar, verteld als de teloorgang van het Keynesiaanse wereldbeeld en de opkomst van het neoliberale. De rol van de technologie wordt daarbij helaas stelselmatig onderschat en de mogelijkheden voor de politiek om de nadelen van de technologische ontwikkelingen te ondervangen, overschat. Dat deelt het boek met veel andere recent verschenen boeken over democratie en populisme.
Natuurlijk is het sympathiek om de lokale democratie te versterken en mensen meer grip te geven op de lokale woningbouw, de lokale voedsel- en energievoorziening, en de natuur. Het zijn allemaal goedbedoelde oplossingen voor de huidige politieke crisis, die juist al veel conflict kent. Denk aan het klimaat, de landbouw, ons voedselsysteem, de houdbaarheid van de zorg, en het woningprobleem. Feitelijk is er een politiek onwil om juist die zaken concreet aan de orde te stellen, met gerichte maatregelen die de consumptie beperken en de beschikbare grond herverdelen. De middenpartijen schrikken ervoor terug om hier echte verantwoordelijkheid te nemen, uit angst voor de boeren- en burgerwoede.
Het is redelijk naïef te veronderstellen dat met meer zeggenschap de huidige “burgeroorlog” vermeden kan worden. De woede tegen de bestuurlijke elite is te diep en wordt met fascistische symboliek van zwarte kleding, vlaggen en nazi-kreten tot uitdrukking gebracht, hetgeen door de partijen op rechts wordt geaccepteerd als terechte uiting van “onvrede”.
We zien in de VS welke vormen het wantrouwen kan aannemen tegenover de rechterlijke macht en de universitaire wereld met zijn “woke” ideologie van inclusiviteit, multiculturalisme, klimaatbezorgdheid, en tegenover de grote steden, waar het kosmopolitische leven zijn basis vindt.
Laten de Amerikaanse Republikeinen het gebeuren dat Trump de federale troepen inzet tegen de “democratische” steden? Dat de rechterlijke macht verzwakt en ondergeschikt gemaakt wordt aan de grillen van Trump? Dat het klimaat verslechtert en leidt tot wereldwijd verlies aan biodiversiteit?
Hoeveel conflict wil je hebben voor je mooie democratie?
Een uitgebreide bespreking is te lezen op Civis Mundi #163
October 12, 2025
Lievense beschrijft hoe het essentiële kenmerk van de democratie, (volkssouvereiniteit) meer en meer wordt uitgehold Dit gebeurt vooral door suprnationale besluitvorming die grenzeloze kapitaalstromen faciliteert die, ten koste van het publieke belang, slechts de private belangen van kapitaalverschaffers dienen.
Bestaande publieke belangen/diensten worden hierdoor steeds meer overwoekerd respectievelijk overgenomen door nationale en internationale conglomaraten (privatisering).
Voormelde kapitaalstromen creëren ook nieuwe wingewesten/markten (sociale media), die het dagelijks leven van burgers (consumenten) steeds meer in een houdgreep nemen en houden.
De strategische besluitvorming hierover gebeurt in de boardrooms van internationale concerns. De burgers hebben dan wereldwijd het nakijken.
Het funeste gevolg van dit alles is, dat het vertrouwen in de politiek onder grote druk staat. Een groeiend deel van het electroraat maakt dan geen gebruik meer van zijn stemrecht of wordt gevangen in de netten van het autocratisch populisme.
De kwaliteit van dit boek is dat het op een boeiende en toegankelijke manier de gestage uitholling van de democratie beschrijft en analyseert. De auteur beperkt zich echter niet daartoe. Hij doet ook suggesties, waardoor de democratie weer in control kan komen.
Dat vergt wel moed, doorzettingsvermogen en het vermogen om out of the box te denken.
Het aantrekkelijke van dit boek is dat het daarvoor een impliciete uitnodiging bevat. We moeten aan de slag!
Bestaande publieke belangen/diensten worden hierdoor steeds meer overwoekerd respectievelijk overgenomen door nationale en internationale conglomaraten (privatisering).
Voormelde kapitaalstromen creëren ook nieuwe wingewesten/markten (sociale media), die het dagelijks leven van burgers (consumenten) steeds meer in een houdgreep nemen en houden.
De strategische besluitvorming hierover gebeurt in de boardrooms van internationale concerns. De burgers hebben dan wereldwijd het nakijken.
Het funeste gevolg van dit alles is, dat het vertrouwen in de politiek onder grote druk staat. Een groeiend deel van het electroraat maakt dan geen gebruik meer van zijn stemrecht of wordt gevangen in de netten van het autocratisch populisme.
De kwaliteit van dit boek is dat het op een boeiende en toegankelijke manier de gestage uitholling van de democratie beschrijft en analyseert. De auteur beperkt zich echter niet daartoe. Hij doet ook suggesties, waardoor de democratie weer in control kan komen.
Dat vergt wel moed, doorzettingsvermogen en het vermogen om out of the box te denken.
Het aantrekkelijke van dit boek is dat het daarvoor een impliciete uitnodiging bevat. We moeten aan de slag!
October 12, 2025
Interessante analyse, maar een magere conclusie. Is democratiseren van bedrijven en andere ruimtes, opknippen van techbedrijven en strenger mededingingsrecht echt de oplossing voor de democratische uitdagingen. Of een hele Nederlandse/politicologische analyse van een wereldwijde uitdaging (van liberale democratieën).
Ik had in dit kader graag meer gelezen over de rol van pensioenfondsen die namens burgers investeren in bedrijven. Ook het democratiseren van bedrijven bestaat al met ondernemingsraden en de rol van vakbonden; vaak alleen gefocust op meer inkomen. Burgers en consumenten drijven uiteindelijk ook (deels) markten en kapitaal. Ik mis dit element. En bovendien gemeentes/partijen vragen actief om deelname van burgers en partijen; er is dus absoluut de mogelijkheid om te participeren.
Wat mij betreft moeten we out-of-the-box denken en onze democratie innoveren. Verschillende tijden kenden verschillende democratieën; de Atheense democratie had nu niet gewerkt. En misschien is hetzelfde waar voor een democratie die is opgekomen in tijd van massa-bewegingen en -media. Wat is ons antwoord in deze tijd? De democratie moet mee-ontwikkelen.
Daarnaast leven in een wereld die geglobaliseerd is met twee supermachten. Willen we markten/bedrijven/economie reguleren dan is het antwoord niet de Europese natiestaat uit de 19e eeuw, maar een grotere en sterkere democratie op supranationaal niveau.
Ik had in dit kader graag meer gelezen over de rol van pensioenfondsen die namens burgers investeren in bedrijven. Ook het democratiseren van bedrijven bestaat al met ondernemingsraden en de rol van vakbonden; vaak alleen gefocust op meer inkomen. Burgers en consumenten drijven uiteindelijk ook (deels) markten en kapitaal. Ik mis dit element. En bovendien gemeentes/partijen vragen actief om deelname van burgers en partijen; er is dus absoluut de mogelijkheid om te participeren.
Wat mij betreft moeten we out-of-the-box denken en onze democratie innoveren. Verschillende tijden kenden verschillende democratieën; de Atheense democratie had nu niet gewerkt. En misschien is hetzelfde waar voor een democratie die is opgekomen in tijd van massa-bewegingen en -media. Wat is ons antwoord in deze tijd? De democratie moet mee-ontwikkelen.
Daarnaast leven in een wereld die geglobaliseerd is met twee supermachten. Willen we markten/bedrijven/economie reguleren dan is het antwoord niet de Europese natiestaat uit de 19e eeuw, maar een grotere en sterkere democratie op supranationaal niveau.
January 24, 2026
Ik kan dit boek aan iedereen aanraden. Om begrijpelijke taal schetst Adriaanse hoe het neoliberalisme en de groei van enorme (tech)bedrijven de democratie hebben uitgehold. Er lijkt onder de zittende partijen een consensus te zijn ontstaan dat ‘de politiek daar niet tegen in wilde en niet langer meer tegen kón gaan. Dat laat ruimte voor populisten die claimen wel de grip op de wereld terug te kunnen grijpen.
De analyse vond ik indrukwekkend en zette me aan het denken, het laatste hoofdstuk met mogelijke oplossingen was het enige dat me licht tegenviel.
Lezen dus!!
De analyse vond ik indrukwekkend en zette me aan het denken, het laatste hoofdstuk met mogelijke oplossingen was het enige dat me licht tegenviel.
Lezen dus!!
November 9, 2025
Een boeiend onderwerp, zo vlak voor de verkiezingen begonnen met lezen. Maar op sommige momenten zeer complex opgeschreven, waardoor het soms mijn aandacht moeilijk kon vasthouden. Het laatste hoofdstuk was dan weer prachtig, toekomstgericht en inspirerend. De aanloop ernaartoe had wat mij betreft korter en vooral toegankelijker opgeschreven kunnen worden. Vier sterren voor de boodschap, drie sterren voor de uitvoering.
October 28, 2025
Een democratie die goed functioneert gaat om macht en een georganiseerd conflict tussen belangen, ideeën, waarden, opvattingen en standpunten.
De afgelopen jaren is er een macht ingeslopen van de economie die meer sturend is gaan optreden.
Om die macht te breken is er werk aan de winkel. ""Wat iedereen aangaat, moet door iedereen besloten worden".
De afgelopen jaren is er een macht ingeslopen van de economie die meer sturend is gaan optreden.
Om die macht te breken is er werk aan de winkel. ""Wat iedereen aangaat, moet door iedereen besloten worden".
December 25, 2025
Dit boek lees je in één adem uit. De schrijver geeft een heldere analyse van de stand van de democratie op veel plaatsen in de wereld. Scherpe uitspraak: een nv heeft geen stem in het stembureau maar wel veel invloed op besluitvorming.
Oplossingen om de democratie beter te laten functioneren worden zeker beschreven, maar hoe krijgen we daar beweging in.
Oplossingen om de democratie beter te laten functioneren worden zeker beschreven, maar hoe krijgen we daar beweging in.
August 30, 2025
Food for thought about why we live in the way the world is today and we can do to better the way we live .
Thought provoking!
Thought provoking!
September 13, 2025
Een boek om te omarmen
December 15, 2025
Interessante probleemanalyse. De voorgestelde oplossingen zijn beduidend minder overtuigend, zonder enige aandacht voor mogelijke bezwaren.
December 14, 2025
Heel interessante en vlijmscherpe analyse
Displaying 1 - 17 of 17 reviews