Farklı Bir İslâm Tarihi, Siyasal, Toplumsal, Kültürel Kırılmalar ve Dönüşümler Işığında

by Ahmet Yaşar Ocak

“Klasik tarihçilik geleneği[nin]... en büyük mahzuru, İslam tarihinin ana gelişim sürecini etkileyen coğrafya, ekonomi, siyaset ve din gibi dört temel dinamiğin dikkatlerden uzak kalmasına sebebiyet vermesidir. Bu dinamiklerin tetiklediği kırılma ve dönüşümlere dikkat edilmediği... için İslam toplumlarının uzun asırlar boyunca geçirdikleri tekâmül ve değişim süreci... çoğu zaman tatmin edici bir şekilde... kavranamamaktadır. Bu sebeple... belki daha sağlıklı bir tarih bilincine sahip olunmasını sağlayacak farklı bir İslam tarihi yazımı denenmelidir. Bu tarih yazımı, İslam tarihindeki büyük siyasal, toplumsal, kültürel ve zihniyet kırılmalarının ve bunların yol açtığı dönüşümlerin ve sonuçlarının analizi üzerinden temelde alışılmış tarih anlatılarından farklı, zihniyet ve kültür tarihi odaklı bir tarihyazımı olabilir.”

Esasen İslam zihniyet ve kültür tarihi ve heterodoksisiyle ilgili temel referans niteliğindeki eserleriyle bilinen Ahmet Yaşar Ocak, bu kitabıyla alternatif bir İslam tarihi perspektifi ortaya koyuyor. Farklı Bir İslam Tarihi, “eleştirisiz ve yorumsuz” hamasî tarih yazıcılığına karşı, merakı diri tutan, araştırıcı bir anlama çabası. “Teferruatın” berisindeki “dip dalgaları” görmeye dönük bir çaba...

Müslümanları karşı karşıya getiren iç savaşlar, hilafetin monarşiye dönüşümü, siyasal gücün Türklere intikali, Moğol istilasının etkileri, fetihler ve mevalî sınıfının yükselişi, mezheplerin oluşumu, Mehdi inanışı, tasavvuf... Ocak, İslam tarihinin bu tayin edici kırılma ve dönüşümlerinin analizini yapıyor. Bunu yaparken, tarihsel sosyoloji ve sosyal psikoloji bakış açısından, İslam’ın tarihiyle beraber İslam tarihi yazımının da bir eleştirel tarihini yazıyor.

552 pages, Paperback

Published September 1, 2025

About the author

Türk akademisyen, tarihçi, yazar.

Yozgat'ta doğan (1945) Ahmet Yaşar Ocak yüksek tahsilini İstanbul İlahiyat Fakültesinde tamamladıktan sonra İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih bölümünü bitirdi. Aynı fakültede asistan oldu. Doktorasını Strasbourg Üniversitesinde, doçentlik ve profesörlüğünü ise Hacettepe Üniversitesi Tarih bölümünde yaptı. Ocak, Hacettepe üniversitesinde öğretim görevliliği görevini devam ettirmektedir.

Ahmet Yaşar Ocak Strasbourg Universitesi Beşerî Bilimler Fakültesi'nde Prof. İrene Melikoff yönetiminde doktora çalışmalarına 1974 yılında başlamış ve 1978'de "La Revolte des Babais: Un Mouvement Socio-religieux en Anatolie au XIIIe Siecle" adlı teziyle doktorasını tamamlamıştır.

Ocak, 1983'ten beri Türk Tarih Kurumu ve Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, 1997'den beri Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı üyeliği 1993-1997 arası H.Ü. Türkiyat Araştırmaları Merkezi Başkanlığı'nda bulundu. 1998'den bu yana, Brill (Leiden) Yayınevi'nin Halil İnalcık ve Suraiya Faroqhi yönetiminde yayımlamakta olduğu The Ottoman Heritage dizisinin ve 1997'den beri Journal of the History of Sufism dergisinin danışma kurulu üyesidir.

Ocak İslam tarihindeki grupları, kişilikleri ve yapıları sosyal tarih perspektifinden incelemekte ve günümüzde fazlasıyla ve tamamen siyasi angajmanlarla değerlendirilen bir takım konulara akademik yaklaşımla yorumlar getirmektedir.