Een links verhaal. Hoe GroenLinks en de PvdA ondanks alles één werden

by Coen van de Ven

Zou het er dit keer echt van komen, die linkse samenwerking waar al een halve eeuw over gefluisterd wordt? Toen journalist Coen van de Ven in 2021 voor De Groene Amsterdammer in Den Haag werd gestationeerd, kreeg hij het vermoeden dat er iets historisch ophanden was: de fusie van GroenLinks en de PvdA.

Hij won al snel het vertrouwen van de sleutelfiguren. Van Frans Timmermans en Jesse Klaver tot Gerdi Verbeet en Marjolein Moorman – hij sprak met alle prominenten, zelfs als die niet meer met elkaar spraken. Vier jaar lang liep hij mee in de coulissen van beide partijen, via achterkamertjes, geheime etentjes, appgroepen en zelfs een volkstuinhuis.

Een links verhaal is het even sappige als onthullende verslag van de linkse eenwording. Een unieke en opzienbarende kijk in de Nederlandse politiek, waarin je je nu eens in Game of Thrones waant, dan weer in Van Kooten en De Bie.

Genres: Nonfiction, Politics

272 pages, Paperback

First published September 20, 2025

About the author

Coen van de Ven (1992) is politiek redacteur van De Groene Amsterdammer. Samen met Jan Tromp schreef hij eerder het boek Wantrouwen in de wandelgangen, over de verhouding tussen politici en journalisten.

Reviews

[Felix Welsink · Rating 4 out of 5]

Ik las dit boek in de week voorafgaand aan de tweede kamer verkiezingen van 29 oktober 225. Het boek las als een trein: een vlot geschreven, spannende politieke soap. In m’n hoofd gingen fictie en non-fictie door elkaar lopen. Ik wist natuurlijk wel dat het allemaal waargebeurd is, maar ik was ook gewoon een heel spannend politiek boek aan het lezen. Bijzonder was het daardoor dat het boek tegelijkertijd een vervolg kreeg voor m’n neus met een ontknoping die donderdagavond live op televisie was te volgen.

Ik vind het zo cool dat Coen dit boek heeft geschreven. Ik heb er bewondering voor dat hij het vertrouwen van beide partijen en al deze personen heeft gewonnen. Ik heb er bewondering voor, maar ben niet verbaasd.

Waar ik nog wel het meest blij mee ben is dat ik PvdA en GroenLinks beter heb leren kennen. Ik twijfelde altijd of ik meer Pvda’er ben of meer groenlinkser. Nu weet ik dat ik bij GroenLinks hoor, of beter nog: bij de grote, nieuwe “het is tijd voor solidariteit” linkse machtspartij. Want er is geen weg meer terug en op een dag zal ze heel erg groot zijn. Ik ben hoopvol.

[Joshua · Rating 5 out of 5]

Politiek hoort geen sensatie te zijn, het land snakt naar saaiheid, maar goddamn wat was dit smullen.
Zo’n ledenpartij vol eindeloze vergaderingen is zo saai nog niet…

[Vera · Rating 5 out of 5]

Deze man moet spulletjes kopen voor zijn dochter. Koop dat boek nou maar

[Annerijn · Rating 5 out of 5]

Tja, wat kan ik zeggen? Heb genoten (van het boek, en van de afgelopen jaren). Ook al zat ik er met mijn neus bovenop, toch heb ik nog nieuwe dingen opgestoken uit het boek. Het leest als een trein en Coen schrijft invoelend over iedereen die een rol heeft gespeeld. Koop het, lees het!

[Nikki · Rating 4 out of 5]

Nu ben ik er nog meer van overtuigd dat alles anders was gelopen met Marjolein Moorman als lijsttrekker.

En tegelijkertijd heb ik nog meer bewondering gekregen voor Frans Timmermans en Jesse Klaver. En voor degenen die nooit wilden fuseren (en er toch het beste van blijven maken). En heel veel liefde voor al die mensen die zo hard hun best doen om dit land weer een beetje leuk te maken.

Lekker meeslepend geschreven boek over menselijke gedoetjes (lees: politiek).

[Liang De Beer · Rating 5 out of 5]

Een heerlijke soap voor de politieke junkies! En ook nog eens heel goed geschreven.

[Stijn Jansen · Rating 5 out of 5]

Ontzettend knap hoe Coen van der Ven schrijft en hoe veel details hij boven water heeft gevist. Het leest als een politieke thriller, waarbij er met grote zorgvuldigheid de verschillende perspectieven bij elkaar gebracht worden en de tijdlijn nauwkeurig beschreven wordt. Met veel respect schrijft de auteur over de intenties van de verschillende hoofdpersonages, waarbij er veel aandacht en liefde is voor de complexiteit van een politieke ledenpartij.

[Gijs · Rating 5 out of 5]

Van genoten en ben ook de doelgroep van een boek als dit. Enige kritiekpunt is de vraag: waarom nu? Wil Van de Ven niet gescoopt worden? Was dit het juiste moment volgens de uitgever om meer boeken te verkopen? Ik geloof dat we nog genoeg mooie soaps gaan meemaken en hoop dat Van de Ven blijft spreken met partijgenoten om ook dat proces te reconstrueren voor een deel twee.

[Laurent Staartjes · Rating 5 out of 5]

Coen van de Ven beschrijft op beeldende wijze hoe PvdA en GroenLinks tot hun (voorgenomen) fusie zijn gekomen. Voor politieke junkies een must read om het huidige politieke landschap (beter) te begrijpen en de drijfveren van enkele hoofdrolspelers te leren kennen, maar vanwege de diepte die in het boek zit ook een studie naar politieke dynamiek in bredere zin.

Het boek is opgedragen aan 'alle Nederlanders die lid zijn van een politieke partij' en hun neiging om in 'sfeerloze congreszalen zonder daglicht' bij elkaar te komen om 'aldaar de democratie te dragen'.

Het verhaal van de fusie is niet alleen een reconstructie van een 'betekenisvol politiek feit' (de vorming van een nieuwe partij) maar ook een beschrijving van de vele aspecten die komen kijken bij (leden)democratie. Van de Ven geeft in het voorwoord aan dat geleerd heeft hoe ingewikkeld in een democratische ledenpartij is. Hij maakt een knappe metafoor door een politieke partij niet te vergelijken met een mammoettanker, maar met een vloot van vele kleine en grote scheepjes. Met als vlaggenschip de Tweede Kamerfractie die de blikvanger vormt. Een knappe vergelijking omdat het inzichtelijk maakt dat binnen een partij er niet één stuurman is, maar vele honderden. Die soms onafhankelijk van elkaar een eigen koers varen. Dat soms ondoorgrondelijke samenspel maakt het leiden van een partij wezenlijk anders dan het leiden van een reguliere organisatie.

In de losse hoofdstukken staan niet thema's of ideeën centraal maar personen zoals Jesse Klaver, Moorman en Timmermans. Die keuze maakt wat mij betreft duidelijk hoe sterk politiek beïnvloed wordt door individuen die op het juiste moment op de juiste plaats aanwezig waren om soms het juiste ding te doen. Tegelijkertijd contrasteert dat mooi hoe individuen zich weer moeten verhouden tot geldende overheersende gedachten

Een belangrijke plek in het boek heeft de keuze voor Frans Timmermans als lijsttrekker en boegbeeld van de fusie. Electoraal pakte het slecht uit. Hoewel de keuze voor hem goed geduid wordt (er zit een rationaliteit achter) roept de reconstructie ook het beeld op dat het weinig gescheeld had of de fusiepartij was met een andere lijsttrekker naar voren gekomen.

Veel betekenis wordt toegekend aan het SBS6 debat waar Timmermans gevloerd werd door Cindy uit Zaandam (in het boek 'Cindy de gamechanger'). Een schot voor open doel eindigt in de slachting van Timmermans, als hij onvoldoende de zorgen van mensen over de zorgkosten onder woorden weet te brengen. Wilders pakt het over en pakt daarna de verkiezingswinst.

De beschreven aanloop naar dat debat (en duiding van Van de Ven, die Cindy voor het boek is op gaan zoeken) roepen het beeld op dat het geen ongelukkig moment was, maar de samenkomst van eigenlijk alles dat (nog) niet op zijn plek lag. De strategische keuzes van Timmermans tijdens de campagne ('safe pair of hands') en zijn technocratische reflexen pakten tijdens dat debat slecht uit. Hij was de bestuurder aan wie het lag, niet de persoon die het ging veranderen. Ironisch, aangezien de belofte van verandering de fusie voorbracht.

[Freek de Koning · Rating 5 out of 5]

Als mijn vrienden zeggen dat ze zich meer in politiek willen verdiepen maar niet goed weten waar te beginnen, dan antwoord ik steevast: “lees een keer een boek”. Kan niet anders dat het de komende jaren dit boek wordt wat ik aanraad - het is niet alleen ijzersterke politieke journalistiek, het is ook nog eens meesterlijk spannend geschreven. Waar al die Haagse boeken van tien jaar geleden sneuvelen nadat de tijd hen heeft ingehaald, behelst dit boek een heel tijdsgeest én zal het tegelijkertijd hoe dan ook tijdloos worden.

Het blijft gênant hoe weinig aandacht er gericht wordt op deze fusie vanuit de media. Sheila Sitalsing heeft gelijk als ze zegt dat dit in een normale tijd als revolutionair werd gezien, maar de nervositeit waarin wij ons bevinden, dankzij de dagelijkse media explosies van radicaal-rechts, maakt dat we er amper oog voor hebben. En dat is zo zo zo zonde - een ieder die dit boek leest zal begrijpen waarom, dat het prachtig is hoe in dit land met haar kwetsbare democratie en partijen als geautomatiseerde fabrieken, er met zorgvuldig politiek handwerk (alle rellen die daar bij komen kijken niet te vergeten) een echte nieuwe ledenpartij wordt opgericht. Het is misschien niet mijn club, maar ook ik raakte tijdens het lezen bij vlagen enthousiast.

[Bor · Rating 4 out of 5]

Vet boek dat een leuke reconstructie maakt van een verhaal waar we nog middenin zitten. En inderdaad, zoals ook andere reviews aangaven: heel erg spannend, en dat zijn politieke boeken niet altijd. Wel verliest de auteur zich af en toe in de neiging dingen dramatisch te maken. Het is écht niet waar dat op de gemengde congressen alle PvdA’ers in pak lopen en de GroenLinksers in truien… en jammer genoeg ga ik door dat soort observeerbare onjuistheden dan ook twijfelen aan de dingen waar ik níét zelf bij ben geweest.

Ook echt een minpunt: het boek is wel erg “schrijverachtig” geschreven, vol literaire clichés waar ik me af en toe aan ging ergeren. Je kunt gewoon “in het hele land” schrijven, daar hoeft niet per se “van Groningen tot Middelburg en van Den Helder tot Maastricht” achter. Elke keer. Ook zitten er een paar slordigheden in, zoals personen en gebeurtenissen die binnen enkele pagina’s na elkaar twee keer volledig worden geïntroduceerd.

Dat ‘t ondanks al deze zurigheid toch 4 sterren zijn, zegt wat over hoe goed het boek alsnog is. Een open einde kan gelukkig duiden op een tweede deel :-)

[Lotte · Rating 5 out of 5]

Als bovengemiddeld betrokken GroenLinkser enorm genoten van dit boek. Het complexe proces van wat een partijfusie is, hoe je alle mensen aan boord houdt, dat je mensen verliest, de spanning van versnelling en soms ongeduld over de traagheid: het wordt allemaal invoelbaar en respectvol beschreven. Blij met dat dit historische proces zo mooi is opgeschreven.

[Richard · Rating 4 out of 5]

Op de eerste pagina staat:

“Voor alle Nederlanders die lid zijn van een politieke partij. Het zijn deze burgers die hun individuele dromen en verlangens bundelen in collectieve bewegingen die ons land verkleuren en veranderen. Zij komen op zonnige zaterdagen samen in sfeerloze congreshallen zonder daglicht- en dragen daar de democratie.”

[Meyti Hams · Rating 5 out of 5]

Dit is een steengoed en inzichtelijk boek over de staat van links, ook voor mensen die niet bovengemiddeld geïnteresseerd zijn in politiek..

[Hans Luiten · Rating 4 out of 5]

Interessant én goed geschreven boek.

[Carin Slotboom-Meijers · Rating 4 out of 5]

Boeiend, onthullend en heel fijn geschreven boek over de fusie tussen GroenLinks en de PvdA.

[Daan de Jong · Rating 4 out of 5]

Wat een blaadjesdraaier

[Isabel · Rating 5 out of 5]

Oooh, ik heb gesmuld. De perfecte mix van een kijkje achter de schermen met ongefilterde juice en politieke intrige.

[Rijk · Rating 3 out of 5]

Mijn mening over de fusie draagt bij aan de rating van dit boek, daar kan de auteur weinig aan doen.
Leest lekker weg, maar het is eigenlijk te vroeg uitgegeven. Op sommige punten karikaturaal, zeker als er over partijculturen gesproken wordt, maar legt wel mooi de dynamiek tussen partijbesturen (hijgerig voor de fusie) en lokale afdelingen (met name de 'bastions' van beide partijen) bloot, waar denk ik veel van de pijn zit. Ik kan mij ondanks de 'Noord-Koreaanse' referendumuitslagen niet onttrekken aan de indruk dat er een vorm van astroturfing gaande is bij de partijbesturen, maar soit.

PS: De partijen blijven claimen dat aanzwellende ledenaantallen de steun voor de fusie illustreren, maar ik vermoed dat bij het in elkaar schuiven van de administraties zal blijken dat het vooral om dubbelleden gaat, en het totale aantal dus onder de afzonderlijke ledenaantallen zal gaan liggen. Overigens was dubbellidmaatschap bij de PvdA statutair niet toegestaan toen o.a. Job Cohen en van Ojik die stap ondernamen. Merkwaardig dat de eigen statuten die door een partij die door vd Ven wordt beschreven als proceduretijgers zo met voeten kunnen worden getreden zonder consequenties.

[Ans Seriese · Rating 5 out of 5]

Ademloos gelezen dit, een mooi en goed geschreven verslag van de afgelopen jaren en het fusieproces. Veel wat ik vermoedde bleek te kloppen en ook heel wat niet. De winst van de blik van de buitenstaander. Wel ga ik met een nog banger hart op weg naar 29 oktober. En voor daarna twee inzichten in elk geval: voor de gemeenteraadsverkiezingen moeten we kleine programma’s met heldere speerpunten presenteren en geen loeilang verkiezingsprogramma. En na de fusie moet er geen Groen in de partijnaam staan om nog enige kans te maken op een brede maatschappelijke én linkse beweging.

[Niels de Groot · Rating 5 out of 5]

Een ontzettend goede reconstructie van jaren aan politieke geschiedenis met heel veel interessante achtergrondinformatie van allerlei mensen die nauw betrokken waren bij het samengaan van GL en PvdA. Het leest alsof je er op momenten zelf bij bent geweest in de achterkamertjes en je snapt dan ook goed wat er allemaal moest gebeuren om de mammoettanker die een politieke partij is bij te sturen. Een aanrader voor politieke junkies!

[Wietse Van den bos · Rating 5 out of 5]

Als partijtijger moest ik dit boek natuurlijk lezen, en hij viel zeker niet tegen. Een fascinerende en gedetailleerde terugblik op hoe twee partijen naar een fusie zijn gegaan waarbij de schrijver heel veel toegang had tot de hoofdrolspelers. Leest echt heel fijn weg, mooie illustraties maar vooral een tof blik achter de schermen en richting de drijfveren en motivaties van de hoofdrolspelers.

[Gerben Welling · Rating 5 out of 5]

Wat heeft Coen van de Ven ons een mooi inkijkje gegeven hoe de PvdA en GroenLinks gestaag toegroeien naar een nieuwe partij. Soms heel intiem, open schreef hij zijn observaties op. Fijn om te lezen hoe je als je samen wat wilt bereiken, dit mogelijk is door elkaar vast te houden en steeds weer de dialoog te voeren.

[Thijs Hoekstra · Rating 4 out of 5]

Echt heel leuk, wat ik niet had verwacht bij een non-fictie boek over het gesteggel van linkse partijen. Komt vooral omdat hij niet schuwt om politici tot echte personages te maken, waarbij hun politieke ideeën vaak blijken voort te komen uit hun individuele persoonlijkheid. aanrader!

[Matthijs · Rating 5 out of 5]

Perfect leesvoer voor politieke junks zoals ik. Bevat hele scherpe analyses over de positie van links in de samenleving en legt de cultuurverschillen tussen (voorheen) GroenLinks en PvdA heel duidelijk bloot.

[Maud Stamsnijder · Rating 5 out of 5]

“Politiek gaat in de allereerste plaats over wat je vindt, waar je van droomt en waar je naartoe wilt.”

[Elly · Rating 4 out of 5]

Goed en prettig geschreven inkijkje in het verloop van het fusieproces tussen GroenLinks en PvdA

[Wander Waals · Rating 4 out of 5]

leuk huiswerk

[Finn Rekveldt · Rating 4 out of 5]

Erg interressant leesvoer als je de linkse fusie van GL en PvdA goed wilt begrijpen. Het gaat ook veel over verschillende linkse stromingen en de electorale verliezen die de partijen tot deze beslissing dreven. Met name het kijkje achter de schermen bij de verkiezing van 2023 was interressant om te lezen. Het leest lekker weg en zeker als je een linkse stemmer bent (maar ook als je van politieke boeken houdt) is het een enorme aanrader.

[Albert Faber · Rating 4 out of 5]

Ik heb een review geschreven voor het Wetenschappelijk Bureau van Groenlinks:
https://www.wetenschappelijkbureaugro...