Monsterlijk moederschap: Van Rosemary’s Baby tot Nightbitch

by Jozefien Van Beek

Moeders zijn monsterlijk. Tenminste, als we film, kunst en literatuur mogen geloven. Van klassiekers als Psycho en Carrie over de schilderijen van Alice Neel tot de persoonlijke reflecties van Joan Didion en Chantal Akerman: overal verschijnen moeders als verstikkend of juist afwezig, manipulerend of ronduit angstaanjagend.

Vanuit haar eigen kijkgeschiedenis en geïnspireerd door feministische denkers verweeft Jozefien Van Beek autobiografie met analyse. Ze vertrekt bij haar eigen kindertijd en krijgt uiteindelijk zelf een kind. Zou het kunnen dat niet alleen moeders monsterlijk zijn, maar ook het moederschap zelf?

Monsterlijk moederschap is een scherpzinnig, persoonlijk en diepgravend boek over de verwachtingen, angsten en paradoxen van het moederschap. Met een persoonlijke, literaire stijl plaatst Van Beek haar verhaal binnen een bredere maatschappelijke en culturele context.

120 pages, Paperback

First published September 29, 2025

Reviews

[Jochen · Rating 4 out of 5]

4.2* - Al fan van Van Beeks stukken voor De Standaard, nu ook van haar boek. Boeiend leesvoer voor lezers die houden van complexe moederfiguren én horrorfilms! Met uitgebreide bronnenlijst (en dus extra leesvoer).
(Ik ga nooit meer op dezelfde manier naar 'Alien' kunnen kijken...)

[Merel Vanquaille · Rating 5 out of 5]

wauw!!!!!

[Lise Delabie · Rating 5 out of 5]

Ik heb de voorbije periode veel over moederschap gelezen, maar de link met horror was voor mij nieuw. Jozefien Van Beek zei in een interview dat ze nog niet klaar is met dit thema - daar ben ik nu eens blij om, zie.

[Anneleen Princen · Rating 4 out of 5]

In een treinrit uitgelezen
5 meeslepende essays
medereizigers noch plakkerige zetels deerden
volledige recensie op Cutting Edge

[Emma Vranken · Rating 5 out of 5]

In één trek uitgelezen! Heel interessant!

[Eline De Mey · Rating 4 out of 5]

Van Beek benadert moederschap met zowel een persoonlijke als kritische blik, verweven met slasherhorrorfilm-, literatuur- en kunstanalyse. Ze onderzoekt "monsterlijke" representaties van moederschap, en deelt daarbij haar eigen complexe (soms haat)gevoelens over haar moederschap. Eline is groot slasherfilmfanaat dus knikte hevig mee met alle analyses, maar ook diegenen die hier niet thuis in zijn, kunnen dankzij Van Beeks heldere uitleg gemakkelijk meevolgen. Zonder schroom onderzoekt zij de vraag: zijn misschien niet moeders, maar het moederschap monsterlijk?

[naw]

Dit boek was bijzonder aangenaam om te lezen. Als iemand die zelf een kinderwens heeft en dezelfde drang voelt als de auteur om moeder te worden, besefte ik tijdens het lezen hoeveel er eigenlijk schuilgaat achter dat verlangen.

Wat mij vooral aansprak, was de analyse van moederschap in relatie tot horror, zowel in literatuur als in film. Het is inderdaad zo dat de moederfiguur daarin vaak een heel bijzondere, maar ook gedegradeerde plaats inneemt. Dat was mij al eerder opgevallen, aangezien horror mijn favoriete genre is, maar dit boek gaf daar een diepere en meer doordachte betekenis aan. Daarnaast vond ik het erg interessant hoe beide perspectieven worden belicht. Enerzijds het perspectief van het kind tegenover de moeder: of het kind nu afhankelijk is of net helemaal niet, hoe een breuk in de moeder-kindrelatie ontstaat wanneer het kind onafhankelijk wordt, en hoe een kind de verdrietige gevoelens van zijn of haar moeder ervaart. Anderzijds wordt ook het perspectief van de moeder tegenover het kind sterk uitgewerkt: wat het betekent om moeder te zijn, wat er van je verwacht wordt, en hoe de samenleving, je partner, je familie en je omgeving bepaalde verwachtingen opleggen. Vragen zoals: ben ik een slechte moeder als ik mij niet op een bepaalde manier verbonden voel met mijn kind? Ben ik een slechte moeder als ik negatieve gedachten heb over mijn kinderen? Ben ik een slechte moeder als ik ook mijn eigen leven wil leiden, los van mijn kinderen? En uiteindelijk: wat betekent het eigenlijk om een “goede” moeder te zijn?

Op die laatste vragen kan ik nog geen antwoord geven, aangezien ik zelf nog geen moeder ben. Maar ik hoop het ooit te worden, misschien ook omdat men zegt dat een kind zijn moeder pas echt begrijpt wanneer het zelf ouder wordt.

[Els Lens · Rating 4 out of 5]

Leuk boekje over moeders en het niet zo rooskleurige moederschap in de film, vooral over het conflict tussen dominante moeders en hun kinderen. (Denk aan Carrie en Psycho) Dun boek, dus niet erg diepgravend. Ook persoonlijke ervaringen van de schrijfster komen aan bod.

[Rosa Vahl · Rating 5 out of 5]

Nooit gedacht dat ik een boek zou lezen over slashhorror. Maar is een fijn essay over monsters die moeder zijn en moeders die monsters zijn. Fijne inzichten in een informatierijk boekje dat ik nog eens zou moeten lezen.

[leren_lezen · Rating 4 out of 5]

Vloog op een lome zondag door dit essay heen. Vast ook omdat ze veel naar (horror)films en feministische psychoanalytische (horror) filmtheoretici verwijst (waar het gesnapt wordt dat je kunnen identificeren met, en genot vinden in, het gedrag van sadistische karakters een teken van grote empathie is). Over de relatie tussen het moederschap en het monsterlijke, verstikkende ouder/kind relaties en het belang (maar ook de onmogelijkheid?) van daadwerkelijk loskomen van je moeder.

[Ems · Rating 4 out of 5]

ZO veel referenties waar ik nu benieuwd naar ben, de horrorfilms laat ik misschien nog even terzijde.. Boek is geschreven vanuit zeer persoonlijke standpunten/verwijzingen, wat ik kan waarderen. Grappige zin ‘Ik ben een Final Girl in t’ diepste van mijn gedachte’. Same.
Nog veel belangrijkere zinnen gelezen, maar goed.

[Lara Van den Bril · Rating 5 out of 5]

Heel leuk om te lezen!!!!

[Emmadjghe · Rating 4 out of 5]

grote fan van hoe je dit genre zou noemen. ik mis wel wat tussenstappen in bepaalde linken die gelegd worden, zeker gezien de schrijfster terugvalt op concepten uit psychoanalyse.

[Val Van]

Leuk om te lezen maar ik denk dat ze Arrival en Interstellar door elkaar heeft gehaald

[Delphine · Rating 3 out of 5]

In vijf essays beschouwt Van Beek haar eigen kindertijd en pril moederschap binnen een bredere culturele en maatschappelijke context.

Het vertrekpunt is haar vurige kinderwens en het 'monsterlijk' gevoel wanneer de baarmoeder leeg blijft, maar ook het schuldgevoel wanneer het kind er is en de vrijheid van de moeder ophoudt. Was het moederschap een vergissing?

Van Beek heeft een voorliefde voor horrorfilms/slashers, die vaak een misogyn etiket opgekleefd krijgen. Zowel Norman Bates (Psycho) als Carrie zijn slachtoffers van monsterlijke moeders. Maar, nuanceert Van Beek, schuilt het kwaadaardige niet in elk mens?

In een volgend essay nuanceert ze verder: de monsterlijkheid van een moeder wordt vaak mogelijk door het ontbreken van een vaderlijke orde (een standpunt dat Van Beek aan de psychoanalyse ontleent). Dochters moeten ook durven uitbreken, stelt ze. Zelf ging ze gepaard onder een verstikkende moeder-dochter eenheid, net zoals Chantal Akerman, die zelfmoord pleegde na de dood van haar moeder. De passage over Akerman is de meest ontroerende van dit boekje.

Het is de grote verdienste van Van Beek dat ze het stereotiepe zwart/witperspectief doorbreekt. Het moederschap kan én een sprookje, én een nachtmerrie zijn: dit binair benaderen heeft weinig zin. Die vaststelling brengt uiteindelijk meer rust in haar eigen moederschap en haar verhouding tot haar moeder. Monsterlijk moederschap brengt een overtuigend standpunt, gekoppeld aan heel eerlijke bekentenissen.

[Evi · Rating 5 out of 5]

Lees en gruwel. Niets zo vreselijk als de realiteit.
En sprokkel handenvol tips om je mee naar de bibliotheek te begeven. Niets zo heerlijk als verhalen over diezelfde realiteit.

[Jana Arns · Rating 4 out of 5]

Boeiend en herkenbaar.

[Zoye · Rating 3 out of 5]

3.5!