What do you think?
Rate this book
Het unieke dier
Waarin onderscheiden wij ons van andere dieren? Wat hebben we met hen gemeen? Begrijpen we werkelijk wie we zijn? Er werd lang gedacht dat onze capaciteit voor rede, moraal, zelfbewustzijn, taal en religie ons wezenlijk onderscheidt van dieren. Maar in de afgelopen decennia is duidelijk geworden dat veel van wat als uniek menselijk wordt beschouwd, ook bij andere dieren bestaat, zij het vaak in minder complexe of verfijnde mate. Is misschien het echte onderscheid tussen mens en dier niet zozeer een specifieke eigenschap, maar de mate waarin we in staat zijn om die eigenschappen te ontwikkelen?
Het unieke dier neemt de lezer mee langs de vele claims over unieke menselijke eigenschappen en het veronderstelde onderscheid tussen mens en dier. Aan het eind van dit baanbrekende boek geeft Rens Bod een glashelder antwoord op wat mensen, dieren én andere levende wezens met elkaar verbindt, en waarin zij nog steeds van elkaar verschillen.
Rens Bod is hoogleraar Digital Humanities aan de Universiteit van Amsterdam en voormalig hoogleraar Artificiële Intelligentie aan de University of St Andrews (VK). Hij publiceerde eerder bij Prometheus De vergeten wetenschappen (2010), dat meermalen is bekroond en in zeven talen is vertaald, Een wereld vol patronen (2019), dat werd genomineerd voor de Libris Geschiedenis Prijs, en Waarom ben ik hier? (2023), dat als basis diende voor het Nationale Zingevingsonderzoek.
Het unieke dier neemt de lezer mee langs de vele claims over unieke menselijke eigenschappen en het veronderstelde onderscheid tussen mens en dier. Aan het eind van dit baanbrekende boek geeft Rens Bod een glashelder antwoord op wat mensen, dieren én andere levende wezens met elkaar verbindt, en waarin zij nog steeds van elkaar verschillen.
Rens Bod is hoogleraar Digital Humanities aan de Universiteit van Amsterdam en voormalig hoogleraar Artificiële Intelligentie aan de University of St Andrews (VK). Hij publiceerde eerder bij Prometheus De vergeten wetenschappen (2010), dat meermalen is bekroond en in zeven talen is vertaald, Een wereld vol patronen (2019), dat werd genomineerd voor de Libris Geschiedenis Prijs, en Waarom ben ik hier? (2023), dat als basis diende voor het Nationale Zingevingsonderzoek.
247 pages, Kindle Edition
Published September 23, 2025
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 5 of 5 reviews
April 12, 2026
Ik vond het erg lastig om door dit boek heen te komen.
Het belangrijkste is dat ik moeite heb met antropocentrisme rondom de hoofdvraag. Want:
- Ik heb moeite met het uitgangspunt van deze vraag. De eerste zin is 'Waarin onderscheiden wij ons van dieren en andere levende wezens?' Dit is geen neutrale vraag. De vraag zou moeten zijn: Onderscheiden wij ons van (andere) dieren en andere levende wezens?
- Ik heb moeite met de oneerlijke vergelijking van deze vraag. Je kunt één soort niet vergelijken met miljoenen andere soorten. De meeste daarvan worden zo niet benoemd en als ze worden benoemd, krijgen ze niet meer dan een alinea om zich te bewijzen.
- Ik heb moeite met de aard van deze vraag. Zoals een andere lezer al noemt, elk dier is uniek op een eigen manier. De vraag stellen wat ons uniek maakt, is een antropocentrische vraag. Het maakt ons uniek, maar het uniek zijn is dan dus niet uniek. Er zijn heel veel dieren die eigenschappen hebben die wij niet hebben. En de unieke eigenschappen van andere diersoorten die wíj juist weer niet hebben, die lees je niet terug. In andere woorden: dit had ook een boek kunnen zijn waarin we ons puur afvragen waarom de octopus of de oorkwal uniek is.
- Ik heb moeite met de relevantie van deze vraag. Er komt een antwoord op, dat heeft te maken met recursie, best een interessante theorie. Maar als we terugkomen op de hoofdvraag zou ik willen zeggen 'En nu?'. Is dit nu een vrijkaart om ons wel anders te gedragen dan andere dieren? Nee, blijkt, dat gelukkig niet. Maar de schrijver slaagt er niet in de relevantie te benoemen. In een context zou de hoofdvraag relevanter zijn: bijvoorbeeld, of wij onszelf belangrijker mogen vinden dan andere dieren / wij andere dieren zouden mogen eten / andere dieren rechten zouden moeten krijgen.
De schrijver is zich bewust van het antropocentrisme (en richt zich hierbij zelfs tot de biologen), maar blijft het toch doen; een weerspiegeling van de gehele zoektocht op zich. Zo vind je af en toe 'mensen en andere dieren', maar dan minstens zo vaak 'mensen en dieren' of 'mensen, dieren en planten'. Dieptepunt hierbij is: "Ik wil mensen en dieren op gelijkwaardige wijze met elkaar vergelijken." Vergelijkbaar met: Ik wil een bank op gelijkwaarde wijze met meubels vergelijken." Oei.
Aan het eind worden nog even de planten, schimmels en andere wezens erbij gehaald. Hoe breder dit boek wordt, hoe minder interessant. Een beter antwoord op de hoofdvraag zou zijn: de mens is uniek omdat het de enige diersoort is die wil bewijzen dat die uniek is. Daar zit vast ook iets van recursiviteit in.
Het belangrijkste is dat ik moeite heb met antropocentrisme rondom de hoofdvraag. Want:
- Ik heb moeite met het uitgangspunt van deze vraag. De eerste zin is 'Waarin onderscheiden wij ons van dieren en andere levende wezens?' Dit is geen neutrale vraag. De vraag zou moeten zijn: Onderscheiden wij ons van (andere) dieren en andere levende wezens?
- Ik heb moeite met de oneerlijke vergelijking van deze vraag. Je kunt één soort niet vergelijken met miljoenen andere soorten. De meeste daarvan worden zo niet benoemd en als ze worden benoemd, krijgen ze niet meer dan een alinea om zich te bewijzen.
- Ik heb moeite met de aard van deze vraag. Zoals een andere lezer al noemt, elk dier is uniek op een eigen manier. De vraag stellen wat ons uniek maakt, is een antropocentrische vraag. Het maakt ons uniek, maar het uniek zijn is dan dus niet uniek. Er zijn heel veel dieren die eigenschappen hebben die wij niet hebben. En de unieke eigenschappen van andere diersoorten die wíj juist weer niet hebben, die lees je niet terug. In andere woorden: dit had ook een boek kunnen zijn waarin we ons puur afvragen waarom de octopus of de oorkwal uniek is.
- Ik heb moeite met de relevantie van deze vraag. Er komt een antwoord op, dat heeft te maken met recursie, best een interessante theorie. Maar als we terugkomen op de hoofdvraag zou ik willen zeggen 'En nu?'. Is dit nu een vrijkaart om ons wel anders te gedragen dan andere dieren? Nee, blijkt, dat gelukkig niet. Maar de schrijver slaagt er niet in de relevantie te benoemen. In een context zou de hoofdvraag relevanter zijn: bijvoorbeeld, of wij onszelf belangrijker mogen vinden dan andere dieren / wij andere dieren zouden mogen eten / andere dieren rechten zouden moeten krijgen.
De schrijver is zich bewust van het antropocentrisme (en richt zich hierbij zelfs tot de biologen), maar blijft het toch doen; een weerspiegeling van de gehele zoektocht op zich. Zo vind je af en toe 'mensen en andere dieren', maar dan minstens zo vaak 'mensen en dieren' of 'mensen, dieren en planten'. Dieptepunt hierbij is: "Ik wil mensen en dieren op gelijkwaardige wijze met elkaar vergelijken." Vergelijkbaar met: Ik wil een bank op gelijkwaarde wijze met meubels vergelijken." Oei.
Aan het eind worden nog even de planten, schimmels en andere wezens erbij gehaald. Hoe breder dit boek wordt, hoe minder interessant. Een beter antwoord op de hoofdvraag zou zijn: de mens is uniek omdat het de enige diersoort is die wil bewijzen dat die uniek is. Daar zit vast ook iets van recursiviteit in.
December 17, 2025
[Column uitgesproken door Henkjan Honing op 4 november 2025 in Spui25 n.a.v. een debat over Het unieke dier. Op zoek naar het specifiek menselijke van Rens Bod]
Alle diersoorten zijn uniek
In Het unieke dier stelt Rens Bod een eeuwenoude filosofische vraag opnieuw aan de orde: wat maakt ons menselijk? Zijn antwoord luidt dat onze uniciteit besloten ligt in onbegrensde recursie — volgens Bod hét kenmerk dat de mens wezenlijk onderscheidt van alle andere dieren.
Recursie is ongetwijfeld een elegante notie, met een lange en rijke intellectuele geschiedenis, die in de tweede helft van de twintigste eeuw nieuw elan kreeg door onder meer Douglas Hofstadters invloedrijke boek Gödel, Escher, Bach, Mandelbrots theorie over fractalen en Chomsky’s stelling dat recursie de enige werkelijk onderscheidende eigenschap van het menselijke taalvermogen vormt. Toch wil ik betogen dat juist die zoektocht naar uniciteit — naar één enkel vermogen dat ons definieert — een misleidende onderneming is. Hoe intrigerend recursie ook mag zijn, zij biedt niet het stevige fundament dat sommigen erin menen te zien.
1. Het probleem van uniciteit
Alle diersoorten zijn uniek. In die zin zijn ook wij mensen uniek — maar niet méér dan andere dieren. Uniciteit is niet zeldzaam, maar alomtegenwoordig. De poging om juist bij de mens één exclusief kenmerk te vinden, is daarom een merkwaardig, misschien zelfs pretentieus streven.
De geschiedenis van het denken zit vol met zulke pogingen — van Aristoteles’ rationele dier tot Chomsky’s syntactische dier. Maar vaak zeggen die meer over onze behoefte om grenzen te trekken dan over de werkelijkheid zelf. We willen graag een duidelijke lijn tussen ‘mens en dier’, terwijl de natuur zich daar zelden aan houdt.
2. Recursie en haar grenzen
Recursie is zonder twijfel een intrigerend verschijnsel, zowel wiskundig als cognitief: het vermogen om gedachten over gedachten te hebben en zinnen binnen zinnen te nestelen. In theorie maakt dat oneindige complexiteit mogelijk met eindige middelen — een invloedrijk idee.
Maar de empirische werkelijkheid is minder onbeperkt. Mensen kunnen maar een paar niveaus van inbedding verwerken — drie, hooguit vier — voordat het overzicht verdwijnt. In taal raken we na de derde bijzin de draad kwijt; in redeneren of in spel geldt hetzelfde. We kunnen nog volgen dat iemand doet alsof hij doet alsof, maar voeg daar nog een laag aan toe en we zijn het spoor bijster.
Onbegrensde recursie beschrijft dus niet hoe het menselijk brein daadwerkelijk functioneert, maar vormt eerder een theoretisch ideaalbeeld — een concept dat helpt bij het beschrijven van grammatica’s en andere hiërarchische patronen in ons gedrag, zonder dat het bijdraagt aan een dieper begrip. (De bomen van de taalkunde hebben ons al vaker belemmerd om het bos van onze cognitieve vermogens te zien).
3. Het probleem van toetsbaarheid
Daarmee komen we bij een fundamenteler bezwaar: onbegrensde recursie is niet empirisch te toetsen. Geen enkel experiment kan haar bestaan aantonen, laat staan falsifiseren, want elke menselijke prestatie is per definitie eindig. En ze kan evenmin worden weerlegd, omdat elke grens te verklaren is als een kwestie van aandacht of geheugen.
Zo glipt het concept uit de handen van de wetenschap en belandt het in de sfeer van de metafysica — van het geloof in iets dat misschien waar is, maar niet te bewijzen valt. Om die reden moeten we de these op rationele gronden afwijzen: niet uit onwil, maar omdat een wetenschappelijke verklaring toetsbaar moet zijn. Of beter, falsifieerbaar.
4. Voorbij de talige blik
Bovendien speelt er een ander, niet te veronachtzamen element mee: een wijdverbreide en hardnekkige taalbias in ons denken — een neiging die ik eerder noemde, en waarover ik eerder heb geschreven. Veel onderzoekers beschouwen cognitieve verschijnselen bij voorkeur door een talige lens. Doordat formele taalsystemen worden gekenmerkt door recursieve structuren, wordt vervolgens vaak aangenomen dat ook het denken — en daarmee de menselijke geest — in wezen recursief van aard moet zijn.
Maar cognitie is meer dan taal. Muziek vormt een interessant tegenvoorbeeld. Ook in muziek treffen we hiërarchische structuren aan — structuren die zich kenmerken door verschillende niveaus van organisatie, herhaling, variatie en symmetrie. Dergelijke eigenschappen zijn overigens niet uniek voor de mens: zangvogels en diverse zeezoogdieren structureren hun vocale uitingen op manieren die opmerkelijke gelijkenissen vertonen met menselijke muziek, en kunnen als voorlopers van onze capaciteit voor muziek worden beschouwd.
Hiërarchie is overigens niet synoniem met recursie. Hoewel de twee concepten nauw verwant zijn, is er een wezenlijk verschil: recursie veronderstelt een hiërarchische structuur, maar een hiërarchie is niet noodzakelijk recursief van aard.
5. Een ander idee van uniciteit
Misschien moeten we daarom afzien van de zoektocht naar één enkel, exclusief kenmerk, en uniciteit op een andere wijze begrijpen — niet als iets uitsluitend menselijks, maar als een emergent verschijnsel: voortkomend uit de samenkomst van uiteenlopende vermogens. Wat de mens bijzonder maakt, is dan niet één afzonderlijke eigenschap, zoals recursie, maar een specifieke combinatie van meerdere componenten, die gezamenlijk een uniek geheel vormen.
Vanuit dat perspectief verschuift de vraag van “Wat heeft de mens wat andere dieren niet hebben?” naar “Welke vermogens maken een diersoort uniek?”. Onze uniciteit is in die zin geen enkelvoudige essentie, maar een evolutionair patroon — een weefsel van gradueel ontwikkelde vermogens die in samenhang de basis vormen voor cultuur, taal en muziek.
[tot zover]
Alle diersoorten zijn uniek
In Het unieke dier stelt Rens Bod een eeuwenoude filosofische vraag opnieuw aan de orde: wat maakt ons menselijk? Zijn antwoord luidt dat onze uniciteit besloten ligt in onbegrensde recursie — volgens Bod hét kenmerk dat de mens wezenlijk onderscheidt van alle andere dieren.
Recursie is ongetwijfeld een elegante notie, met een lange en rijke intellectuele geschiedenis, die in de tweede helft van de twintigste eeuw nieuw elan kreeg door onder meer Douglas Hofstadters invloedrijke boek Gödel, Escher, Bach, Mandelbrots theorie over fractalen en Chomsky’s stelling dat recursie de enige werkelijk onderscheidende eigenschap van het menselijke taalvermogen vormt. Toch wil ik betogen dat juist die zoektocht naar uniciteit — naar één enkel vermogen dat ons definieert — een misleidende onderneming is. Hoe intrigerend recursie ook mag zijn, zij biedt niet het stevige fundament dat sommigen erin menen te zien.
1. Het probleem van uniciteit
Alle diersoorten zijn uniek. In die zin zijn ook wij mensen uniek — maar niet méér dan andere dieren. Uniciteit is niet zeldzaam, maar alomtegenwoordig. De poging om juist bij de mens één exclusief kenmerk te vinden, is daarom een merkwaardig, misschien zelfs pretentieus streven.
De geschiedenis van het denken zit vol met zulke pogingen — van Aristoteles’ rationele dier tot Chomsky’s syntactische dier. Maar vaak zeggen die meer over onze behoefte om grenzen te trekken dan over de werkelijkheid zelf. We willen graag een duidelijke lijn tussen ‘mens en dier’, terwijl de natuur zich daar zelden aan houdt.
2. Recursie en haar grenzen
Recursie is zonder twijfel een intrigerend verschijnsel, zowel wiskundig als cognitief: het vermogen om gedachten over gedachten te hebben en zinnen binnen zinnen te nestelen. In theorie maakt dat oneindige complexiteit mogelijk met eindige middelen — een invloedrijk idee.
Maar de empirische werkelijkheid is minder onbeperkt. Mensen kunnen maar een paar niveaus van inbedding verwerken — drie, hooguit vier — voordat het overzicht verdwijnt. In taal raken we na de derde bijzin de draad kwijt; in redeneren of in spel geldt hetzelfde. We kunnen nog volgen dat iemand doet alsof hij doet alsof, maar voeg daar nog een laag aan toe en we zijn het spoor bijster.
Onbegrensde recursie beschrijft dus niet hoe het menselijk brein daadwerkelijk functioneert, maar vormt eerder een theoretisch ideaalbeeld — een concept dat helpt bij het beschrijven van grammatica’s en andere hiërarchische patronen in ons gedrag, zonder dat het bijdraagt aan een dieper begrip. (De bomen van de taalkunde hebben ons al vaker belemmerd om het bos van onze cognitieve vermogens te zien).
3. Het probleem van toetsbaarheid
Daarmee komen we bij een fundamenteler bezwaar: onbegrensde recursie is niet empirisch te toetsen. Geen enkel experiment kan haar bestaan aantonen, laat staan falsifiseren, want elke menselijke prestatie is per definitie eindig. En ze kan evenmin worden weerlegd, omdat elke grens te verklaren is als een kwestie van aandacht of geheugen.
Zo glipt het concept uit de handen van de wetenschap en belandt het in de sfeer van de metafysica — van het geloof in iets dat misschien waar is, maar niet te bewijzen valt. Om die reden moeten we de these op rationele gronden afwijzen: niet uit onwil, maar omdat een wetenschappelijke verklaring toetsbaar moet zijn. Of beter, falsifieerbaar.
4. Voorbij de talige blik
Bovendien speelt er een ander, niet te veronachtzamen element mee: een wijdverbreide en hardnekkige taalbias in ons denken — een neiging die ik eerder noemde, en waarover ik eerder heb geschreven. Veel onderzoekers beschouwen cognitieve verschijnselen bij voorkeur door een talige lens. Doordat formele taalsystemen worden gekenmerkt door recursieve structuren, wordt vervolgens vaak aangenomen dat ook het denken — en daarmee de menselijke geest — in wezen recursief van aard moet zijn.
Maar cognitie is meer dan taal. Muziek vormt een interessant tegenvoorbeeld. Ook in muziek treffen we hiërarchische structuren aan — structuren die zich kenmerken door verschillende niveaus van organisatie, herhaling, variatie en symmetrie. Dergelijke eigenschappen zijn overigens niet uniek voor de mens: zangvogels en diverse zeezoogdieren structureren hun vocale uitingen op manieren die opmerkelijke gelijkenissen vertonen met menselijke muziek, en kunnen als voorlopers van onze capaciteit voor muziek worden beschouwd.
Hiërarchie is overigens niet synoniem met recursie. Hoewel de twee concepten nauw verwant zijn, is er een wezenlijk verschil: recursie veronderstelt een hiërarchische structuur, maar een hiërarchie is niet noodzakelijk recursief van aard.
5. Een ander idee van uniciteit
Misschien moeten we daarom afzien van de zoektocht naar één enkel, exclusief kenmerk, en uniciteit op een andere wijze begrijpen — niet als iets uitsluitend menselijks, maar als een emergent verschijnsel: voortkomend uit de samenkomst van uiteenlopende vermogens. Wat de mens bijzonder maakt, is dan niet één afzonderlijke eigenschap, zoals recursie, maar een specifieke combinatie van meerdere componenten, die gezamenlijk een uniek geheel vormen.
Vanuit dat perspectief verschuift de vraag van “Wat heeft de mens wat andere dieren niet hebben?” naar “Welke vermogens maken een diersoort uniek?”. Onze uniciteit is in die zin geen enkelvoudige essentie, maar een evolutionair patroon — een weefsel van gradueel ontwikkelde vermogens die in samenhang de basis vormen voor cultuur, taal en muziek.
[tot zover]
This entire review has been hidden because of spoilers.
March 6, 2026
Bod schreef een intrigerend boek. Methodologisch volgt hij dezelfde interdisciplinaire aanpak als in eerdere werken: met behulp van ogenschijnlijk basale digitale Humanities technieken zoeken naar de relevante literatuur over een alles omvattend onderwerp. Daar stopt dan wel ook meteen de link met Bods leerstoel. Zijn werk staat eerder in de traditie van de interdisciplinaire Annales school, dan dat het een daadwerkelijk Digital Humanities product is. Dat maakt het ook meteen een stuk leesbaarder.
Ondanks deze grootse aanpak kreeg ik bij het lezen niet de indruk veel nieuws te lezen. Bod behandelt de bekende casussen van probleemoplossende dolfijnen, zingende orka's, schilderende olifanten en lerende planten. Bods vernieuwing komt in zijn these van de onbegrensde recursie (bijvoorbeeld denken over denken over denken) als uniek onderscheidende eigenschap van de mens ten opzichte van andere dieren en andere levende wezens.
Bods stelling is aantrekkelijk en klinkt logisch, maar de vraag is of alles nu werkelijk zo 'glashelder' is als hij stelt. Of het briljant is, of gebakken lucht. Of onbegrensde recursie daadwerkelijk een unieke eigenschap is, of een gradueel verschil zoals die er bijvoorbeeld ook is met mate van bewustzijn. Of het de grote verklaring is van de aard van het leven, of Bods tunnelvisie. Of dit wel een patroon is, maar misschien geen verklaring. Deze lezer is niet perse overtuigd, maar wel aan het denken gezet, en dat maakt het toch een geslaagd boek.
Ondanks deze grootse aanpak kreeg ik bij het lezen niet de indruk veel nieuws te lezen. Bod behandelt de bekende casussen van probleemoplossende dolfijnen, zingende orka's, schilderende olifanten en lerende planten. Bods vernieuwing komt in zijn these van de onbegrensde recursie (bijvoorbeeld denken over denken over denken) als uniek onderscheidende eigenschap van de mens ten opzichte van andere dieren en andere levende wezens.
Bods stelling is aantrekkelijk en klinkt logisch, maar de vraag is of alles nu werkelijk zo 'glashelder' is als hij stelt. Of het briljant is, of gebakken lucht. Of onbegrensde recursie daadwerkelijk een unieke eigenschap is, of een gradueel verschil zoals die er bijvoorbeeld ook is met mate van bewustzijn. Of het de grote verklaring is van de aard van het leven, of Bods tunnelvisie. Of dit wel een patroon is, maar misschien geen verklaring. Deze lezer is niet perse overtuigd, maar wel aan het denken gezet, en dat maakt het toch een geslaagd boek.
This entire review has been hidden because of spoilers.
March 6, 2026
4,5 sterren. …. Ik vraag me af moest de mogelijkheid er zijn om halve sterren te kunnen invullen , hoelang het zou duren voordat het zou jeuken om kwart sterren te kunnen toekennen , en dan … , dan is het hek van de dam. 4,74279864225676321 ,
Dit is waarschijnlijk een voorbeeld van recursie , waarin de mens wat verder in doorgaat dan andere soort organismen , ( volgens de schrijver , en ik volg hem daar wel in vandaar de 5 sterren ; )
Een vermakelijk boek over de vele gelijkenissen tussen verschillende diersoorten , met leuke dier weetjes , vlot geschreven en boeiend .
Heeft me over veel zaken doen nadenken , andere dieren , ethiek , bewustzijnstoestanden, enz ,
Bv ook over ( buitenaards) microleven , wat zou het zijn om een virus te zijn , wat zou ik me daarbij kunnen voorstellen ? De animatie serie. Er was eens het leven heeft misschien een voorstel idee ,
Of meer mechanischer als ik ( de laatste tijd veel aan het ikken , het ego moet ergens gegroeid zijn door iets ). Enfin als ik een auto ben en het ikzelf de bestuurder , wat zou een virus dan zijn ? Een soort rijinstructeur die ook de rem en gaspedaal kan beïnvloeden ? … wat zou het zijn om een ( buitenaards) virus te zijn ?
5 sterren een vlot vermakelijk boek over de gelijkenissen tussen verschillende organismen ,
Dit is waarschijnlijk een voorbeeld van recursie , waarin de mens wat verder in doorgaat dan andere soort organismen , ( volgens de schrijver , en ik volg hem daar wel in vandaar de 5 sterren ; )
Een vermakelijk boek over de vele gelijkenissen tussen verschillende diersoorten , met leuke dier weetjes , vlot geschreven en boeiend .
Heeft me over veel zaken doen nadenken , andere dieren , ethiek , bewustzijnstoestanden, enz ,
Bv ook over ( buitenaards) microleven , wat zou het zijn om een virus te zijn , wat zou ik me daarbij kunnen voorstellen ? De animatie serie. Er was eens het leven heeft misschien een voorstel idee ,
Of meer mechanischer als ik ( de laatste tijd veel aan het ikken , het ego moet ergens gegroeid zijn door iets ). Enfin als ik een auto ben en het ikzelf de bestuurder , wat zou een virus dan zijn ? Een soort rijinstructeur die ook de rem en gaspedaal kan beïnvloeden ? … wat zou het zijn om een ( buitenaards) virus te zijn ?
5 sterren een vlot vermakelijk boek over de gelijkenissen tussen verschillende organismen ,
Read
March 27, 2026Het vorige boek van Rens Bod over patronen vond ik fascinerend. Dit was echter nogal een tegenvaller. De in mijn ogen vrij mechanistische vergelijking van eigenschappen van mensen, die dieren ook vertonen was prima. Al vind ik religie terugbrengen tot rituelen bij het sterven een beetje beperkend gekeken.
Maar mijn voornaamste frustratie bij dit boek is dat het claimt dat het de bedoeling is om mensen minder centraal te stellen, maar vervolgens de mens wel als norm te stellen voor wat dieren doen. Dat lijkt me inconsequent. Net als AI kunnen dieren dingen die mensen niet kunnen en mensen dingen die dieren niet kunnen. Oneindige recursie is het punt waar Rens Bod op uitkomt - het vermogen om voort te bouwen met uitkomsten van eerdere stappen in een proces. Als dat ons uniek zou maken, is het zo ingehaald door AI. Maar juist ons lichaam zorgt er toch voor dat wij mensen niet alleen redenerende wezens zijn. MEt name het punt waar Bod zegt dat natuur toch wel wat heeft omdat het lijkt op menselijke kunst vond ik ergerlijk: 'Planten volgen biologische patronen die soms verrassend overeenkomen met menselijke kunstvormen'. Het lijkt me toch minstens zo aannemelijk dat het andersom is - dat mensen kunst maken die lijkt op de omgeving waarin ze gevormd zijn... Geen succes wat mij betreft.
Maar mijn voornaamste frustratie bij dit boek is dat het claimt dat het de bedoeling is om mensen minder centraal te stellen, maar vervolgens de mens wel als norm te stellen voor wat dieren doen. Dat lijkt me inconsequent. Net als AI kunnen dieren dingen die mensen niet kunnen en mensen dingen die dieren niet kunnen. Oneindige recursie is het punt waar Rens Bod op uitkomt - het vermogen om voort te bouwen met uitkomsten van eerdere stappen in een proces. Als dat ons uniek zou maken, is het zo ingehaald door AI. Maar juist ons lichaam zorgt er toch voor dat wij mensen niet alleen redenerende wezens zijn. MEt name het punt waar Bod zegt dat natuur toch wel wat heeft omdat het lijkt op menselijke kunst vond ik ergerlijk: 'Planten volgen biologische patronen die soms verrassend overeenkomen met menselijke kunstvormen'. Het lijkt me toch minstens zo aannemelijk dat het andersom is - dat mensen kunst maken die lijkt op de omgeving waarin ze gevormd zijn... Geen succes wat mij betreft.
Displaying 1 - 5 of 5 reviews