Korstmos

by Rinske Bouwman

Marius is buschauffeur, beginnend vogelaar en mantelzorger van zijn vrouw Philo, die al jaren langer leeft dan verwacht. Als game developer tipt ze hem The Otherworld, een online virtuele wereld, waar mensen van over de hele wereld samenkomen en zichzelf kunnen zijn, of juist helemaal niet.

In The Otherworld koopt Marius een eiland van pixels en hij begint een diervriendelijke tijgerfokkerij, waar hij elke vrijdagavond een steeds drukker bezocht online feest geeft. Door nieuwe mensen te ontmoeten en een eigen sociaal leven op te bouwen bereidt hij zich zo goed mogelijk voor op een leven na Philo’s dood. Hoewel ze al jaren samen zijn ontstaan er barstjes in de evenwichtige symbiose tussen Marius en Philo. Marius haalt inspiratie uit de natuur om hem heen. Hij krijgt tips van schapen, mieren en zijn eigen kat Ruud. Ook een zwaan probeert hem te troosten. Toch wordt de kloof tussen Marius en Philo groter, tot er een tijger in zijn huiskamer staat. Een echte, niet een van pixels.

Genres: Fiction

235 pages, Kindle Edition

Published September 24, 2025

Reviews

[Twan Vet · Rating 5 out of 5]

In twee dagen uitgelezen, ondergedompeld en door elkaar geschud. Slim, poëtisch, verwarrend, magisch, ontroerend en dat alles door elkaar. Iedereen moet dit lezen.

[Marijn Sikken]

Rouwen als er nog niemand is overleden is een onderbelicht onderdeel van de grote verliezen waarmee een mens te maken kan krijgen. De manier waarop Rinske Bouwman dat tot literatuur verheft is poëtisch, gelaagd en dikwijls ontroerend. Ik ben groot fan van TO en van de dierenstemmen, dat moet je maar kunnen waarmaken, en Marius zit nu in mijn hart. Ik verwacht heel veel van deze schrijver.

[Marit · Rating 4 out of 5]

Wauuuuuw!!!! Dit is zo’n interessante, unieke, mooie en bovenal tedere roman. Deel binnenkort wel een uitgebreide(re) recensie op Instaaaaa maar pareltje dit 💞

@ Nederlandse auteurs die massaal fragmentarische coming of age-romans aan het uittypen zijn: ZO KAN HET DUS OOK

[Joachim Stoop · Rating 4 out of 5]

4- 4,5

Een aanschakeling van verwondering. Lichtvoetig, trefzeker, vol mentale strelingen. De schrijfster manoeuvreert binnen een strak verhaalkader, maar laat voortdurend originele vondsten oplichten: kleine vonkjes van humor, ironie, en poëtische precisie.

Er stroomt een massa liefde door de tekst—van Marius naar Philo en terug, van de schrijfster tot het woord, van de lezer tot dit boek. Ironisch dat een verhaal over een gamewereld zo bezield en authentiek aanvoelt, alsof pixels en codes ineens hartslag krijgen. Dit is de gamingroman die Tomorrow, tomorrrow and tomorrow vergeefs poogte te zijn.

Maar... na het eerste kwart zorgde te veel spielerei, sprekende dieren, knipogen en schrijftrukjes voor een ietwat dalende lijn van mijn aanvankelijke euforie. Een overdaad aan mirakels kunnen zelfs wonderen banaal maken. less is more. Heel jammer, want dit was anders fluitend op weg richting vijf sterren.

Laat desondanks de vertalingen en de Sundance-verfilming (of Jaco van Dormael) maar komen!

[Gael]

“En ze twerken en ze huilen en ze leven.”

Jongens ik hou zó van tijgers ineens

[Marit · Rating 4 out of 5]

Een boek als een puzzel! Mooie motieven die origineel een verhaal over (een gebrek aan) troost verbeelden.

[Lola]

Zooooo mooi en ontroerend, en al die dieren <33333 Als je me weet te overtuigen met pratende dieren, dan doe je echt iets goed. ik ben fan van Rinske Bouwman!!!!

[Ilse K. · Rating 5 out of 5]

'Ik ben geen profeet, ik ben een engel. Een troostzwaan.' (p.61)

Dit boek zit zo ontzettend goed in elkaar, erg origineel, erg van genoten. 4,5⭐

[Lieke · Rating 3 out of 5]

Origineel boek met The Otherworld en het perspectief vanuit dieren! Lastig onder woorden te brengen waarom het me niet pakte, misschien associeer ik de bedrukte sfeer te erg met het boek, of is het de schrijfstijl die me te sober was?

[Jip · Rating 5 out of 5]

Als ik meer dan vijf sterren kon geven, had ik het gedaan.

Ik was al enorm fan van Een soort eelt en dit tweede boek van Rinske Bouwman is minstens zo goed (als niet beter!).


Kortsmos, wat overigens een schitterende titel is, gaat over de naderende rouw. Over rouwen als iemand er nog is. Niet weten wanneer je rouw écht gaat beginnen, maar voelen dat het eraan zit te komen en daardoor alvast een beetje beginnen. Het is een van de verdrietigste onderwerpen die je kunt bedenken om een boek over te schrijven, maar door de enorme hoeveelheid liefde die ertegenover staat voelt het toch eerder als mooi en hoopvol dan zwaarmoedig.

Ze vullen het bad bij met heet water. Hij wast voor een tweede keer haar haren. Daarna nog een derde keer. Philo draait zich met haar rug naar Marius, komt tegen zijn borst liggen. Hij masseert haar haar. De shampoo komt tegen zijn kin, tegen zijn mond, in zijn neus. Met de douchekop zachtjes aan laten ze het bad leeglopen. Ze spoelen al het sop weg van hun lijven, uit de kuip. Ze voelen zich zwaar. Marius staat op uit het bad, trekt Philo langzaam op, tilt haar over de rand. Alle voeten op de badmat, naakt tegen elkaar aan, in één grote handdoek.


Bouwman kan ook met zulke simpele woorden zo ontroerend schrijven over de kleinste dingen. Ik kreeg maar geen genoeg van scènes als deze:

Buiten loopt een meisje naar school. In haar rugzak Chocomel, Liga en twee boterhammen. Ze ziet een dode duif in de goot liggen. Knielt erbij. Huilt.

Een fijn detail vond ik ook dat ditzelfde meisje een schriftje bijhoudt met ‘de lijst met dingen waar ze op terug mag komen van haar ouders als ze achttien is’ :)


Wat dit boek ook prachtig doet is het serieus nemen van dieren, het op waarde schatten van de wezens waarmee wij onze aarde delen en vooral ook het aantonen van de troostrijke kracht die ze als geen ander - en vrij van oordelen - kunnen bieden. Ik las dit boek uit terwijl de knuffelige labrador van m’n ouders naast me lag en ik had het niet anders gewild <3

Verspreid door de stad liggen er katten in een rondje. De warmte die ze afgeven staat gelijk aan een waterig voorjaarszonnetje: je kunt er precies van uit je winterdepressie komen.


Ik ga nog lang denken aan de immer zorgzame Marius, aan Philo in haar lichaam dat haar niet langer kan dragen en aan Ruud, de ‘omfietskat’ (hun kat, die op de daken van auto’s ligt en waarvoor alle buurtbewoners omfietsen om ‘m onderweg naar werk, school of de supermarkt te kunnen aaien).

[Marlou · Rating 4 out of 5]

Ja, er zitten dieren in die soortvan praten (en ja, dat werd me wat veel), maar eigenlijk is ‘Korstmos’ juist vooral heel menselijk. Ik heb gelachen, soms is het verdrietig, maar het is vooral bijna altijd heel lief en ontroerend. Prachtig geschreven ook. En ik heb de zaadjes die van m’n sesambagel vielen voordat ik ze kon eten bovenop de kruidenkaas gegooid, dat ga ik blijven doen - dank voor de tip, Marius!

[Sharon - themagicalbookarchive · Rating 4 out of 5]

Wat een prachtig boek over rouw en verlies terwijl diegene nog bij je is. Mooi, poëtisch, ontroerend en verwarrend.

[Sjoukje Werkman · Rating 5 out of 5]

Zó mooi! Echt enorm genoten.

[Stella Starlight · Rating 5 out of 5]

Rouw is het ding met veren, naar Max Porter die 'Grief is the Thing with Feathers' schreef naar Ted Hughes' poëzie 'Crow: from the Life and Songs of the Crow', dat Hughes op zijn beurt schreef na de dood van zijn partner en dichter Sylvia Plath.

Rouw is dus een ding met veren, óf met strepen...

Ik vond Bouwmans debuut 'Een soort eelt' al geweldig, en ook dit tweede boek van haar hand vind ik enorm goed. Ik houd van haar taal die kort en to the point is, terwijl de symboliek oneindig diep en veelzijdig is.
Mijn voorkeur gaat wel uit naar 'Een soort eelt' omdat het verhaal minder gangbaar is, het personage meer vervreemd en vervreemdend. Maar desalniettemin geef ik ook 'Korstmos' vijf sterren. Wat een ster aan het firmament van de Nederlandstalige literatuur is Rinske Bouwman.

(Het boek las ik digitaal in mijn #koboplus abonnement, waarin je ook haar debuut kunt lezen.)

[Liz Rutten · Rating 5 out of 5]

Poëtisch, treffend, meeslepend. Een boek zoals ik ze graag zie.

[Annemiek Groeneweg · Rating 4 out of 5]

Poeeeeh wat goed. In taal, in verhaal, in zeggen-waar-het-op-staat, in liefde verwoorden en relaties en gemis duiden. En oh wat een zinnen: ‘Natuurlijk missen mensen mensen overal. Als je iemand mist is dat chronisch. Iemand missen terwijl diegene naast je zit is een van de meest pure vormen van missen, maar ook de meest verwarrende.’

[Sarah · Rating 4 out of 5]

Dit boek was een beetje raar, op een goede manier en heeft ook een beetje mijn hart gebroken.

'Ik zou honderdtien willen worden en dan gewoon niet meer wakker worden.'

'En als je tweeënveertig zou worden?'

'Dan hetzelfde.'

'Denk je dat dat gaat gebeuren?'

'Ik hoop het.'

'Ik hoop dat er voor die tijd een heel grote storm komt en dat we samen ergens rijden en dat er in het hele land precies één boom op precies één auto komt en dat ie dan precies op onze koppen valt,' zegt Marius.

'Ik hoop dat er voor die tijd een broodrooster in de jacuzzi valt waar we samen in zitten.'

'Terwijl we zoenen.'

'Ja, terwijl we zoenen. Met jouw hand op mijn borst en dat er dan voor altijd een afdruk van jouw hand op mijn tiet staat.'

'Totdat je de oven ingaat.'

Philo lacht, maar Marius weet niet of ze het echt grappig vindt. Ze gaat meer rechtop zitten. Denkt zichtbaar na. Marius knikt onzichtbaar.

'Ik hoop dat we in een piepklein onderzeeërtje zitten en dan nooit meer bovenkomen,' zegt Philo.

'Ik hoop dat we bungeejumpen met een te lang touw.'

'Ik hoop dat we alle twee dezelfde vergiftigde lasagne eten en dat we sterven in een bedje van bechamel.'

[Lotte Voermans · Rating 4 out of 5]

mooie zinnen, mooie opbouw en dan toch pakt het einde me precies net niet. l

[Pien M · Rating 5 out of 5]

Wat betekent het om bij elkaar te horen? Bizar, poëtisch, grappig, ontroerend en heerlijk geschreven.

[Renee Godding · Rating 5 out of 5]

4.5/5 stars

[Cyanne Tersteeg · Rating 3 out of 5]

Leesmeiden boek 23

[Lalagè · Rating 4 out of 5]

In gedachten praat Marius wel met allerlei dieren die hij tegenkomt, te beginnen met zijn eigen kat Ruud, maar ook met vogels en mieren en zwanen in de buurt. Dat vind ik een mooi vondst en het levert diepe gesprekken op.

Korstmos heeft een goede balans tussen zware en grappige stukken. Marius is een realistische hoofdpersoon. Hij zou zomaar je buurman kunnen zijn. Rinske Bouwman schrijft op een originele manier over herkenbare situaties.

Lees mijn hele bespreking op https://lalageleest.nl/2026/01/04/kor...

[Susanna Leemhuis · Rating 5 out of 5]

Prachtig en origineel boek over rouw, (geanticipeerd) verlies en mantelzorgen. Je komt zo veel fantastische zinnen en elementen tegen waarvan je zou willen dat je er zelf op was gekomen (zoals de uitgedachte gedachtenuitwisseling met de dieren en het duiden van afstanden via lagen lucht). Aanrader!

[Gerjo Schepers · Rating 5 out of 5]

Literaire kosmos

Het eerste boek van 2026 en direct een pareltje. Extra bijzonder om dit als buddy read met leesvriendin Anna Husson (Bevlogen Letteren) te hebben mogen beleven.

De schrijfstijl van Rinske is verbluffend mooi, ik heb wel honderd zinnen die me raakten. De woorden deden me glimlachen, lieten me echt voelen, zetten me aan tot dieper denken.

Wat doet het met je als je partner ongeneeslijk ziek wordt? Wat verandert er in je leven? Wat zeg je en wat zeg je niet? Wat is de impact op de relatie?

Rinske vertelt dit vanuit een hoofdpersoon Marius die alles doet voor zijn vrouw om haar liefdevol te verzorgen. Maar hij is er ook, wat heeft hij nodig? Hoe rouw je? Hoe ga je om met mensen en praat je erover?

Hierover gaat hij ‘in gesprek’ met een schaap, een mier, met hun kat en van hen krijgt hij tips. En een zwaan troost hem.

Marius begeeft zich in een virtuele wereld, The Otherworld. Hij begint een tijgerfokkerij en organiseert feesten. En hij krijgt een band met de mensen daar en daarmee gaan gevoelens gepaard uit het echte leven.

De relatie met zijn geliefde Philo vertoont scheurtjes tot dat er een tijger opduikt.

Het verhaal is ontroerend mooi geschreven en heeft een prachtige mix van thema’s (liefde, rouw, gemis, eenzaamheid).

En het slot is nog mooier dan ik me had kunnen voorstellen, het zorgde voor een slik, een diepe zucht en tranen over mijn wangen. Een nieuwe favoriete auteur op mijn lijst en ik verheug me om ook ‘Een soort eelt’ te lezen.

Tenslotte enkele favoriete passages
“Ik wou dat ik Control Shift F3 kon intypen nu, zegt Philo. Kreeg je dan hoge sokken? Dan kreeg ik een nieuw lijf. Zomaar? Nee je moet het tien seconden ingedrukt houden.”

“Hele boeken leest ze niet meer. Ze wil niet lezen over anderen die meer meemaken dan zij, al helemaal niet als dat verzonnen mensen zijn.”

“Lief je bent de beste. Onze liefde is nooit uitbehandeld!”

[Naima · Rating 5 out of 5]

Voor iedereen, wiens tijger ook wat meer liefde kan gebruiken, zodat hij rustig naast je mag gaan liggen en je niet meer achtervolgt.🤎💛

Ik gaf het 4 sterren, totdat ik alle mooie zinnen nog eens las, die ik had gemarkeerd. Teveel om hier te citeren. En toen wilde ik het boek nog eens lezen, met nog meer aandacht voor alle dieren. En realiseerde ik me dat het één van mijn favoriete boeken is van dit jaar.

"Ik denk dat je als mens, en als dier, voortdurend work in progress bent. Er zijn anderen die aan je werken, elementen die aan je werken en je kunt dus ook aan jezelf werken. En dat laatste ben ik nu aan het doen, met jou. Door met jou om te gaan. Begrijp je me, merel? Ik verhoud me tot jou en op een gegeven moment lukt het me hopelijk om me tot alles en iedereen te verhouden."

"Philo is wakker en probeert een naam te bedenken voor de pijnscheut in haar onderrug. Ze denkt aan Veronique of Marlies. In ieder geval een naam die zou passen bij een lerares Duits of een pijnscheut."

"Natuurlijk missen mensen mensen overal. Als je iemand mist, is dat chronisch. Iemand missen terwijl diegene naast je zit is een van de meest pure vormen van missen, maar ook de meest verwarrende. Hij mist haar elke dag evenveel. Het kan niet afzwakken, een heelt niets, er is geen verloop, geen verandering, geen gewenning, geen tijd om de wonden te helen. Elke dag krabt de werkelijkheid het korstje van zijn wond weer open. Ze is er nog om te missen. In zijn diepste binnen hunkert Marius naar iets definitiefs."

[Martijn Nicolaas · Rating 4 out of 5]

Met veel liefde tekent Bouwman een stel dat geconfronteerd wordt met ziekte: Marius en Philo zijn al een tijd samen als Philo een ongeneeslijke vorm van kanker blijkt te hebben. Marius zorgt voor haar, naast zijn baan als buschauffeur en gaat af en toe vogels kijken met zijn beste vriend. Philo stimuleert hem ook online afleiding te zoeken en hij maakt een avatar in het computerspel ‘The Otherworld’. Daar ontmoet hij Liv en gaat hij virtueel tijgers verkopen en feesten organiseren. De afgemeten, staccato stijl zorgt ervoor dat ‘Korstmos’ makkelijk leest en eenvoudig lijkt, maar los van dat het ook een beetje gaat irriteren, zorgt Bouwman er wel voor dat haar verhaal een metaforische laag krijgt die boeit. Zeker met de vele dieren die belangrijke rol hebben in het verhaal. Een mooi en lief boek. Marius is een fijn personage dat ik zal blijven onthouden.

[Myrthe · Rating 3 out of 5]

Boek gelezen met de leesclub! Ik vond het een originele insteek met de verschillende dieren en de verschillende werelden. Wanneer deze meer door elkaar gaan lopen ga je je wel afvragen wat nou echt is en wat niet, en wie wat ziet. Het thema van rouw vond ik soms wel wat zwaar, maar ook wel eens mooi om over te lezen.

[Laura Van Rijnsbergen · Rating 5 out of 5]

Geweldig mooi. Ik vind het heel leuk om zoveel dieren in het boek te leren kennen, net als bij haar vorige boek een soort eelt. Ik hoop dat haar volgende boek ook dieren in de hoofdrol heeft! (En dan hoop ik in het bijzonder dat de dieren dan haaien zijn 😝)

[Eva · Rating 5 out of 5]

wauw. dit is een kleine reminder voor mezelf dat ik vaker het boek moet pakken waar ik zelf naartoe getrokken wordt ipv alleen kijken wat populair is.

[Joos · Rating 5 out of 5]

Prachtig en ontroerend