Op de hoeve van Adrie Vermeulen, aan de rand van een klein Zeeuws dorpje, komen de jongeren uit de streek bijeen. Ze sleutelen er aan hun brommers en fietsen, hakken met een machete de woekerende braamstruiken weg en stoken kampvuurtjes. Het is de plek waar vriendschappen ontstaan, zoals tussen de zonderlinge Lou en de zachtaardige Ko. Ko groeit uit tot een begripvolle echtgenoot en vader, een werknemer die alle problemen oplost, en de steun en toeverlaat voor Lou. Maar als Lou sterft, begint er zich iets onpeilbaars in Ko te roeren. Wat is er vroeger voorgevallen dat zo onherroepelijk was dat het jaren later weer begint te woekeren? En wie zijn die verbrande kinderen die boven het land spoken en alles weten wat zich heeft afgespeeld rond de Goese Poel?
De zwarte poel is een meesterlijke en duistere roman over vriendschap en verraad, houvast en onrust, over landschap en herinnering.
Jan Vantoortelbooms debuut, 'De verzonken jongen', werd bekroond met De Bronzen Uil 2011, de Prijs Letterkunde West-Vlaanderen 2012, en het haalde de shortlist voor de Zeeuwse Boekenprijs 2011. Van 'Meester Mitraillette' (2014) werden meer dan 25.000 exemplaren verkocht en het verscheen in Engelse vertaling. Voor 'De man die haast had' (2015) ontving Vantoortelboom de Zeeuwse Boekenprijs en 'De drager' (2017) werd eveneens lovend ontvangen. In 2019 verscheen 'Jagersmaan', waarin de schrijver terugkeert naar de tijd en streek van zijn bejubelde debuut en tweede roman.
Na het lezen van de laatste woorden van dit boek, wil je stante pede het boek hervatten. (dit had ik trouwens ook met het boek Mauk) Onmiddelijk een tweede keer lezen mag je zien als een meerwaarde en een compliment. De opbouw van het verhaal zit zo vernuftig in elkaar dat je op het einde alles perfect in elkaar ziet passen. De mooie geconstrueerde zinnen vallen een tweede keer soms anders of beter binnen. Je moet jezelf als lezer echt de tijd gunnen om de schrijfpracht binnen dit krachtige verhaal te laten nazinderen.
In de regio van en rond Goes, in Zeeland, groeien de jongens Ko en Lou samen op. Ze spenderen ontzettend veel tijd bij Adrie Vermeulen, waar ze kunnen sleutelen aan brommers en fietsen, ze hakken er, met een machete, de woekerende braamstruiken weg en stoken er kampvuurtjes, samen met de andere jongeren in het dorp waar ze wonen. Op deze plek ontstaat tussen Ko en Lou een hechte vriendschap maar ook eentje die heel grillig en wispelturig is.
Als jaren later Lou sterft begint binnenin Ko iets te borrelen, een soort weemoed en een onpeilbaar gevoel dat hij op zoek moet naar de gebeurtenissen die voorgevallen zijn toen ze jonger waren, waardoor de twee elkaar wel zijn blijven volgen maar waarbij Lou steeds misbruik leek te maken van Ko's goedheid en diens gewilligheid om steeds in de bres te springen, ten koste van zijn eigen leven en huwelijk vaak. Daarbovenop was Lou ook nog eens de vijandigheid zelve tegenover zijn vriend, een soort woekerend wraakgevoel. Maar waarom? Wat ís er gebeurd toen ze als tiener op het grondgebied van Adrie rondhingen? Waardoor was Lou zo hulpbehoevend geworden?
Doorheen dit geweldige boek, dat traag zijn weg zoekt in een maalstroom van vriendschappen, verraad en de verhouding mens-natuur, zien we hoe twee vrienden een eigen pad zoeken in hun leven, de één geleid door de mensen rondom hen, de ander door een noodlottige gebeurtenis. In het kleine dorpje dat volop is omgeven door de natuur, is opgroeien een kwestie van je bezig weten houden met wat voor handen is. Vriendschappen worden gevormd maar kunnen ook snel veranderen. De prijs van jong zijn kan soms zwaar zijn en lang nazinderen, tot ver in je volwassenheid.
De pauw op de cover lijkt wat gek en lijkt niks te maken te hebben met het verhaal, ook de titel lijkt wat bizar maar het boek verklaart hier alles over en beide hebben een heel belangrijke betekenis in het verhaal!
'De zwarte poel' is een donkere maar heerlijk geschreven roman van de auteur die ook 'Mauk', 'De verzonken jongen' en 'De Drager' schreef. Van Toortelboom is een Belgische auteur, geboren in Torhout (West-Vlaanderen) die nu in Zeeland woont en werkt. Met 'De zwarte poel' heeft hij in elk geval bij al een goed indruk nagelaten en ben ik benieuwd geworden om zijn ander werk ook te ontdekken. Mauk werd in 2023 bekroond met de Boekenbon Literatuurprijs.
Heel sterk geschreven, zintuigelijk proza, krachtig. ‘Show don’t tell’ mooi toegepast, veel tussen de regels. Over een man met een jeugdtrauma (een zwarte poel), dat langzamerhand naar boven komt. Mooi de sfeer van stoere onbeholpen jongens op de boerderij van de oude Adrie, die niets te maken wil hebben met overheid en andere bemoeials, en die er alleen voor zijn pauwen, kippen en oude rotzooi is.
Brrrr. Ik had hetzelfde ongemakkelijke gevoel bij het lezen zoals ik ook had bij ´Het smelt´ van Lize Spit. Je wordt in het verhaal gezogen omdat je de bui al voelt hangen. Je weet: die dwaze tienerstreken zullen onvermijdelijk leiden tot iets ellendigs en inderdaad.., alleen had je het niet zó ellendig verwacht.
Toen hij nog in de kleuterklas zat voelde Ko voor het eerst wat genadeloos medelijden was. De juf had blaadjes uitgedeeld met daarop cijfers van 1 tot 100 die de kinderen netjes in volgorde moesten verbinden. Ko kreeg een Goofy te zien, maar de jongen naast hem, Lou, bakte er niets van. Hij deed zomaar wat, maakte driehoekjes en trappetjes en werd nadien door de juf voor de hele klas belachelijk gemaakt. Lou zou daarna nooit meer uit Ko’s leven verdwijnen. In Jan Vantoortelbooms De zwarte poel staat de relatie tussen die twee jongens en hoe ze samen mannen worden centraal. Eens tieners trekken ze regelmatig naar het verwaarloosde erf van Adrie, de afstammeling van een rijke boerenfamilie die de muren van zijn boerderij rond zich in puin ziet vallen en onophoudelijk in de clinch ligt met de overheid omdat het schroot dat hij verzamelt bodemverontreiniging veroorzaakt. De jongens kunnen er aan brommers werken, alcohol drinken en joints roken. Adrie vindt het allemaal goed, ook als een en ander ontspoort. De zwarte poel uit de titel van Vantoortelbooms roman slaat niet alleen op de vijver achter Adries bouwval waarin Ko op zijn achttiende zelfmoord probeert te plegen, maar is ook een symbool voor het duistere onderbewuste dat de streek waarin de roman speelt tekent, de streek rond het Zeeuwse Goes dus. Want wat aanvankelijk een onschuldige streekroman belooft te worden, groeit geleidelijk aan uit tot een heus horrorkabinet. Kittens worden met de spade in twee gehakt alvorens ze in een put verdwijnen, doorheen het boek spoken twee meisjes die omgekomen zijn in een brand en wat is er in godsnaam met Lou gebeurd? Waar is zijn tweede been naartoe? Vantoortelboom, wiens debuut De verzonken jongen bekroond werd met de Bronzen Uil en die twee jaar geleden met Mauk de Boekenbon Literatuurprijs in de wacht sleepte, is een meesterlijk stilist. Hij heeft zich het Zeeuwse idioom perfect eigen gemaakt, weet de juiste klanken en kleuren te vatten en spint er zinnen mee waar Repelsteeltje jaloers op zou zijn. Dit alles met slechts een doel, het uitspitten van de verwrongen psychologie van zijn personages. Er gaat iets verslagens uit van Lou die op zijn vijftiende kippen begint te schilderen en daar zijn hele leven mee doorgaat, net als van Ko die nooit verder komt dan een baantje in een uienhandel. In het werk van Vantoortelboom is verlossing een zeldzaam goed, er zijn alleen bittere herinneringen en ontnuchterende desillusies, gekoppeld aan het besef dat het geweld uit het verleden zich zal doorzetten in de toekomst. We leren immers niet van de fouten van anderen, of zoals Adrie het zegt: ‘Alle ellende begint steeds opnieuw, omdat herinneren niet hetzelfde is als iets écht meemaken.’
Wat is de basis van aantrekkingskracht, Vantortelboom weet er een heel verhaal om heen te bouwen. De wijze waarop het verhaal verknipt is laat je vol verwachting weer aan een volgende paragraaf beginnen. Het minst aansprekend is de wijze waarop de hoofpersoon met zijn onverwerkte schuldgevoelens om probeert te gaan. Gisteren werden er in Eindhoven katten beschoten met een kruisboog, ik moest eraan denken toen ik dit boek las. Wt zegt dat over iemand die op zo'n manier z'n gram haalt. Alles bij elkaar is het zonder meer een lezenswaardig boek geworden. De schetsen van de brommer jeugd en de omgang van een autonoom met zowel de jeugd als de overheid nemen je echt in voor dit werk van deze schrijver.
Mooi geschreven, zoals je van Vantoortelboom kan verwachten. De triestheid van het leven spat er vanaf en aan het eind vraag je je toch af wat je net hebt gelezen. Het ging toch over de "normale" Ko en "rare" Lou..? Maar het leven is niet zo simpel.
Waarom toch maar 3 sterren? De intermezzo's met de twee zusjes vond ik afleidend en onnodig.
Ijzersterk, werd er meteen in gezogen en de non-lineaire manier van vertellen verhoogde de spanning. Ik zag de 2 ontknopingen (door wie Lou z'n been verliest en de meisjes sterven) wel aankomen
This entire review has been hidden because of spoilers.
Het verhaal speelt zich af in een doorsnee dorp waar natuur steeds minder belangrijk wordt. Boer Adrie probeert dit tegen te gaan en wil zijn stuk land niet verkopen. Op dit stuk land kunnen de jongens zichzelf zijn: aan auto's sleutelen, dollen en ravotten.
Ko en Lou hebben een interessante vriendschap waar je als lezer af en toe toch wel vraagtekens bij zult plaatsen. Er lijkt een soort rivaliteit te ontstaan tussen de jongens, maar die voelt vooral erg eenzijdig aan. Als lezer krijg je medelijden met Ko, terwijl het niet helemaal duidelijk is dat Lou expres Ko pijn wil doen met zijn gedrag. Het karakter en gedrag van Lou lijken in eerste instantie een afstand te creëren tussen hem en de lezer. Je krijgt verwachtingen over hoe het leven van Lou zal verlopen en ook over Ko, die een stabiele (ietwat verdrietige) indruk wekt. Ko heeft veel schuldgevoelens die hij voor een groot deel van zijn leven heeft genegeerd, maar door het overlijden van Ko steken die gevoelens heftiger de kop op.
De band tussen Adrie en Lou is intrigerend: een jongen die continu boos lijkt en weinig empathie heeft voor anderen kan bij Adrie zichzelf zijn. Zijn medeleven groeit en je voelt zijn pijn en onmacht bij een bepaalde gebeurtenis. Adrie neemt een rol op zich die eerder in het leven van Lou lijkt te ontbreken. De ontknoping van het boek is erg onverwachts en daardoor ook erg goed. Door het verhaal heen zijn er allerlei losse eindjes die de auteur mooi aan elkaar weet te knopen en zelfs het ietwat magisch realistische element wordt niet vergeten.
Het is erg leuk dat de keuze voor deze kaft wordt uitgelegd in het boek, want daar had ik toch wel wat vragen over.