Tajni roman Gorana Grolovića

by Dejan Atanacković

Jedan naspram drugog, živ mrtvog gleda
mrtvac pogled vraća očima od leda
Ko je kome jutro, a ko kome veče?
Kome vreme stoji, a kom vreme teče?

"Bila je nedelja, rano otoplele februarske zime, u doba uobičajeno jalovih nada da je proleće na pragu", kada su stanarima zgrade broj 37, soliteru u naselju K. u Beogradu, počeli da se javljaju mrtvi.

Samoobmana, tvrdi psihijatar Horvat. Društveni eksperiment, tvrdi Melanija Čudić. Bahato izmotavanje operetskog glumca, kaže tenor Klokot. Ne znam ko je zvao vas, kaže gospođa Simeunović, mene je zvao Jova, moj muž.

U zgradi se bude nove navike, rituali, podele, a s njima i sve čudnije zablude. I ambicioznom, premda neostvarenom piscu, Goranu Groloviću – Grolu, honorarnom prevodiocu detektivskih romana, javlja se njegova Lidija. Iako proglašena mrtvom, nikada njena smrt nije potvrđena, a imaginarni detektiv Morison, omraženi protagonista Grolovih prevoda kriminalističkih romana zaboravljenog pisca Maksa Birnbauma, podstiče mnoge neugodne slutnje.
Grol i Andrea, susetka sa dvanaestog sprata, slušajući tišinu solitera na Andreinom međuspratu, osluškuju tišine sopstvenih, najednom prepletenih života. U mreži samoće, uzajamnih nepoverenja i nastajućih bliskosti u celoj zgradi ne izostaju pitanja...

*

"Tajni roman Gorana Grolovića ne istražuje samo slast i magiju pripovedanja. Dejan Atanacković zida čitav jedan ep o savremenom Beogradu, prepun horora i socijalne kritike, satire i fantastike – žanrovskih elemenata koji su isto tako i začini srpske stvarnosti. Roman ima i ono što ep nema: pažljivo izvajane junakinje i junake, uhvaćene u hodu koji se opire zacrtanim linijama, natovarene bremenom trauma i tajni, grehova i nepravdi. Tajni roman čita se kao beogradska verzija Markesovih Sto godina samoće, kao priviđenje udomljeno u realnosti, kao borba za istinu bez koje je običan život odavno nemoguć." (Vladislava Gordić Petković)

321 pages, Paperback

Published January 1, 2025

About the author

Dejan Atanacković (Belgrade, 1969) teaches several university courses in the field of visual arts and culture in Florence and Siena. He collaborates with the Florentine Museum of Natural History on his course “Body Archives”, dedicated to the history of representation of the human body. In the past few years, he lead workshops based on a dialogue between students and psychiatric patients. In Belgrade, in collaboration with the Museum of Contemporary Art and Museum of Ethnography, he initiated “Another Gaze”, a project for “new narrative itineraries”, dedicated to the perception of the city by persons with physical and mental disabilities. Between 2005 and 2010 he lead a cultural exchange project called "Outside", between Florence and Belgrade in which more than 300 students, artists and art educators took part. As a visual artist, since the 1990s, he has realized many solo exhibitions and curatorial projects in Serbia, Italy, USA, Canada, Bosnia, Albania and his works were presented in many collective exhibitions worldwide. Some of Atanacković's works are part of museum collections.

*

Dejan Atanacković (Beograd, 1969) srpski je likovni umetnik i pisac. Od 1996. realizuje samostalne izložbe i kustoske projekte. Dobitnik je NIN-ove nagrade za 2017. godinu, za svoj prvi roman Luzitanija.

Završio je studije slikarstva na firentinskoj Akademiji lepih umetnosti (Accademia di Belle Arti) 1996. godine, a na istom fakultetu je bio i predavač od 2002. do 2005. godine. Od 2000. predaje multimedijalnu umetnost na američkom univerzitetskom programu SACI u Firenci, gde je 2014. uveo i predmet pod nazivom Body Archives posvećen izučavanju istorije predstavljanja ljudskog tela, u saradnji sa firentinskim Muzejom prirodnih nauka.

Od 2005. do 2010. vodio je program kulturne i didaktičke razmene između Beograda i Firence pod nazivom Outside, u saradnji sa Univerzitetom umetnosti u Beogradu, firentinskom Akademijom lepih umetnosti i Italijanskim Institutom za kulturu, uz podršku Sekretarijata za kulturu Grada Beograda.

Godine 2009. pokrenuo je u Beogradu projekat Drugi pogled, „inicijativu za nove narativne tokove", projekat posvećen tumačenju grada kroz vizuru „alternativnih vodiča”, pripadnika marginalizovanih grupa, u saradnji sa Muzejom savremene umetnosti.

Atanackovićeve video i audio instalacije, serije fotografija, intervencije u javnom prostoru, predstavljene su na samostalnim i kolektivnim izložbama u Srbiji, Italiji, Kanadi, SAD, Bosni i Hercegovini, Albaniji, Nemačkoj, Meksiku...

Pisao je više godina mesečne kolumne za NIN, a od januara 2024. kolumnista je Novog magazina. U periodu 2022-2023 bio je odbornik u Skupštini grada Beograda ispred koalicije Moramo.

Reviews

[Bojan Gačić · Rating 5 out of 5]

"Bila je nedelja, rano otoplele februarske zime, u doba uobičajeno jalovih nada da je proleće na pragu, kada su stanarima zgrade broj 37, soliteru u naselju K. u Beogradu, počeli da se javljaju mrtvi."

Bračni drugovi, bivši prijatelji, zabranjene ljubavi i drugi, svi se javljaju noćnim telefonskim pozivom. Kvalitet veze nije baš najbolji, kao da se poziva iz inostranstva, ali poruka sa onog sveta, uz svu zbunjenost i negodovanja, kristalno je jasna.

Stanari se, kako je to u prirodi živih, momentalno dele u tabore, između ostalog po pitanju iznalaženja objašnjenja za ovu natprirodnu interferencu i njene ovozemaljske reference, kao i percepciju statusnog položaja pokojnih(imaju li bar neki svoj privatni telefon ili svi moraju da čekaju red na isti?)

U soliteru broj 37 naselja K., verovatno negde na Novom Beogradu, prestonici brutalističke "copy - paste" arhitekture, odvijaju se uporedo tajne prostorije, gde obitavaju persone odredišta u raskoraku između dva sveta, dva vremena, dve Službe, podzemne vode prevrtljivog mentaliteta, čije periodično nadzemno prisustvo, u vidu izbijanja, jednako je izvesno poput smene dana i noći i promene vlasti.

Jasno je da se "Tajni roman Gorana Grolovića" može čitati kao metafora svih naših neprilika, dodajući tome elemente horora, aluzija postaje neodoljiva. Ali takva karakterizacija, uopšte prikazivanje ovog romana u svetlu fragmentarnog, jednako je nefer i prema tvorcu i publici.

Dejan Atanacković, literarni arhitekta velike ambicije i dosledni izvođač radova, pasus po pasus, žanrovskim ukrštanjem i jezičkim poduhvatima oblakoderskih visina i slojevite elegancije, gradi svet koji je deo naše podsvesti, savesti ali i velike čitalačke želje. Plovidba i razgledanje pasaža gospodina Atanackovića, na momente u anestezirajućem degustiranju palete narativnih slasti, dokaz su da, na kraju svih isticanja i preferenci, svi mi volimo kvalitetno iskontruisanu složenu rečenicu više nego leba da jedemo.

Naslov koji prevazilazi sumiranja, sinopsise i osvrte - u čitanju je ipak sva magija - traži vreme i posvećenost a zauzvrat pruža podsetnik domaće prozno stvaralaštvo može da iznedri primere izgrađene na osnovama srpske književne tradicije kao zaloga za bolje sutra. Dejan Atanacković je veliki talenat, nama neophodan.

[Bepina Vragec · Rating 4 out of 5]

Stvarno sramota što je Atanacković izuzet iz užeg i najužeg izbora NIN-a. Ovo je čarobno napisana knjiga. Autorski mnogo opuštenija, zrelija i sigurnija. Više mi se dopala od Luzitanije. Za uživanje ko voli njegov rukopis.

[Marko Galić · Rating 5 out of 5]

Izvanredno! Toliko.

[Veljko · Rating 4 out of 5]

Baš lijepo piše gospodin.