In Naar Beiroet vertelt Gerrit Brand het verhaal van Edgar Laseur, een vijftiger en galeriehouder in Groningen wiens leven een beetje stilstaat. Zijn huwelijk met de plastisch chirurg Mirjam is tot een routine verworden. Zijn kinderen zijn het huis uit, en zijn galerie lijdt onder tanende belangstelling. Edgar leeft comfortabel, maar zonder richting of passie. Een lunch met zijn oude vriend Arthur van den Berg, voormalig ambassadeur in het Midden-Oosten, verandert alles. Arthur wijst hem op de bloeiende kunstscene in de Arabische wereld, met Beiroet als artistiek knooppunt. Edgar, op zoek naar vernieuwing, besluit af te reizen naar Libanon. Aanvankelijk is zijn motivatie hij hoopt spraakmakende kunstenaars te vinden om zijn galerie nieuw leven in te blazen. Maar zijn reis blijkt al snel ook een existentiële zoektocht. In Beiroet maakt Edgar kennis met Fatima, een jonge, scherpzinnige Libanese fotografe. Ze werkt voor persbureaus als AFP, maar haar betrokkenheid reikt verder dan alleen het vastleggen van beelden. Fatima confronteert Edgar met zijn westerse vanzelfsprekendheden en introduceert hem in een wereld waarin kunst onlosmakelijk verbonden is met politiek, trauma en overleven. In tegenstelling tot de vaak ironische, afstandelijke kunst in Nederland, is de kunst in Beiroet rauw, geladen en geëngageerd. De band tussen Edgar en Fatima is zintuiglijk, intellectueel en emotioneel beladen. Tegelijk is ze precair, want Fatima's opvattingen over kolonialisme, macht en de rol van kunst botsen regelmatig met Edgars behoefte aan verbinding en esthetiek. Wanneer op 7 oktober 2023 Hamas Israël aanvalt en een nietsontziende oorlog in Gaza volgt, kantelt hun verhouding. Edgar, nog in Beiroet, wordt geconfronteerd met de rauwe politieke straatprotesten, beelden van verwoesting, dood en verderf, gesprekken vol woede en wanhoop. Fatima's betrokkenheid bij de Palestijnse zaak en haar kritiek op westerse hypocrisie worden steeds nadrukkelijker voelbaar. In zijn hotelkamer leest Edgar Das gelobte Land van Erich Maria Remarque - over mensen op de vlucht voor nazi-Duitsland naar New York - en ervaart hoe verleden en heden in elkaar grijpen. De parallellen met het lot van de Palestijnen raken hem diep. Hij begint te twijfelen aan zijn rol als buitenstaander en wat betekent het om schoonheid te verhandelen terwijl de wereld brandt? Zijn morele onzekerheid groeit, net als zijn verlangen om iets 'juists' te doen, al weet hij niet precies wat dat is. Uiteindelijk besluit Edgar het werk van de Libanese kunstenares Nour Aridi naar Nederland te halen. Haar werk is verstild, gelaagd, en verankerd in de tragiek én vitaliteit van het Midden-Oosten. Zijn keuze is meer dan zakelijk - het is een poging tot betrokkenheid, tot een betekenisvolle culturele brug tussen werelden. Naar Beiroet is een roman over kunst, verlangen, schuld en moreel ontwaken. Gerrit Brand verweeft het persoonlijke verhaal van Edgar met grotere thema's als globalisering, culturele toe-eigening, het Israëlisch-Palestijnse conflict en de fragiele rol van kunst in tijden van oorlog. Hij laat zien hoe makkelijk het is om weg te kijken - en hoe pijnlijk, maar noodzakelijk, het soms is om dat niet langer te doen. Met psychologische diepgang, actualiteit en een scherp oog voor esthetiek toont Brand hoe kunst niet alleen spiegel is van de tijd, maar ook strijdmiddel en moreel kompas. Naar Beiroet is een urgente en gelaagde roman over wat het betekent om mens te zijn in een verscheurde wereld.
Deze recensie werd eerder gepubliceerd op mijn blog GraagGelezen.
In zijn nieuwste roman Naar Beiroet neemt Gerrit Brand ons mee op een reis die begint als een zakelijke vlucht uit de sleur, maar eindigt als een indringende morele heroriëntatie. Hoofdpersonage Edgar Laseur is de personificatie van de Europese vijftiger: comfortabel, maar emotioneel vastgelopen. Zijn vertrek uit het rustige Groningen naar het chaotische Beiroet vormt het hart van een verhaal over kunst, conflict en loutering.
De eerste woorden in deze roman pakken je beet en laten je niet meer los. Het begin is gemaakt.
“Edgar Laseur reed de garage onder het Forum in, parkeerde zijn Mercedes en sloot de laadkabel aan. Voor elektrische auto’s was er altijd wel plek – een van de voordelen waar hij ongemerkt van genoot. Hij haalde zijn pasje langs de lezer, nam de lift naar boven en stak het plein met de fonteinen over. In het Market Hotel liep hij door naar het zonovergoten terras aan de Grote Markt, waar het rond lunchtijd altijd druk was. Hij kon niet vermoeden dat een eenvoudige lunch het begin zou zijn van een fascinatie die hem steeds verder naar de Arabische Wereld zou voeren.”
Brand schept een scherp contrast tussen het "stilvallende" leven van Edgar in Nederland en de zinderende energie van Libanon. Waar kunst in Edgars Groningse galerie vooral een handelsproduct is geworden, ontdekt hij in Beiroet — via de intrigerende fotografe Fatima — dat kunst daar een overlevingsstrategie is.
De ontmoetingen tussen Edgar en Fatima zijn meer dan een romantisch intermezzo; ze vormen de botsing tussen de vrijblijvende westerse blik en de noodzaak van engagement. Fatima fungeert als gids, niet alleen door de stad, maar ook door de complexe ziel van een regio waar elke penseelstreek getekend is door geschiedenis en trauma.
Wat Naar Beiroet bijzonder actueel en urgent maakt, is de integratie van de gebeurtenissen van oktober 2023. De escalatie van het Israëlisch-Palestijnse conflict sijpelt de pagina’s binnen en trekt Edgar uit zijn rol als toeschouwer.
Brand maakt hierbij een interessante literaire keuze door Edgar Das gelobte Land van Erich Maria Remarque te laten lezen. De parallellen die getrokken worden tussen de Joodse vluchtelingen uit de Tweede Wereldoorlog en de huidige Palestijnse ontheemden zijn gedurfd en dwingen de lezer (net als Edgar) om voorbij de krantenkoppen te kijken naar de menselijke cyclus van lijden en ontheemding.
De schrijfstijl van Brand is observerend en toegankelijk, waardoor de existentiële vragen waar Edgar mee worstelt nooit topzwaar aanvoelen. De roman snijdt thema's aan die er echt toe doen:
Westerse schuld: Hoe verhoudt onze luxe zich tot het conflict elders?
De functie van kunst: Is kunst decoratie of een getuigenis?
Identiteit: Wie ben je als je vertrouwde omgeving wegvalt?
Naar Beiroet biedt een menselijk perspectief op de recente spanningen in het Midden-Oosten. De beschrijvingen van Beiroet zijn zintuiglijk; je ruikt de koffie en voelt de spanning in de straten.
“De skyline van de stad wordt getekend door kille, betonnen flatgebouwen. Een diepgele gloed, als op een romantisch schilderij uit de negentiende eeuw, strijkt over de tempels van Bacchus en Jupiter. Vanuit het oosten tekent het licht de zuilenrijen af in scherpe, diepzwarte schaduwen. Moet je toch eens kijken, zegt hij terwijl de dubbele balkondeuren opent. Die tempels, die zon, die schaduwen… Hij werpt een blik over zijn schouder en glimlacht. Fatima knippert langzaam met haar ogen. Hij begrijpt meteen wat ze bedoelt.: één keer knipperen is haar stilzwijgende ja. Een Libanese blik van instemming.”
Naar Beiroet is een eerlijk portret van een man die leert dat je niet naar de andere kant van de wereld kunt reizen zonder jezelf tegen te komen – en dat echte betrokkenheid altijd een prijs heeft. Het is een indrukwekkende roman die laat zien dat de grens tussen kunst en werkelijkheid in tijden van crisis flinterdun is. Gerrit Brand slaagt erin om de grote wereldpolitiek klein en voelbaar te maken in de ziel van één man.