Szczodry

Śmiały #2

by Elżbieta Cherezińska

Szczodry to druga część dwutomowej powieści o królu Bolesławie II.

Księcia Bolesława już zwą „twórcą kniaziów”, choć on sam nie ma nawet trzydziestu lat. Gdy po raz kolejny wymawia posłuszeństwo królowi Niemiec, nie pozostawia Henrykowi wyboru: na Polskę nadciąga cała cesarska potęga. Bolesław kryje jednak coś w zanadrzu i wielka wojna wybuchnie, ale nie w jego królestwie. On zaś znów stanie do rozgrywek w ościennych państwach, wpływając na los Rusi, Czech i Węgier. Zręcznie wykorzysta spór między cesarstwem a papiestwem, sięgając po królewską koronę. Jego sukcesy przytłaczają możnych i drażnią Stanisława, biskupa Krakowa. Ożywiają duchy przeszłości i konflikty z czasów przedpiastowskich. Wokół króla rozpina się sieć spisków. Bolesław przetnie ją, nie przypuszczając, że zapłaci za to najwyższą cenę.

To król jest osnową powieści, lecz to kobiety ją tkają. Jego ciotka, księżna kijowska Gertruda. Siostra, księżna Czech Świętosława. Matka, księżna wdowa Dobroniega. I ta, której imię wiąże się z życiem. To opowieść o tym, jak więzy pokrewieństwa wynoszą Piastów i jak stają się dla nich przekleństwem.

Był najzdolniejszym i najskuteczniejszym z Piastów, a zapamiętano go głównie ze sporu z biskupem Stanisławem, który po latach błędnie nazwano konfliktem władzy świeckiej i kościelnej. Zapomniano, że to król był twórcą i największym dobrodziejem polskiego Kościoła. Od dnia, gdy z biskupa Stanisława postanowiono zrobić świętego męczennika i patrona zjednoczenia królestwa, zaczęło się wymazywanie prawdziwej historii króla. Czas mu ją przywrócić. Oto on w pełnej krasie: Szczodry.

480 pages, Hardcover

First published November 25, 2025

About the author

Elżbieta Cherezińska - polska pisarka, teatrolog, specjalizuje się w powieści historycznej.

Reviews

[Romulus · Rating 5 out of 5]

Szybko poszło. Piastowska dynastia to wdzięczny temat. A im więcej luk w źródłach historycznych tym więcej miejsca dla wyobraźni. Elżbieta Cherezińska napisała znakomitą historię króla Bolesława Śmiałego. Który bez wątpienia dorastał do swojego rodowego imienia i pamięci pradziada. Jak później jego bratanek. Do tej pory mieliśmy tylko powieści Karola Bunscha, a Piastowie zasługują na to, aby wracać z każdym nowym pokoleniem. Podobało mi się, jak autorka przedstawiła możliwe kulisy wygnania Śmiałego. Nawet jeśli to fikcja to ma to realistyczne „ręce i nogi”. I tylko szkoda, że zdrajca biskup jest patronem Polski. Gdybym był przesądny lub wierzył w idiotyzmy to nazwałbym to klątwą wiszącą nad krajem. 😂

[Ola (Wiewiórka w okularach) · Rating 5 out of 5]

Po genialnym Śmiałym nie mogłam doczekać się kontynuacji losów Bolesława II, czyli Szczodrego. Nie powinno więc dziwić, że gdy tylko książka wpadła w moje ręce, od razu usiadłam do lektury. I po raz kolejny nie zawiodłam się nawet w najmniejszym stopniu.

Fabuła rozpoczyna się zaraz po zakończeniu tomu pierwszego, a jej koniec to śmierć Bolesława II. Opisując ten fragment historii Polski, autorka postawiła na krótkie, rwane rozdziały, co z jednej strony nadawało opowieści szybkie tempo, a z drugiej wolałabym trochę wolniejszą akcję, lecz z większą ilością szczegółów. Czytałam ten tytuł prawie miesiąc mimo wartkiej fabuły, ale wynikało to po prostu z tego, że bardzo nie chciałam rozstawać się z bohaterami i wręcz bałam się zakończenia, chociaż wiedziałam, jakie ono będzie.

Spotkałam się z określeniem Elżbiety Cherezińskiej jako cesarzowej powieści historycznej i jest to tytuł całkowicie zasłużony. Autorka potrafi znakomicie oddać klimat minionych lat i prowadzić swoją opowieść tak, że czytelnik ma wrażenie, jakby obserwował te zdarzenia własnymi oczami. Pochyla się z niesamowitą empatią nad swoimi bohaterami. Jej historia o Bolesławie II Szczodrym, do którego przylgnęła czarna fama związana z procesem biskupa Stanisława, nie wybiela króla, ale daje pole do reinterpretacji tamtych zdarzeń. Przez niemal każde zdanie autorki przebija pełne zrozumienie dla królewskich poczynań i samej osoby Bolesława. Nie ocenia, nie krytykuje, a przedstawia wydarzenia tak, że zaczynamy zastanawiać się, czemu potomni wystawili tak negatywną opinię królowi. Jej Bolesław jest królem-wojownikiem, ale przede wszystkim dyplomatą, bo jego największe zwycięstwa, jak ponowne przyłączenie do Polski Grodów Czerwieńskich, zostały odniesione przy pomocy zręcznej polityki. To człowiek z krwi i kości, którego po lekturze tej książki z całą pewnością da się lubić.

Największą odmianą w stosunku do klasycznej historii, jaką znamy ze szkolnych ław, jest to, że Elżbieta Cherezińska przedstawia również kobiety, które miały wpływ na prowadzoną przez nią opowieść. Pokazuje nam postać Astrydy, żony Bolesława (nie historycznej, bo o tej niewiele wiadomo), i jej wyobcowanie na polskiej ziemi, brak zainteresowania ze strony męża, ale też zupełny brak chęci Astrydy do wpływu na króla i na polską politykę. Pojawia się również księżna Gertruda, Piastówna z krwi i kości, wydana za mąż za kniazia kijowskiego, Izjasława. Gertruda jest zupełnym przeciwieństwem Astrydy – walczy jak lwica o swoją pozycję kniahini, o to, by jej syn, Jaropełk, otrzymał należny mu tron. Do tego Rzepichy, których rola w tym tomie została bardzo zmarginalizowana, a które przyjmują na świat dzieci Piastów. Wszystkie te postaci są wyraziste, przekonujące i wzbudzają w czytelniku masę emocji, począwszy od sympatii, przez wzruszenie, empatię, aż po gniew i nienawiść.

Autorka tworzy zajmującą i porywającą historię, zręcznie mieszając w jednym kotle fakty, jak i stworzone przez siebie intrygi i postaci. Bez wahania i z wielkim poszanowaniem historii uzupełnia jej białe plamy, nie bojąc się sięgnąć po słowiańskie i pomorskie wierzenia. Jej opowieść jest pełna odcieni szarości jak życie każdego z jej bohaterów. Nic tu nie jest biało-czarne. A mnie najbardziej cieszy fakt, że w posłowiu Elżbieta Cherezińska obiecała tryptyk z historii trzech polskich królów: Śmiały, Herman i Krzywousty, więc czekam już niecierpliwie na opowieść o Władysławie Hermanie.

Po więcej zapraszam na:
https://www.instagram.com/wiewiorkawo...
https://wiewiorkawokularach.blogspot....

[Sylwka (unserious.pl) · Rating 4 out of 5]

Czy wspominałam już, że uwielbiam powieści Elżbiety Cherezińskiej? ;) Tak, wiem – powtarzam się niemiłosiernie, ale trudno nie zachwycać się tym, jak autorka ożywia historię i każe spojrzeć na znane postacie zupełnie inaczej. I w tym miejscu na scenę wkracza Szczodry, który przypomina, że za wielką koroną bardzo często stoi jeszcze większa cena – i nie każdy jest gotów ją zapłacić.

Bolesław i biskup Krakowa – Stanisław.
Księcia Bolesława już zwą „twórcą kniaziów”, choć on sam nie ma nawet trzydziestu lat. Gdy po raz kolejny wymawia posłuszeństwo królowi Niemiec, nie pozostawia Henrykowi wyboru: na Polskę nadciąga cała cesarska potęga. Bolesław kryje jednak coś w zanadrzu i wielka wojna wybuchnie, ale nie w jego królestwie. On zaś znów stanie do rozgrywek w ościennych państwach, wpływając na los Rusi, Czech i Węgier. Zręcznie wykorzysta spór między cesarstwem a papiestwem, sięgając po królewską koronę. Jego sukcesy przytłaczają możnych i drażnią Stanisława, biskupa Krakowa. Ożywiają duchy przeszłości i konflikty z czasów przedpiastowskich. Wokół króla rozpina się sieć spisków. Bolesław przetnie ją, nie przypuszczając, że zapłaci za to najwyższą cenę.
To król jest osnową powieści, lecz to kobiety ją tkają. Jego ciotka, księżna kijowska Gertruda. Siostra, księżna Czech Świętosława. Matka, księżna wdowa Dobroniega. I ta, której imię wiąże się z życiem. To opowieść o tym, jak więzy pokrewieństwa wynoszą Piastów i jak stają się dla nich przekleństwem.

Był najzdolniejszym i najskuteczniejszym z Piastów, a zapamiętano go głównie ze sporu z biskupem Stanisławem, który po latach błędnie nazwano konfliktem władzy świeckiej i kościelnej. Zapomniano, że to król był twórcą i największym dobrodziejem polskiego Kościoła. Od dnia, gdy z biskupa Stanisława postanowiono zrobić świętego męczennika i patrona zjednoczenia królestwa, zaczęło się wymazywanie prawdziwej historii króla. Czas mu ją przywrócić. Oto on w pełnej krasie: Szczodry.

Układów i spisków Ci u nas dostatek.
O ile w pierwszym tomie Bolesław II był jeszcze młodym, ambitnym, ale wciąż „nieopierzonym” księciem, tak w Szczodrym Elżbieta Cherezińska pokazuje nam władcę starszego, wyraźnie sprytniejszego i – co najważniejsze – naprawdę głodnego korony. Takiego, dla którego władza przestaje być marzeniem, a zaczyna być konkretnym celem.

Stąd Śmiałego dało się jeszcze czytać dość „lekko”, natomiast Szczodry tej taryfy ulgowej nam, czytelnikom, już nie oferuje. ;)

Tak, Szczodry to książka wymagająca skupienia, gdyż wątków, postaci i powiązań jest tu sporo. W zamian jednak dostajemy historię żywą, gęstą od emocji, konfliktów i napięć, które wzmagają chęć czytania dalej i zapobiegają odłożeniu książki na półkę.

Jak pisałam przy okazji pierwszego tomu, niezmiennie zachwyca mnie to, jak autorka pisze o kobietach. Nie są one ani tłem, ani historycznym rekwizytem. Gertruda, Świętosława czy Dobroniega to postacie z charakterem i realnym wpływem. Często działają zza kulis, ale ich decyzje i ambicje mają wagę, której nie sposób zignorować. To władza niewidoczna na pierwszy rzut oka, ale bardzo konkretna.

Doceniam też to, że Cherezińska nie robi z bohaterów pomników. Bolesław nie jest krystalicznym herosem, tylko człowiekiem z krwi i kości – z ambicją, gniewem, słabościami i decyzjami, które niosą konsekwencje. I właśnie dzięki temu wypada tak przekonująco.

Reasumując: czytając Szczodrego, natkniecie się na intrygi, spiski, narastający konflikt z biskupem Stanisławem i nieustanne poczucie, że historia mogła potoczyć się inaczej, niż zapamiętaliście ją z lekcji szkolnych. To lektura wymagająca, ale bardzo satysfakcjonująca – bo Elżbieta Cherezińska doskonale wie, jak sprawić, by polska historia naprawdę wciągała.

Polecam!

https://unserious.pl/2025/12/cykl-bol...

[Mike · Rating 4 out of 5]

O ile rozumiem skąd wzięło się rozbicie tej dylogii na dwie książki (całość byłaby gigantyczną cegłą) to rozpatrywanie jej osobno mija się z celem… chyba że ktoś miałby ochotę poczytać fabularyzowaną historię Polski z, powiedzmy, happy endem (“Śmiały” kończy się w momencie gdy sprawy wydają się iść w dobrym kierunku, więc czytelnicy mający dosyć negatywnych emocji mogą na nim poprzestać). Cóż… ryzykując spojlery do wydarzeń które miały miejsce niecałe tysiąc lat temu (w którym momencie można uznać że już można zdradzić zakończenie?) - w dziejach Śmiałego możemy niestety znaleźć analogię do pamiętnej wycieczki Przemysła I do Rogoźna…

Drugi tom czyta się lepiej i szybciej niż pierwszy - nie ma potrzeby ponownie przedstawiać bohaterów, a i sama Historia nie czeka na nikogo. Każda powieść Pani Elżbiety wyzwala u mnie zadumę nad tym jak trudna geopolitycznie była pozycja Polski - z perspektywy dopiero z końcem XX wieku sprawy zaczęły iść w dobrym kierunku. Królestwo/Księstwo Polskie było jak bokser - po dobrej rundzie czy dwóch zawsze trafiała się słaba (a ekipa w narożniku wbijając nóż w plecy własnego zawodnika z pewnością nie pomagała).

Imponujący rozmach polityki prowadzonej przez Bolesława II (sięgający wpływem i wizją chyba nawet dalej niż dzisiejszych polityków), dobrze wymyśleni bohaterowie (ci fikcyjni) oraz wyraziście narysowani ci którzy istnieli; mnóstwo ludzkich emocji - fani powieści historycznych będą zadowoleni (choć raczej nie miłośnicy krwiście opisywanej batalistyki - bitwy w tej powieści nie wciągają). Jedno co trzeba autorce oddać - trudno pozostać obojętnym wobec postaci zapełniających karty dylogii; albo się im kibicuje - albo szczerze nie lubi. Wisienką na torcie jest posłowie, w którym Cherezińska przekonywująco wyjaśnia dlaczego w taki a nie inny sposób zdecydowała się wypełnić “dziury” w historii bądź wręcz polemizować ze stronniczymi kronikarzami sprzed wieków.

Mam nadzieję że “poczet królów i książąt” w wykonaniu autorki będzie kontynuowany - bo i Piastowie i Jagiellonowie (nie mówiąc już o władcach elekcyjnych) mają jeszcze wiele do powiedzenia…

[Lisioł Czyta · Rating 4 out of 5]

Liczodry
.
Piękna okładka, mapa w środku książki i genealogie rodów królewskich jako dodatek. Tak maluje się „Szczodry” drugim tom cyklu Bolesław II pióra Elżbiety Cherezińskiej. W środku czekają na Was dalsze losy Bolesława Śmiałego, a teraz już Szczodrego, bowiem hojną ręką wspomaga kościół. Trudno się dziwić, skoro żercy patrzą na niego krzywym okiem. Buntów im się zachciewa, spiski i piski zakładają. Starzy bogowie wciąż próbują powrócić na należny – w ich mniemaniu – tron.
.
Prócz problemów wewnątrz kraju, szykują się też te zewnętrzne. Śląsk odwiecznym problemem był, nie inaczej jest teraz. Trybut płacić, nie płacić? Wojna wisi w powietrzu, ale Bolesław również ją czuje, jaką sztuczkę dla Niemiec wysmaży tym razem? Może wojna… ale w innym miejscu niż się spodziewają? *Lisioł zaciera łapki zadowolony*. Do tego wszystkiego nie wolno zapominać o kobietach. Damy przy władzy to podwójne zagrożenie, zwłaszcza że każda ma swój plan. Lisioł z podziwem patrzył, jak Bolesław manewrował między jedną ciotką a siostrą, między konfliktem w środku, a wojną na zewnątrz. To trudna sztuka, zwłaszcza na Rusi, i to wszystko w tak młodym wieku! Jaka jest jednak cena tego wszystkiego?
.
Bolesław marzy o koronie królewskiej, są jednak tacy, co nie lubią gdy inni stoją wyżej. Lisioł nie pokaże łapą *wskazuje na biskupa Krakowa ogonem*. Futrzak najchętniej sam by tego bufona powiesił, bo gdy o finansowanie na ważne budowle chodzi, to pierwszy stoi przy korycie, ale Król we własnym kraju? Cóż za skandal!
.
Rzepichy sprowadzają na świat Piastów, ale też oddają ich do zaświatów. Czy Namirze, która Bolesława przyjęła, przyjdzie go też oddać? Cherezińska w przystępny sposób dla czytelnika odczarowuje Bolesława Szczodrego, pokazując nam człowieka, który naprawdę wierzył w to co robił i w koronie widział szansę na lepszą pozycję polityczną Polski. Zdrada jednak czai się na każdym kroku, a dobre intencje kontra władza to ciężkie równanie do rozwiązania. Oto Lamborgini wśród Piastów. Nie możecie tego przegapić.

[Pi]

Najpierw poznałam ŚMIAŁE oblicze Bolesława II, teraz przyszedł czas na SZCZODRE. Elżbieta Cherezińska oddaje temu władcy to, co mu się należy i robi to w swoim, literacko świetnym - stylu. Uczciwie przyznam, że nie czyta się SZCZODREGO lekko. Mamy tu raczej historyczną, dbającą o szczegóły opowieść, która potrafi zdezorientować wielością wątków, bohaterów - jest gęsta fabularnie, ale takie właśnie było życie Bolesława II... pełne nagłych zwrotów akcji i ludzi, którzy burzą krew w żyłach.
ŚMIAŁY, czyli pierwszy tom, miał więcej swobody, lub też po prostu był tomem wprowadzającym, więc i nieco mniej wymagającym. SZCZODRY rozpędza się w relacjach, politycznych ruchach i decyzjach, oraz prywatnych wyborach bohaterów. Jest tego wiele, więc i wymaga się od czytelnika nieco koncentracji. Książki, które za fabułę biorą sobie historyczne wydarzenia, bywają dezorientujące. Czytelnikowi trudno ocenić, co jest informacją sprawdzoną, a co fikcją, pisarskim ubarwieniem. Mnie nie przeszkadza ta "dezorientacja", bo uważam, że akurat Cherezińska potrafi w to pięknie grać i dzięki jej książką czytelnik zdobywa solidną wiedzę historyczną. ŚMIAŁY i SZCZODRY skutecznie potrafią zainteresować do zgłębiania "królewskiej" tematyki a autorka pięknie przybliża ich odbiorcom. Nagle zaczynamy postrzegać Bolesława II nie wyłącznie jako bohatera zamierzchłej przeszłości, ale człowieka z krwi i kości, którym targały namiętności i który musiał podejmować decyzje wielkiej wagi.
Polecam tę opowieść nie tylko fanom Sienkiewicza... czy tym, co ukochali sobie historię, ale każdemu Polakowi. Dobrze jest zanurzyć się choć raz w świecie, który zbudował nasz świat. Bez tych bohaterów, nie było by naszej teraźniejszości a kształtujące się granice i wpływy ukazały charakter narodu, jego zalety i... wady.

był sobie Król
tom II
Bolesław II
Wydawnictwo Zysk i S-ka
egzemplarz recenzencki

[Peter · Rating 5 out of 5]

Nie wiem, jak to robi Elżbieta Cherezińska ale każda jej historia porywa mnie bez reszty. Nasza rodzima Czarodziejka powieści historycznej najpierw urzekła mnie Hardą i Królową potem nadszedł czas na Sydonię. Słowo się rzekło w tym roku nadrobiłem Śmiałego i Szczodrego poświęconemu Bolesławowi II.


Przyszedł w burzową noc. Mówiono o nim, że jest synem Peruna. Jego poród przyjmowała Rzepicha, bo czas jego narodzin, to czas kiedy stare mieszało się z nowym. Czas kiedy trwała wojna bogów. To on był tym, który obsadzał kniaziów na tronie. Przychodził z pomocą wladcom Rusi i Węgier. Dążył do odbudowy potęgi jego pradziadów Mieszka i Chrobrego i odzyskania tego, co skradziono z Gniezna. Toczył wojny, ale żadna nie objęła jego ziem. Jednak spór z biskupem Stanisławem ze Szczepanowi, którego ostatecznym akcentem był wyrok sądu sprawił, że to ten sprawił, że legenda Bolesława Śmiałego pokryła się niesławą. Teraz nadszedł czas by na nowo odkryć jego prawdziwe oblicze.


Od początku ma się uczucie, jakbyśmy towarzyszyli Szczodremu na każdym jego etapie życia. Najpierw przy narodzinach, kiedy to księżna Dobroniega rodzi go na tronie, potem w dzieciństwie kiedy od początku przygotowywał się do objęcia władzy w kraju, bierzemy udział w jego wyprawach. Przyglądamy się z bardzo bliska jego relacjom z braćmi, jesteśmy obecni na dworach Rusi, Węgier, Czech czy Rzeszy. Elżbieta Cherezińska czyni z nas na ocznych świadków wydarzeń. Przenosi do Gopła do świata Rzepich i żerców, do wręcz po części legendy walki tego, co stare z tym co nowe. Wszystko to sprawia, że stajemy się częścią wielkiej historii. 

[Ewelina · Rating 5 out of 5]

„Szczodry” to drugi tom o Bolesławie II, który rośnie w siłę. Potrafi wykorzystać spór pomiędzy papiestwem a cesarstwem i przyjmuje koronę. Drażni Stanisława, biskupa Krakowa. W około jego osoby rodzi się wiele konfliktów.
Książka ukazuje najzdolniejszego Piasta, ale autorka nie zapomina również o kobietach, które w tamtym okresie odegrały ważną rolę i zapisały się na kartach historii. Są to: Księżna kijowska Gertruda, siostra księżna Czech Świętosława i matka księżna wdowa Dobroniega.
Pani Elżbieta Cherezińska po raz kolejny oddała w ręce czytelnika książkę, która przenosi nas do czasów początków Polski. Książki tej autorki czyta się z zapartym tchem pomimo, że nie są one łatwe. Wymagają większego skupienia, ale są wspaniałą podróżą w czasie.
„Szczodry” to bardzo klimatyczna powieść, którą warto przeczytać. Znajdziemy tutaj nie tylko wiele historycznych faktów i postacie, ale również intryg, spisków i emocji. Są tutaj sceny, które trzymają w napięciu. Akcja książki natomiast jest dość dynamiczna i wszystko to sprawia, że książkę czyta się szybko i przyjemnie.
Jeśli lubicie sięgać po książki historyczne, to bardzo polecam zarówno „Śmiałego” jak i „Szczodrego”.

[Joanna · Rating 1 out of 5]

Moze to I dobre ale nie dla mnie ....jakos przebrnelam po pierwszej czesci ale przez druga nie dalam rady....za duzo tu tego wszystkiego....za duzo ludzi...nie wiem kto i co... jedno wielkie mrowisko ..nie podobalo mi sie....a szkoda bo przeczytalam Harda i byla wspaniala...