Grondwerk onthult een verborgen wereld onder het Vaderlandsplein in Brussel. Verscholen in een gangenstelsel wacht een naakte molrat, op missie vanuit de Hoorn van Afrika, op een briefing. Een mens die zich bij haar hol meldt, wint haar vertrouwen en tekent haar verhaal woord voor woord op. Ondertussen groeien overal in de stad zinkgaten. Er broeit iets in het bestuurlijke hart van Europa. Is er een opstand ophanden?
Grondwerk is een verhaal over verzet en herstel, over collectieve actie, gedeelde grond en pogingen om de wereld bewoonbaar te maken. Een roman vol complottheorieën en toekomstbeelden, die laat zien dat we niet zonder elkaar kunnen.
Met Grondwerk levert Tijl Nuyts een onmiskenbaar origineel boek af. Het verhaal voelt eigenzinnig en doordacht, met een duidelijke visie achter de thematiek en opbouw. Nuyts durft af te wijken van conventionele vertelstructuren en kiest voor een literaire benadering waarin sfeer en idee belangrijker lijken dan klassieke spanningsopbouw.
Juist die keuze is tegelijkertijd de kracht én de zwakte van de roman. De originaliteit is bewonderenswaardig: het boek heeft een eigen toon en stijl, en je merkt dat hier geen standaardverhaal wordt verteld. Toch leest het geheel niet soepel. De stijl vraagt veel van de lezer en nodigt minder uit om “nog even een hoofdstuk” door te gaan. Het tempo ligt laag en de zinnen voelen soms zwaar, waardoor het moeilijk is om echt in het verhaal gezogen te worden.
Wat voor mij vooral maakte dat het boek niet volledig wist te overtuigen, is het ontbreken van een duidelijk plot. Er is weinig sprake van spanningsopbouw of een centrale ontwikkeling waar je als lezer naartoe leeft. Daardoor miste ik houvast. Zonder duidelijke verhaallijn of dramatische motor bleef ik wat op afstand, en werd ik niet echt emotioneel betrokken bij wat er gebeurde.
Grondwerk is daarmee een roman die ongetwijfeld lezers zal aanspreken die houden van experimentele literatuur en sfeergerichte verhalen. Voor mij persoonlijk werkte het minder goed: ik kon niet echt in het verhaal komen en bleef zoeken naar een element dat me mee zou nemen. Origineel en gedurfd, maar uiteindelijk niet een boek dat mij wist te pakken.
Grondwerk is een gedurfde debuutroman die als een ingenieus gangenstelsel aan elkaar haakt via onverwachte paden. Centraal staat het relaas van een naakte molrat die haar vertrouwde ondergrondse kolonie in de Hoorn van Afrika verlaat voor een onbepaalde missie in het politieke centrum van Europa.
De fabel is op zijn sterkst wanneer de naakte molrat de ultieme spiegel vormt van Onze Soort, de homo sapiens in al zijn lafheid, jaloezie en twijfel.
Veel minder interessant is de jij-figuur. Het opzet is duidelijk: als een Mimic Octopus zoekt ze continu naar een vaste vorm door die van anderen na te bootsen. Haar hersengangen zijn kneedbaar maar leeg. Op die manier slaagt ze er moeilijk in om tot een eigen identiteit te komen en de weg vooruit te kiezen. Het resultaat is echter een van persoonlijkheid ontdane antagonist die vooral als canvas dient voor moralistische hersenspinsels.
Dat morele vingertje komt bovendien vaker terug, bijvoorbeeld met kant-en-klare passages als: “het bloedgeld dat de aanleg van dit park ooit mogelijk had gemaakt, (…) hoe de fondsen de opbouw van jullie welvaartsstaat hadden gestut”, of “De arbeiders kwamen vanuit het zuiden van jouw continent, vanwaar ze met lege beloftes naar hier waren gehaald om in onbekende grond te komen woelen. Ze baanden zich verder een weg door het duister met hun dromen recht de vergetelheid in.” Als lezer voel je je op die momenten danig onderschat.
Nee, veel boeiender wordt het wanneer je zelf de randen mag aftasten tussen kolonie en koninkrijk, diplomaat en dichter, beest en barbaar. Die momenten zijn er veelvuldig. Het poëtische dierdicht zet aan tot denken over wat het betekent om, bij gebrek aan Briefing over het Plan, samen mens te zijn. Het antwoord op die vraag blijft Grondwerk ons gelukkig schuldig. Benieuwd naar wat verder zal worden gebouwd op dit fundament.
De naakte molrat had al langer een plekje in mijn hart veroverd. Het ondergrondse beestje is immuun voor kanker - de titel van mijn boek is een eigenschap van de naakte molrat. Met een uitroepteken ipv een vraagteken. Boon winnaar Tijl Nuyts heeft een epos geschreven over de naakte molrat. Een huzarenstukje waarvoor ik mijn hoed afdoe. Het is veel ineen, dit boek, een epos over de naakte molrat, over de bijzondere matriarchale samenleving die je aanzet om meer te lezen, een allegorie die parallellen trekt en vooral verschillen toont met onze samenleving, ons een spiegel voorhoudt, een politieke en milieu activistische aanklacht. Dus waarom dan geen vier of zelfs vijf sterren? Ik twijfelde voor vier, maar er waren wat teveel inconsequenties in het verhaal, gangen die nergens naar leiden, holtes die lees bleven en foute afslagen. Maar ik blijf erbij: hoedje af!
Waar te beginnen? Als je een bizar uitgangspunt kiest voor je boek, kun je een lezer langzaam meenemen, hem stukje bij beetje de suspension of disbelief in lokken, zo subtiel dat hij nauwelijks doorheeft dat het verhaal steeds vreemder wordt. Of je kunt je boek openen met een naakte molrat die uit de Hoorn van Afrika als spion naar Brussel is gereisd om ecoterrorisme te plegen. Tijl Nuyts kiest in Grondwerk voor optie 2 en ik moet zeggen: dat is lef hebben. Het werkte alleen niet zo goed bij mij, en wat misschien niet meehielp is dat ze bij Paagman in Den Haag (toch al niet mijn favoriete boekwinkel) per ongeluk de sticker met "Winnaar de Boon Literatuurprijs 2026 Kinder- & jeugdliteratuur" hadden opgeplakt (i.p.v. de grotemensenprijs die het boek eigenlijk gewonnen had), wat voor mij de "Het dappere broodroostertje"-indruk nog versterkte.
Ik begon dus met mijn hakken in het zand, en ik moet Nuyts nageven: er waren delen waar ik bijtrok, en die ik met plezier gelezen heb. Maar die leeservaring is tegelijkertijd mijn grootste punt van kritiek: naar mijn idee probeert Nuyts elementen te vermengen die niet goed samengaan. Er is de kinderlijke avonturenroman, er zijn serieuze beschrijvingen van (menselijke) sabotageacties, er is een magisch element en er zijn grapjes over molratten die college volgen over airfryers. Sommige van die stijlen spraken me aan, andere niet. Het geheel kwam daardoor rommelig op me over, en de indruk die achterblijft is die van stijlbreuk. O, en: een brandende nieuwsgierigheid naar naakte molratten. Wat een fascinerende beesten zijn dat!
Het gebeurt maar zelden dat ik de korte samenvatting van een boek in één zin hoor, en weet dat ik een boek goed ga vinden, maar meer dan 'een naakte molrat onder Brussel' heb ik blijkbaar niet nodig.
Dit boek heeft niet echt een plot of een spanningsboog in de klassieke zin van het woord, maar eigenlijk heb ik dat niet echt gemist. Ik kon net genieten van de taal, de omschrijvingen (meerdere keren hardop gelachen) en de thema's die aangesneden worden. Die laatste vond ik soms wat aan de prekerige kant, maar dat past ergens ook heel goed bij het hoofdpersonage. Helemaal op jet einde komt er een nieuw 'plot'-punt naar boven dat voor mij nog meer uitgewerkt mocht worden, want het boek kwam voor mij in een stroomversnelling terecht om dan plots te stoppen.
"'Je kunt een tunnel graven naar waar je maar wilt,' zei ik. 'Dat weet je toch?' 'Hoe dan?' vraag je. 'Gewoon. Breek de bodem met je blote handen en begin.'"
Voor mijn Brussel-vrienden: lezen dit boek! "De stad plakt aan jullie zolen. En jullie dragen haar met jullie mee, waar jullie ook gaan."
Een literair hoogstandje! Een kritische reflectie over onze maatschappij en de klimaatproblematiek. Maar dat vanuit het standpunt van een rat die onder het Vaderlandsplein in Schaarbeek woont. Hoe verzin je het? Niet helemaal fan van het einde, ik had het gevoel dat er nog dingen uitgeklaard moesten worden. Maar toch echt goed boek! Aanrader!
Ik vind dit een terechte winnaar van de BOON; ik heb dit boek met heel veel plezier gelezen, genoten van de hints naar de actualiteit en de duidelijke voordelen van het matriarchaat ;-) Alleen het einde vond ik wat vreemd...
Out of principle, I don't really rate books written by people I know personally.
In some cases, that is a shame. 'Grondwerk' is a compelling read throughout, written in measured, poetic language and displaying an especially rich vocabulary. It's the story of a naked mole-rat nestled underneath the city of Brussels. He is on a special mission, which I won't spoil for any of you in this review.
At its core, 'Grondwerk' is a challenge to how we behave as a species. As we follow the nameless mole-rat that is the protagonist of the story, we descend deeper and deeper into questions on what makes us human, how we relate to other life forms on our planet. It is often a very clever novel, without becoming patronising or overbearing. The same holds true for the style - poetic, without drawing attention away from the flow or the content.
Writing a full novel from the viewpoint of a mole-rat is a brave move, but it is one that works for this story. Tijl steers clear from clichés or easy jokes, maintaining a deft balance and rigorous control over the narrative he is trying to establish - kudos.
For those living in Brussels, there are plenty of little easter eggs that will be enjoyable, too.
If you're reading this - bravo, Tijl. A beautiful first outing as a novelist!
'Ik wil geen spiegel zijn, ik wil geen metafoor zijn', piept het kranige knaagdier. Drammerig dreunend davert hij doorheen dit boek als een leraar biologie die 's nachts affiches voor Agalev gaat plakken, maar overdag met het wijsvingertje hoog geheven klimaatmanifesten voorleest aan zijn leerlingen.
In een fake interview-stijl leert deze Heterocephalus glaber aan de homo sapiens dat... Euh. Dat is niet echt duidelijk. We zijn slecht bezig, maar er zijn er ook goeie. Of zo.
En die lelijke rotbeesten blijken nog eens telepathisch te zijn. Uiteraard.
Speculatieve fictie werkt alleen als er een grond van geloofwaardigheid is. En deze ontbreekt hier volkomen. Dus is het iets anders: een fabel? Maar dan zonder vaart en zonder humor.
Literatuurprijzen en goede boeken, ze gaan maar zelden samen.
Brede bloemen ontplooiden zich in de oksels van de hibiscus, stokrozen openden hun geurige binnenste en op de slanke stengels van de heiligenbloem verschenen de eerste knoppen...
Jouw soort beseft niet wat je met collectieve intelligentie kan bereiken!
Ik denk dat dit echt een ‘you hate it or you love it’-boek is. Sommigen vinden de insteek origineel en het boek goed geschreven. Ik kon me maar niet in het perspectief van de molrat verplaatsen, te veel dingen waren voor mij te ver gezocht (een mens die molrattaal heeft geleerd?) en het verhaal ging naar mijn gevoel ook helemaal nergens naartoe.
Voor een boek wat best ver vooraan duidelijk maakt dat je naakte molratten niet moet begrijpen via een menselijke lens, plakt het heel erg veel menselijke begrippen op de naakte molrat (armen en benen ipv poten) en bevraagt het ook totaal niet de termen die de biologen op de naakte molrat hebben geplakt zoals soldaten (die termen worden uitgebreid met oa kantoormedewerkers en architecten, wtf), verder is menselijke kennis veel te vanzelfsprekend genomen en is er te weinig gespeeld met de beschrijving van alledaagse objecten voor ons zoals dat heel af en toe gebeurde in het boek (zoals bij een tram). Daarnaast was er ook een best heftige focus en uitbreiding op de militaire ranken van soldaten aan het begin van het boek waardoor ik er bijna mee gestopt was om eerlijk te zijn. Al deze irritaties waren relatief constant aanwezig omdat het boek zo expliciet stelde dat je naakte molratten niet via menselijke manieren moet begrijpen en ik vond het daarom zo intens veel zonde hoe dat er zo zwak uit kwam op sommige fronten in het boek.
Maar, er waren zeker ook hele vette dingen aan dit boek! Namelijk vooral hoe via gevoel en geestelijke connectie de meeste internaakte molrat communicatie ging. Het boek deed me ook een klein beetje denken aan Man Maakt Stuk van Maurits de Bruijn omdat het boek de lezer direct aanspreekt (al is dat soms wel een beetje hoogdravend en neerbuigend) en omdat in het eerste hoofdstuk al heel duidelijk is dat er iets is gebeurt wat tot een bepaalde reeks aan gebeurtenissen heeft geleid en dat je er pas aan het einde achter komt wat dat nou was, dat vind ik heel fijn om te lezen. Ook was de structuur best duidelijk waarin een hoofdstuk in het heden altijd volgde op een hoofdstuk in het verleden (en andersom dus ook). Als laatste genotpuntje (en zeker niet onbelangrijk), de schrijfstijl deed me soms best wel aan lyrics van Eefje de Visser denken, het abstracte poëtische wat toch wel weer van toepassing is op wat er gebeurt in het verhaal en ook de woordkeuze (een geest die zich strekt naar een ander bijvoorbeeld).
En ohja, er zit nog meer interessants in dit boek, maar daarvoor mag je het boek toch echt wel zelf lezen ;)