Simurg

by Stanko Andrić

Książka „Simurg” Stanko Andricia, którą gatunkowo można określić jako połączenie autobiografii z fikcją literacką, jest wybitnym przykładem prozy współczesnej, nowoczesnej i wyrafinowanej. Rzadko się zdarza, aby polski czytelnik mógł przeczytać książkę, dla której inspiracją są przestrzenie – również te historyczne i wy­obrażeniowe – Kotliny Panońskiej, chorwackiej Slawonii. W prozie tej spotykają się dwa sposoby myślenia – intelektu­alny i codzienny. Andrić stworzył narratora – znakomitego gawę­dziarza – w którym zderzają się głosy wiejskiego dziecka i erudyty, głosy „wtedy” i głosy „teraz”. Czytelnik odbiera tę dwoistość jako zaproszenie do literackiej gry, z której wyłania się obraz dzieciń­stwa, wspaniały i pociągający, ale wcale niewyidealizowany, co najwyżej zabarwiony lekką nutą nostalgii. Autor przyznaje, że jednym z najważniejszych dla niego literackich wzorców (obok Danilo Kiša) jest polski pisarz o żydowskich korzeniach, Bruno Schulz. Może Andrić jest mniej liryczny niż Schulz, ale nie mniej magiczny. Miejsce narodzin tej poetyckiej opowieści – bezkresne równi­ny Slawonii i materialne ślady wcześniejszych kultur i cywilizacji – jest źródłem nieustannej refleksji. Można odnieść wrażenie, że narratora łączy jakaś tajemnicza więź z krajobrazem i z czasem minionym i stara się przełożyć te wrażenia na zrozumiały dla nas język. Ten powiew przeszłości jest wszechobecny i urzeczenie nią staje się obsesją narratora. Ta żywa obecność starożytnych tra­dycji i warstw kulturowych stanowi doskonały kontrapunkt dla codziennego życia na wsi, które jest w istocie ahistoryczne. Chorwacki krajobraz stereotypowo postrzegamy z perspek­tyw wybrzeża Adriatyku i Gór Dynarskich. Większość tłu­maczeń pisarzy chorwackich na język polski utrwala tę ideę. Dlatego „Simurg” może wzbogacić mozaikę chorwackich tradycji, z którymi zapoznaje się polski czytelnik.

92 pages, Paperback

First published January 1, 2005

About the author

Rođen 1967. u Strizivojni kod Đakova. Diplomirao je 1993. francuski i latinski jezik i književnost na Filozofskom fakultetu u Zagrebu, a magistrirao (1994) i doktorirao (1998) na Odsjeku za srednjovjekovne studije Srednjoeuropskog sveučilišta (Central European University) u Budimpešti. Od 1996. zaposlen je u Hrvatskom institutu za povijest – Podružnici za povijest Slavonije, Srijema i Baranje (Slavonski Brod), gdje sada ima zvanje znanstvenog savjetnika. Bavi se srednjovjekovnom poviješću sjeveroistočnih hrvatskih pokrajina. Objavljuje znanstvene knjige i književnu prozu. Za svoju je prozu 2001. godine dobio nagradu "Vladimir Nazor". Objavio je sljedeće prozne i esejističke knjige: "Povijest Slavonije u sedam požara" (Zagreb: Gordogan – SCpress, 1992); "Enciklopedija ništavila" (Zagreb: Ceres, 1995); "Dnevnik iz JNA i druge glose i arabeske" (Zagreb: Durieux, 2000); "Slavonija. Sažeti vodič prirodnih i kulturnopovijesnih zanimljivosti" (Zagreb: VBZ, 2004); "Simurg" (Zagreb: Durieux, 2005); "Zavičajna čitanka. Slavonija u ogledalu svoje pisane baštine" (Zagreb: Ljevak, 2011).

Reviews

[Mateja Vukmir · Rating 5 out of 5]

http://ggirrrl.blogspot.com/2021/02/s...

[Bono]

Uz sve nedvojbeno točno primijećene veze s Kišem koje se tiču razmatranja prostora djetinjstva, progovaranja o kravama s divljenjem pa i sa Schulzom vječnošću vremena i prostora, zakrivljenošću vremena i prostora, nepopunjivog prostora vječne ravnice, meni se također isticanjem igara proljeća i smrti nametnula veza s Desničinim Proljećima Ivana Galeba. Ta je veza bjelodana naglašenom esejskom dimenzijom, dakako ne u tolikom opsegu kao kod Desnice, ali i isticanjem kako je djetinjstvo prostor prigušene boli, kada se razvija svijest o smrti koju djeca zamišljaju kao smrt- ne Ja. Htio bih naglasiti da je veza s Kišem dakako sadržajno najtočnija ako Simurg usporedimo s Ranim jadima, no riječ je o različitosti pripovjedača koji progovaraju o djetinjstvu. U Simurgu imamo odraslog pripovjedača koji pripovijeda o djetinjstvu dok u Ranim Jadima većinski imamo infantilnog pripovjedača, koliko god mrzim dijete nužno izjednačavati s nazivom "infantilno". Andrić je, koliko god to pristrano zvučalo budući da potičem iz istog podneblja, opravdano fasciniran Slavonijom kao prostorom koji je, kao što je to Brešić utvrdio, u bitnome drugačiji od prostora Dalmacije te je sav svediv na ljetnu ili jesensku melankoliju, stalan u svojoj turobnosti kao voda koja protiče kroz oluke. Možda izbjegavanje (ili možda nekim čudom nepostojanje) pisanja o prvoj zaljubljenosti daje dodatnu vrijednost ovoj intimno-esejskoj autobiografiji jer se izbjegao lako čitljivi i čitateljsko željeni sadržajni autobiografski rukavac.

[Vedrana Trlek · Rating 5 out of 5]

Stotinjak stranica autobiografski uobličene proze. Od najranijih sjećanja do gimnazije.
Slavonsko selo sedamdesetih, velika familija, priče, dječački interes za istraživanje prošlosti svoje obitelji i svog kraja. Od Mosula do Mušulina. Pradjedova priča o Galiciji.
Andrić piše o djetinjstvu, ali ne priča dječjim glasom. Ne glanca i ne romantizira. Ima tu i okrutnosti, bolesti, siromaštva, ludila,
alkoholizma.
Dario Grgić u knjizi vidi povezanost i duhovno bratstvo s Kišom i Schultzom, mene vuče na knjige mog djetinjstva, na Kozarce i Miškinu.
Jezik Andrićev je divan i neponovljiv.
Knjigu sam davno čitala i ponovo je uzela s police jer se više nisam mogla sjetiti otkud joj perzijska ptica u naslovu. Sasvim neočekivano, doletjela je iz ruske priče.