Uitdrijven

by Kristof Smeyers

Met de verlichting dreef West-Europa zijn demonen uit. Demonische bezetenheid werd als bijgeloof verbannen naar de vuilbak van de geschiedenis. Maar dat was buiten de duivel gerekend. Zoals paus Franciscus in 2024 zei: ‘Door de deur verdreven, is de duivel door het raam teruggekeerd.’ Alle wensdromen van de moderniteit ten spijt bleef de vraag naar exorcisme – de rituele uitdrijving van de duivel en zijn dienaren – sinds de negentiende eeuw gestaag toenemen. In de laatste twintig jaar zag de katholieke wereld een ongeziene heropleving van de controversiële rite. Om te begrijpen waarom dit gebeurt, moet je Uitdrijven lezen, een cultuurgeschiedenis van het exorcisme. Uitdrijven gaat over de kracht van een rite en de macht van een Kerk, maar ook over de limieten van die macht. Tussen rite en praktijk toont zich een geloofswereld in beroering. Vanuit de marges raakt deze geschiedenis aan een aantal grote vraagstukken die de moderniteit aanstuurden: over goed en kwaad, over lichamelijke en geestelijke autonomie, over geloof en twijfel. KRISTOF SMEYERS is historicus aan de KU Leuven. Hij doet er onderzoek naar de geschiedenis van religie, magie en wetenschap. Hij schrijft ook over fauna, flora en folklore.

288 pages, Paperback

Published October 15, 2025

Reviews

[Tim · Rating 3 out of 5]

Dit boek gaat over de geschiedenis van het exorcisme, maar ik wil er meteen twee kanttekeningen bij maken: een, het gaat vooral over België, en twee, het gaat vooral over de laatste paar eeuwen. Dat was wel wat jammer - ik had gehoopt op (en dat half ook verwacht) een uitgebreider, alomvattender geschiedenis, die een langere termijn en een breder gebied zou beslaan. Nu niet dat ik verwacht dat ze het gaat hebben over voodoorituelen of zoiets - ik beschouwde het wel als exorcisme in de christelijke zin van het woord - maar wel een algemenere insteek dan dit.

Positief is dat het gaat om 'de geschiedenis' in het breed: er wordt niet alleen aandacht besteed aan gevallen van exorcisme op zich, maar ook aan hoe de Kerk ertegenover staat en ermee omgaat, en welke sociaal-maatschappelijke evoluties er te zien zijn geweest in die periode, soms gekoppeld aan mogelijke verklaringen waarom die evoluties zich voordoen. Dat was wel interessant.

Het nadeel is: Smeyers lijkt te verwachten dat zijn lezers een gedegen achtergrond in de kerkelijke geschiedenis en cultuur hebben. Er worden heel veel christelijke termen gebruikt, waarvan ik vaak niet of niet goed wist wat die nu juist inhielden. De samenleving is nu eenmaal sterk geseculariseerd (ook al zijn er dan wel veel uitdrijvingen tegenwoordig) en ik ook, dus ik had meer dan eens geen flauw idee wat de auteur nu eigenlijk bedoelde met een of andere obscure term over de kerkelijke praktijk.

6,5/10

[Elise Vos · Rating 4 out of 5]

Door een specifiek aspect van de westerse cultuurgeschiedenis onder de loep te nemen wordt een mentaliteitsgeschiedenis uit de doeken gedaan die ons versteld doet staan van de continuïteit in de geschiedenis. Ja, er zijn keerpunten en scharniermomenten, maar deze worden niet altijd gedragen door de voltallige bevolking. Of kort gezegd: zolang er één mens nog gelooft in de duivel, blijft hij bestaan en zal de vraag naar uitdrijving reëel zijn.
Een aanrader!