Πάει και το Φραντζολάκι

by László Krasznahorkai, Μανουέλα Μπέρκι (Translator)

Κεντρικός ήρωας του νέου μυθιστορήματος του Λάσλο Κράσναχορκαϊ είναι ο 91χρονος Γιόζι Κάντα, ο οποίος μάταια έκανε τα πάντα για να εξαφανιστεί από τα μάτια του κόσμου. Οι οπαδοί του, όμως, καταφέρνουν να τον εντοπίσουν σ’ ένα χωριό της Ουγγαρίας. Ο Κάντα, συνταξιούχος ηλεκτρολόγος, έχει στο αίμα του το ινκόγκνιτο, η οικογένειά του κρατάει μυστική την καταγωγή της εδώ και αιώνες και, προς το παρόν, ούτε κι ο ίδιος θέλει να μαθευτεί ευρέως ότι, σαν απόγονος του Τζένγκις Χαν και του Μπέλα Δ΄, θα μπορούσε να διεκδικήσει τον ουγγρικό θρόνο ως Ιωσήφ Α΄ του οίκου των Άρπαντ. Δεν θέλει ωστόσο να αναμειχθεί στην πολιτική: δηλώνει ότι δεν θέλει να ταΐσει άλλο τη φωτιά, αλλά να ξεχωρίσει την ήρα από το σιτάρι. Τι λένε όμως γι’ αυτό οι ενθουσιώδεις μαθητές του, στους οποίους συγκαταλέγονται αιθεροβάμονες βασιλόφρονες αλλά και επίδοξοι τρομοκράτες; Και γενικά: μπορεί κανείς να προλάβει ποτέ το μοιραίο; Στο νέο του σατιρικό μυθιστόρημα, ο Κράσναχορκαϊ –μετά τη Νέα Υόρκη, τη Δαλματία και τη Θουριγγία– επιστρέφει σε μια καρναβαλική Ουγγαρία. Όλοι είναι βυθισμένοι στο τέλμα: ο γερο-βασιλιάς με το εξοχικό του σπιτάκι αλλά και οι φιλοξενούμενοί του που εμφανίζονται από το πουθενά, ανάμεσά τους και ένας περιπλανώμενος μουσικός ονόματι Λάσλο Κράσναχορκαϊ. Και πού να βρίσκεται στο μεταξύ το Φραντζολάκι, το σκυλί φύλακας του Γιόζι; Θα χαθεί στην ομίχλη; Ή θα παραμείνει μαζί μας για πάντα;

Genres: Contemporary, Fiction, Hungarian Literature, Novels, Literature

296 pages, Paperback

First published January 3, 2024

About the author

László Krasznahorkai is a Hungarian novelist and screenwriter who is known for critically difficult and demanding novels, often labelled as postmodern, with dystopian and bleak melancholic themes. He was awarded the Nobel Prize in Literature in 2025.

He is probably best known through the oeuvre of the director Béla Tarr, who has collaborated with him on several movies.

Apart from the Nobel Prize, Krasznahorkai has also been honored with numerous literary prizes, among them the highest award of the Hungarian state, the Kossuth Prize, and the 2015 Man Booker International Prize for his English-translated oeuvre.

Reviews

[Alexander Carmele · Rating 1 out of 5]

Freischwebend radikal-inszenierte Textmahlstrommasse, witz- und sinnlos.

Inhalt: 0/5 Sterne (unklare Unverhältnismäßigkeiten)
Form: 2/5 Sterne (gewollt-radikal)
Erzählstimme: 0/5 Sterne (unzuverlässig-unklar)
Komposition: 1/5 Sterne (massiver Textmahlstrom)
Leseerlebnis: 0/5 Sterne (terrorisierende Aufschubgeste)
--> 3/5 = 0,6 = 1 Stern

Nach Satanstango und Der Gefangene von Urga zeigt sich mit Zsömle ist weg ein beginnendes Muster im Werk vom Literaturnobelpreisträger 2025. Krasznahorkai kümmert sich nicht um Form-Inhalt-Dialektik. Sein Schreiben wühlt noch die letzten formalästhetischen Kriterien auf und bürstet sie gegen den Strich. In Zsömle ist weg nimmt der den Duktus eines Thomas Bernhard auf, mischt diesen mit der Melancholie eines Jon Fosse und garniert das Ganze mit der Absurdität eines Franz Kafka. Leider verderben zu viele Küche scheinbar den Brei:

Sie wissen, wie der Ungar ist, der Ungar und sein Hund gehören zusammen, und ich bin Ungar, nicht Slowake wie Sie, Sie wollen damit jetzt doch nicht etwa sagen?!, der Jenő sah ihn verärgert an, dass wir?!, Slowaken?!, kein Herz haben?!, die Ungarn können mir gestohlen bleiben!, he!, was soll das heißen, wir, die Slowaken!, Herr Kada!, wir haben ein so großes Herz, dass Sie nicht mal auch nur eine Ahnung davon haben, für uns sind die beiden wichtigsten Dinge auf der Welt ein Kind im Dreck, eine Rose im Garten und der Hund hinten im Hof an der Kette, wir lieben alle Tiere, das kann ich im Namen des ganzen slowakischen Nationalismus sagen […]

Es geht um Zsömle, um den Hund der Hauptfigur József Kada I. der Árpáden, ein älterer, über neunzig Jahre alter Herr, der auf einem Dorf viel Wein, viel Wasser, viel Tee trinkt und als jüngster Spross einer Dynastie seit 750 Jahre auf die rechtmäßige Thronbesteigung wartet. Das gegenwärtige Ungarn scheint nun reif, auf den ersten Blick, doch bis zur Krönung ziehen sich die Dinge, was Onkel Józsi mal stört, mal weniger stört, denn im Grunde hat er sich mit dem Unbill der Welt abgefunden.

[…] es gehe um etwas anderes, wenn er nämlich sage, er lege kein Holz mehr nach, dann, und hier machte er eine kleine Pause und betrachtete ebenfalls das Tischbein, was der Lehrer zuvor wohl so Interessantes daran gefunden haben mochte, dann meine er, dass er generell kein Holz mehr nachlege, und das bedeute, nie mehr, doch nicht nur hier, im Sparherd oder drinnen im Ofen, nein, sondern in keinem einzigen Sinn, das heißt, er werde von nun an nicht mehr am Leben teilnehmen, was natürlich sofort auf allgemeinen verständnislosen Protest stieß […]

Der einzige Trost besteht für Onkel Józsi in dem seit dreiunddreißig Jahren ihn begleitenden Hund Zsömle – d.h. er hat viele Hunde gehabt, aber sie waren ihm alle Zsömle. Sie existieren nur für ihn und durch ihn. Individualität besitzen sie nicht. Er kettet sie an und erfreut sich an ihrer traurig-leblosen Loyalität. Diese Motivik erscheint nun auch konsequent umgesetzt. Zsömle vertritt das Publikum, die Zuhörerschaft. Sie wird mittels langatmigen, sich perpetuierenden Sätzen breitgeschlagen, an der Stange gehalten und gleichzeitig, wie ein Hund am eigenen Halsband, erwürgt, mitgeschleift und am Ende in der Hitze, in der Sonne braten gelassen.

Krasznahorkai nimmt nämlich die Form des inneren Monologes und veranstaltet eine disparate Symbiose von diesem mit der auktorialen Erzählweise – ein klarer Stilbruch, denn in wessen Bewusstsein findet ein innerer Monolog statt, der zwischen den Figuren wechselt? Diese Paradoxie treibt Krasznahorkai in Zsömle ist weg auf die schmerzhafte Spitze mit stilometrisch belegbarer Eintönigkeit. Es bleibt einfach am Ende nichts mehr übrig, und so endet das Ganze dann auch, als böser, in die Länge gezogener narrativ-fiktionaler Selbstmord. Schlimm.

---------------------------------
---------------------------------
Details – ab hier Spoilergefahr (zur Erinnerung für mich):
---------------------------------
---------------------------------

Inhalt:
●Hauptfigur(en): Onkel Józsi (J), zu Beginn 91 Jahre alt, wohnt in Egerlovászi (Ungarn), abgeschieden, allein mit seinem Hund Zsömle, rechtmäßiger König der Árpáden-Dynastie, seit 750 im Geheimen gehalten, Enkel des Dschingis Khan. Erzählt wird aus der Gegenwart (2022). Orban existiert. J geboren am 6. Januar 1921. Tochter Agnes.
●Zusammenfassung/Inhaltsangabe:
1.) J lebt mit alt gewordenem Hund Zsömle in ärmlichen Verhältnissen in einem Dorf, auf einem Hügel. Er empfängt Besucher, die gehört haben, dass er ein Ungarischer König ist, und die mit ihm zusammen die Monarchie wiederherstellen wollen (gegen die Habsburger gerichtet). J erzählt von seiner verstorbenen Frau Ilona (10x Erwähnung, nicht mehr ab Teil 7) und Zita Szeleczky (Filmschauspielerin, 20x erwähnt). Unter den Gästen befindet sich ein Wandermusiker László Krasznahorkai, Laci (L), und ein Historiker namens René Badigy Soós (B). Anlass scheint Js Aufnahme in den Sankt-Georgs-Orden zu sein. Die englische Königin hat ihm ein Schwert geschickt. J nicht so sehr interessiert an Politik, lässt sich aber für seine Einsetzung begeistern. Die Lust zum Leben hat er eigentlich verloren (kein Holz mehr nachlegen für die Herdflamme). Mit der eigenen Tochter hat er sich zerstritten, er hat zwei Enkel, und den Schwiegersohn kann er gar nicht leiden. Totfahren eines Rehs.
2.) Badigy zieht die Geschichte von J in Zweifel, will aber an der Illusion festhalten. J rastet aus, nennt ihn Hurenbock. J kriegsversehrt, hat seit 1944 einen Splitter im Gehirn. Zsömle stirbt.
3.) „Zsömle ist weg.“ J hat keinen Zugriff auf das obere Stockwerk, das hat seine Familie nach Streitigkeit abschließen lassen. Er will dort eine Ausstellung seiner historischen Archive organisieren. J besorgt sich einen „neuen“ Zsömle (Z). Er hat schon viele „Zsömles“ gehabt, seit 33 Jahren. Seine Befürworter wollen eine Thronbesteigung inszenieren. Er habe aber schon eine 1974 zelebriert. Handwerker reisen an und flexen die Tür zum Obergeschoss auf, auch wird der Schwiegersohn zusammengeschlagen.
4.) Sie bringen J in ein Museum voller Waffen, die den gewalttätigen Umsturz ermöglichen sollen. J wehrt sich dagegen. (Waffenhändler aus Satanstango hieß Payer, hier Payr). J kehrt zurück, kümmert sich um Z. L vermittelt zwischen J und B. B hat herausgefunden, dass J die Wahrheit sagt, eine Krönung fand 1944 statt (selbe Jahr wie seine Kopfverletzung – Splitter als Krone). J genießt den Ausblick, den Sonnenuntergang von seiner Terrasse aus. Versöhnt sich mit B.
5.) J wartet auf Trotteltoni, der stets Wein bringt (wie Frau Halics dem Doktor aus Satanstango). Ein Feuer bricht aus. Trotteltoni ist Pyromane und wollte die Frau seines Bruders, Anca, beeindrucken. J will seine eigenen Familienstreitigkeiten beseitigen, besucht seine Tochter.
6.) Herbst. Der Thron wird wieder gefunden und restauriert. J erreicht ein offizielles Gesuch zu einem Treffen mit dem Parlamentspräsidenten. Er schreibt brüsk zurück, dass er sich den Ton verbittet. J träumt, er wird militärisch in Gewahrsam genommen, von Spezialeinheiten.
7.) Die Parlamentsverwaltung entschuldigt sich offiziell. Die KI sei unhöflich, generisch gewesen. Ihm wird ein weiteres Schreiben zugestellt. Er nimmt an. Ein offizielles Treffen findet statt. J bestätigt, dass er König sei. Durch die Beweise von B ziehen die offiziellen Kanäle in Betracht, ihn zum König zu ernennen und eine konstitutionelle Monarchie einzuführen. Der 20. August wird anvisiert, Tag des Heiligen Stephans. Plötzlich wird er als Verdächtiger vorgeladen.
8.) Verhör durch Polizei, J beschuldigt sie der Majestätsbeleidigung. Auch B wurde festgenommen, alle anderen auch, oder mit Bewährung belastet. Er wird gehen gelassen. J entschließt sich, den gewaltsamen Staatsstreich doch zu unterstützen. Kurz darauf wird sein Haus gestürmt und J wird festgenommen. Ihm dröhnt der Kopf, bricht zusammen. Wegen des Metallsplitters kommt er ins Krankenhaus. Er macht sich Sorgen um seinen jungen Hund. Eine afrikanische Krankenschwester gefällt ihn. Er will sie heiraten. Journalisten tauchen vor seinem Haus auf. Der Hund wird gefunden.
9.) J hatte einen Schlaganfall. Liegt weiterhin im Krankenhaus, hasst das Essen dort. Jenő, der Wirt, besucht ihn. J ringt ihm das Versprechen ab, dass der Wirt sich um Z kümmert. Jenő kommt wieder. Er hat Z zu Frau Hirnyák gebracht. J wird vom Krankenhaus ins Gefängnis verlegt, benötigt aber weiterhin einen Rollstuhl, also wird er zurück ins Krankenhaus verlegt. Die afrikanische Krankenschwester ist fort. Eine Medizinstudentin namens Etelka Rózsavölgyi (E) kümmert sich um ihn, in die er sich gleichfalls sofort verliebt. Er will seinen Hund. E geht ihn suchen, findet ihn in erbärmlichen Zustand, kauft ihn von Frau Hirnyák los. E sagt J, dass er aus diesem Gefängnis nur herauskommt, wenn er für unzurechnungsfähig erklärt wird. Er beginnt sofort über sein Königtum zu faseln. E entsetzt, kurze Zeit darauf wird er vor Gericht geladen.
10.) J benimmt sich vor Gericht selbstgerecht, wird aber für unzurechnungsfähig eingestuft, kommt in die Psychiatrie. Besticht eine Krankenschwester, um seine Krankenakte einzusehen. Will seinen Hund sehen. E findet ihn. J will sie heiraten. L besucht ihn. Auch andere. Er verhandelt über seinen Hund. Er kann aber das geforderte Geld nicht bezahlen.
11.) Durch einen Mazedonier ist es möglich, dass er in ein Einzelzimmer kommt, mit dem Hund. Er lebt mit dem Hund im Zimmer, muss Gespött über sich ergehen lassen, zu Weihnachten ergaunert er sich einen Schraubendreher, öffnet sein Fenster und springt mit dem Hund im Arm in den Tod.
●Kurzfassung: Ein 91jähriger glaubt Nachfahre von Dschingis Khan zu sein, sammelt eine Gefolgschaft um sich, gerät ins Fadenkreuz der Staatssicherheit und wird gefangengenommen. Er entflieht durch den Tod.
●Charaktere: (rund/flach) keine charakterliche Ausarbeitung vorhanden. Es gibt die Dörfler (den Drübennachbarn, den Wirt, Trotteltoni und die Melkerin Hirnyák, u.a.). Es gibt die Gefolgschaft, u.a. Laci, Badgy und einen Professor.
●Überflüssige Szenen/Charaktere: die ganze Handlung um den Hund Zsömle webt sich nicht ein, Besuch der Tochter? Die afrikanische Krankenschwester?
●Besondere Ereignisse/Szenen: fehlen hier völlig.
●Diskurs: Nationalismus, Suche nach Identifikationsfiguren, Ursprungsmythen.
… der Stoff erinnert an „Der sein Leben mit einem Hund teilte“, und auch sehr an „Satanstango“, viele Motive, Schafherden, Ländlichkeit, Wein- und Alkoholsucht, Führerkult, (J statt Irimias), schwebende Jungfrauen, ermordetes Haustier, Foltern des Haustieres, undurchschaubare Staatlichkeit …
… leider besitzen die Figuren, die Handlungsräume kaum Farbe noch Plausibilität. Es fehlt in dem Konstrukt der Hintergrund. Die Handlung spielt sich im Vordergrund eines Settings ab, das gar nicht im Text präsent ist. Ungarn, in seiner Gegenwart, Orban, die Probleme völkischer Gesinnung und Rückbezüglichkeit, all dies gewinnt überhaupt keine Kontur. Die Handlung hängt in der Luft, im wahrsten Sinne des Wortes, ahistorisch, afigural, a-narrativ. Kein Motiv wird entwickelt, kein roter Faden gesponnen, bis auf die Anhänglichkeit der Hauptfigur zu einem Hund, dessen Individualität ihm aber gleich ist. Er nennt jeden Hund Zsömle. Hauptsache er hat einen Hund, jemandem, der ihm auf Gedeih und Verderb folgt. Hier fehlt der Konflikt. Ich wüsste wirklich nicht, wie ich mich für diesen Plot (als Handlungsraum) interessieren und begeistern sollte. Ungewöhnlich langatmig und langweilig.
… Plot erinnert an eine Kafka-Fabel, wie „Eine kaiserliche Botschaft“
--> 0 Sterne

Form:
●Fiktionalitätsgrad: (diskursiv/Werk?) hoher Fiktionalitätsgrad durch die Form, diese langen, sich schlaufenden, mäandernden Sätze, die teilweise aber nur den Punkt nicht setzen, aber einen Punkt besitzen. D.h. die langen Sätze sind meiste Zeit nicht notwendig. Dennoch erzeugt die „Bleiwüste“, ohne Absatz, ohne Struktur, ohne abgesetzte Dialoge, einen Artifizialitätsgrad.
●Wortschatz: extrem einförmig, einfallslos
●Type-Token-Ratio: 0,11 fast schon in der Genre-Komplexität (Musil >0,25 - Genre < 0,1)
●Satzlängen-Verteilung-Median: wenige Sätze, kaum auswertbar. Im Grunde 11 Sätze, aus denen der Roman besteht. (bei Musil: 28 Wörter mit Standardabweichung (STAB) 19 Wörter)
●Anteil der 1000 häufigsten Wörter: 81% klar Genre (Musil/Mann <70% - Genre >80%)
●80% Abdeckung mit wievielen Wörtern: 910 Wörter decken 80% des Gesamttextes, sehr eintönig
●Auffälligkeiten: lange, ausufernde Sätze, unklare Personalpromina („er“), unklare Situationen, Übergänge zwischen den einzelnen Figuren innerhalb eines Atemzuges, eine Teppichzerfaserung
●Innovation: radikale Struktur des inneren Monologes, aber innerhalb eines auktorialen Erzählens, was einen ästhetischen Bruch ohne Gleichen bedeutet, heftige Katachresis.
--> 2 Sterne

Erzählstimme:
●Eindruck: beeindruckend unreflektiert, postmodern, völlig losgelöst, von jedem Perspektivismus befreit. Es gibt keinen Rahmen, keine Verlässlichkeit, keine Argumentation, nichts.
●Erzählinstanz (reflektiert, situiert, perspektiviert?): nichts von all dem.
●Erzählverhalten, -stil, -weise: satirisch, wenn überhaupt kein Erzählen vorhanden ist.
●Einschätzung: schreckliche Variante des Aneinanderreihens von Mahlstrom-artigen Ideen, Assoziationen, ohne figurale Tiefe. Die Erzählstimme springt zwischen den Innenansichten, aber innerhalb eines inneren Monologes, was brüchig, inkohärent und beliebig wirkt. Es ist absolut unklar, ob irgendetwas auch nur ansatzweise in der Welt der Figuren „wahr“ ist.
… der Text erinnert im Duktus (ohne die verbindliche Erzählfigur) an Fosse und Bernhard, und auch Beckett
--> 0 Stern

Komposition:
●Signal/Noise-Ratio: relativ wenig Abschweifungen, aber stete und immer wiederkehrende Wiederholungen erzeugen eine Art Klaustrophobie, das Lesen engt sich ein, nimmt sich den Atem, zieht sich auf einen winzigen Punkt und zurück und tötet sich dann, in Sinn und Bedeutung, als letzten Schritt.
●Operative Geschlossenheit: es gibt keine systemische Bezüglichkeit, keinen Konflikt, keine Konstellation, alles rauscht, alles verliert sich im Rauschen, es gibt kein Entfliehen, in dem Unterdruck von Sinn
●Rahmenstabilisierende Details: nichts, weder der historische Hintergrund wird geklärt, noch der politische, noch der ökonomische, noch der familiäre, noch der persönliche.
●Eindruck (szenisch/deskriptiv/Tempiwechsel): Eintönig, gleichmäßig ins Verderben
●Extradiegetische Abschnitte: nein
●Lose Versatzstücke: nein
●Reliefbildung: nein
●Einschätzung: kompositorisch, da kein Plot vorhanden ist, auch keine Sprachverspieltheit stattfindet, keine Leichtigkeit existiert, alles bedeutungsschwanger einhergeht, ein Totalausfall, ein Kapitel mehr oder weniger wäre egal.
--> 1 Stern

Leseerlebnis:
●Gelangweilt: massiv gelangweilt, schwerfällig, ermüdend, zermürbend
●Geärgert: über die Antriebslosigkeit und Beliebigkeit der Motivik
●Amüsiert: nein
●Gefesselt: nein
●Zweites Mal Lesen?: auf keinen Fall
--> 0 Sterne

--------

[Kuszma · Rating 4 out of 5]

Lehet, hogy hülyeség, de...

(Különben meg tán minden irodalmi recenziót így kéne kezdeni, nem? Hogy: "Lehet, hogy hülyeség, de...")

...szóval lehet, hogy hülyeség, de én arra gondoltam, Józsi bácsi a magyar néplélek metaforája. Mindene megvan a boldogsághoz: fenn él a hegyen, bukolikus környezetben, van egy szarvasi kotyogósa, ott van neki Zsömle kutya, mi kellhet még? Sajnos Józsi bácsinak fixa ideája, hogy ő az Árpád-ház sarja, következésképpen igazából I. Józsefnek kéne hívni, és be kéne ültetni egy nagy műgonddal renovált trónszékbe, mert ez a kulcsa a nemzet nagyságának. Amíg ez nem történik meg, addig a hon zákányos fejjel botladozik a meredély peremén, és előbb-utóbb leszédül onnan. Lényegében mindegy, hogy Józsi bácsi tényleg királynak teremtetett-e, tényleg volt-e romantikus liezonja Szeleczky Zitával, és tényleg baráti kapcsolatot alakított-e ki a luxemburgi nagyherceggel éppúgy, mint "Zsimi Karterrel". Ami fontos, hogy önmagánál nagyobb vágyai kiszolgáltatják őt a környezetének, megakadályozzák, hogy örömmel vegye azt, ami adatott. Mindenféle lunátikusok kezébe helyezi sorsát, akik ugyan - megengedem - szintúgy telve vannak jó szándékkal, de ettől függetlenül ha sokat mocorognak, elviszi őket (és miattuk Józsi bácsit) a TEK. Bár mertél volna kicsi maradni, drága Józsi bácsi!

(Különben meg Józsi bácsival még jól jártunk, mert jelképezhetné az országot "bolondtóni" is, aki felgyújtja az erdőt, csak mert szereti nézni, ahogy ég.)

Egy makacs mítoszt szét szeretnék oszlatni Krasznahorkaival kapcsolatban: nem igaz, hogy nehezen olvasható. Igaz ugyan, hogy mondatai közmondásos hosszúságúak - itt például uszkve 15-25 oldalasak -, de ez merőben strukturális kérdés. Maguk a mondatrészek egyáltalán nem bonyolultak, sőt ami azt illeti, néha a primitivitásig leegyszerűsítettek. Nem kívánnak összetett gondolatokat kibontani, és az is ritka, hogy csavaros költői képekbe bonyolódnának. Monológjai - minden különcségük ellenére - a hétköznapi észjárást kísérlik meg intonálni, és pont ezért univerzálisak.

Talán nem a legjobb Krasznahorkai regény, de azért az év legjobb magyar könyvei között ott lesz. Amivel nem a magyar irodalomról mondok rosszat, hanem Krasznahorkairól jót.

(Az értékelés írója a Merítés díj zsűrijének tagja.)

[Anna · Rating 5 out of 5]

A genuine Krasznahorkai which takes the mellowness thas has gradually seeped into his work to a heartwarming level of fun (if I'm allowed to use this word for K!). A not so subtle satire of what in this part of Europe is called 'sovereignism' that had me chuckle on almost every page.

The slightly angelic character that doesn't fit into this world that K has portrayed from Satantango's child Estike, through Melancholy's young Valuska and War & War's middle-aged Korin, to early retirement-age Wenckheim, has now aged into a 90+ year old Józsi bácsi (uncle Joe). I wonder what comes or is possible at all after this.

[Markus · Rating 5 out of 5]

Unter den gegenwärtigen Umständen und auch, wenn man mit der Monarchie überhaupt nichts am Hut hat, möchte man dem ungarischen Volk einen König wünschen statt diesem Orbán, diesem Sargnagel Europas und seiner verbrecherischen Verwandtschaft, die das Land ausnehmen wie eine Weihnachtsgans, natürlich einen gütigen, wohlwollenden König, wie den Onkel Józsi aus dem neuen Buch von Krasznahorkai, dessen Aufgabe es wäre, für alle Untertanen

OHNE!!!

Ansehen des Geschlechts, der Rasse und des gesellschaftlichen Rangs das Glück zu garantieren, wie er sagt, auch wenn er mit diesem Wirrkopf Heinrich XIII. Prinz von Neuss bekannt ist, so jemand wie Onkel Józsi hat eben viele Bekannte, die großartige Zita Szeleczky, die dann über Argentinien in die Vereinigten Staaten auswandern musste, mein Gott, was für eine schöne Frau, war seine Jugendliebe, er kannte den Wojtyla, den Papst, und auch den Tarzan, also den Dschonni Weissmuller aus Temesvár, das einmal ungarisch war, ja, jedenfalls ist Onkel Józsi der Thronfolger der Ungarischen Krone, und zwar der einzigen wahrhaftigen Ungarischen Krone, der legitime Nachfahre der 750 Jahre lang als ausgestorben geglaubten Árpáden-Dynastie, nicht dieser komischen Habsburger mit ihrem lächerlichen Karl (auch Giftgas-Charly genannt) und seinem gescheiterten Restaurationsversuch, der 1921 mit seinem gefälschtem Pass in Szombately einreiste, es war ja kein Wunder, dass Miklós Horthy den Schwachkopf wieder zurückgeschickt hat, wusste Horthy doch ganz genau, dass die Habsburger nicht legitimiert sind, er kannte Onkel Józsi und anerkannte ihn als den berechtigen Erben der Krone, aber heutzutage, der Órban will davon natürlich nichts wissen, obwohl er den großen Ungarischen Volksdichter Albert Wass (“Gebt mir meine Berge zurück”) wieder eingeführt hat und dafür den Imre Kertecs aus den Lehrbüchern entfernen hat lassen, dass aus dem Staatsstreich und einer Monarchie des Glücks nichts wurde, kann man sich an fünf Fingern abzählen, auch wenn man den Ungarn ein Ende des derzeitigen Verfalls wünschen würde, vielleicht bringt ja dieses Jahr die Chance auf ein Ende der Kleptokratie …

--

Onkel Jószi und sein Hund Zsömle haben im wahrsten Sinn für den krönenden Abschluss meines Lesejahrs gesorgt. Ich habe jede Zeile dieser schwermütigen Komödie und heiteren Tragödie genossen. Wahrscheinlich ist es Krasznahorkais bisher politischstes Buch, muss aber nicht unbedingt in diesem Kontext gelesen werden, es kann auch als satirisches und zugleich liebevolles Porträt dieses seltsamen Landes betrachtet werden. Eine gewisse Kenntnis ungarischer Eigenheiten und historischer Zusammenhänge ist kein Fehler und erleichtert das Verständnis, vor allem der zahlreichen humorvollen bis boshaften Anspielungen.

Wie gehabt ist der Roman je Kapitel ohne Absatz und Punkt geschrieben, was für Einsteiger in die Welt Krasznahorkais gewöhnungsbedürftig sein mag. Wenn man sich darauf einlassen kann, wird man den hypnotischen Flow schätzen. Krasznahorkai hat diese Technik inzwischen zur Perfektion gebracht. Den Text jedoch als inneren Monolog oder Gedankenstrom zu interpretieren, wäre ein Missverständnis. Es ist vielmehr ein kunstvoll komponiertes, sehr menschliches Palaver aus verschiedenen Stimmen, Gedanken und Erinnerungen. Die Komposition ist um eine Leerstelle herum aufgebaut, um das Verschwinden von Schomle, Onkel Józsis Hund, das den Verlust von Halt und Ordnung markiert. Den großen Mythen, für die man in Ungarn eine ganz besondere Schwäche hat, wie die Abstammung von Dschingis Khan und die Ungarische Krone der Árpáden-Dynastie, wird immer wieder die banale und ärmliche Realität des Protagonisten Onkel Józsi und seiner Umgebung kontrapunktisch gegenübergestellt. „Die Nähte des Lebens“, wie es im Text heißt, werden als verschlissen sichtbar. Der Zusammenhalt löst sich nicht nur sprachlich auf, das Leben selbst löst sich auf, womit Form und Inhalt eine perfekte Einheit bilden. Die schwermütige Grundstimmung wird durch Heiterkeit und Milde gelindert, im Gegensatz zu der oft düsteren Atmosphäre manch früherer Romane - das ist eine neue und versöhnliche Qualität, die von großer Reife zeugt.

Dass mit László Krasznahorkai einer der ganz Großen verdientermaßen mit dem Nobelpreis ausgezeichnet wurde, hat mich ganz besonders gefreut und wurde ja auch in der literarischen Fachwelt mit großer Zustimmung kommentiert.

[Tasos · Rating 5 out of 5]

ΕΓΩ ΣΑΣ ΕΙΧΑ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΕΙ

όπως ακριβώς κάνει και ο ίδιος ο Λάζλο Κρασναχορκάι με αυτή την εισαγωγική πρόταση στην πρώτη σελίδα του τελευταίου βιβλίου του, ενός μυθιστορήματος που εκδόθηκε, σε μια καταπληκτικά ειρωνική συγκυρία, ακριβώς πριν την ανακοίνωση που τερμάτισε την πολυετή αναμονή για αυτό το -ας μην κρυβόμαστε-

ΝΟΜΟΤΕΛΕΙΑΚΟ ΝΟΜΠΕΛ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ,

ένα Νόμπελ που περισσότερο τίμησε την ίδια τη Σουηδική Ακαδημία για τα, καθυστερημένα έστω, αντανακλαστικά της, παρά τον ίδιο το συγγραφέα, που εδώ στη δύση της ζωής του και της καριέρας του κι εν μέσω φημών για την κατάσταση της υγείας του, απογυμνώνει σε αυτό το γλυκόπικρα συγκινητικό και αστείο βιβλίο, όχι μόνο την κατάρρευση οποιασδήποτε πολιτικής μυθολογίας στη σύγχρονη Ευρώπη, αλλά και την ίδια του τη συγγραφική περσόνα.

Ο υπερήλικας Θείος Γιόσι, ζει αποτραβηγμένος, με την καθημερινότητα του ήδη τακτοποιημένη γύρω από την ιδέα του τέλους, δεν επιθυμεί τίποτα, δεν περιμένει τίποτα,

ΔΕΝ ΘΕΛΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΘΕΣΕΙ ΑΛΛΑ ΞΥΛΑ ΣΤΗ ΦΩΤΙΑ,

παρέα με το Φραντζολάκι του, μια συντροφιά που περιορίζεται στο ελάχιστο, αλλά είναι πλήρης με αυτό, σε μια μορφή συντροφικότητας χωρίς ιδεολογία, χωρίς ιστορία, χωρίς προσδοκία, όταν όμως εισβάλει στη ζωή του μια ομάδα ανδρών που πιστεύει ότι εκείνος είναι ο νόμιμος βασιλιάς της Ουγγαρίας, όλα αλλάζουν κι ενσκήπτει η παράνοια, στην οποία ο Γιόσι θα συμμετάσχει, όχι με την επαναστατική ορμή της ανατροπής, αλλά

ΣΑΝ ΜΙΑ ΗΣΥΧΗ ΑΡΝΗΣΗ,

που ξεσκεπάζει το ιδεολογικό τέλμα μιας ολόκληρης ηπείρου που προσπαθεί μέσα από γενεαλογίες κι εθνικιστικές εμμονές, να βρει παρηγοριά στους μύθους, μιας Ευρώπης που αναζητά σωτηρία στην καταγωγή και μιας Ουγγαρίας που κοιτά το παρελθόν όχι για να το κατανοήσει, αλλά για να κρυφτεί μέσα του.

Ο Κρασναχορκάι δεν δαιμονοποιεί ούτε γελοιοποιεί, αυτό θα ήταν εύκολο, αλλά αφήνει τις τραγικωμικές φαντασιώσεις να ξεδιπλωθούν με εκείνη τη χαρακτηριστικά ελικοειδή γλώσσα που διαλύει

ΤΑ ΟΡΙΑ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗ ΣΚΕΨΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΑΡΑΛΗΡΗΜΑ,

που ασκεί δριμεία πολιτική κριτική χωρίς ρητορεία, που συμπυκνώνει τις θεματικές της ιστορικής εξάντλησης, της διάλυσης των μεγάλων αφηγήσεων και της αδυναμίας σωτηρίας του προηγούμενου έργου του, με ένα ύφος πιο ανθρώπινο από αυτό που μας έχει συνηθίσει, ίσως γιατί βρίσκεται πλέον στην ηλικία που δεν είναι πια ένας προφήτης της κατάρρευσης, αλλά μάρτυρας

ΤΗΣ ΑΠΟΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΗΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ,

την οποία καταγράφει κι ως ένα έμμεσο αυτοπορτραίτο της ίδιας του της συγγραφικής πορείας, ως ένα τέλος των ψευδαισθήσεων ότι η λογοτεχνία μπορεί να αλλάξει τον κόσμο, όχι με πικρία, αλλά με τη διαύγεια ενός ανθρώπου που δεν έχει πλέον να περιμένει τίποτα, και γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο (αλλά κι επειδή τόση ώρα το συγκρατώ το οπαδικό, αλλά δεν αντέχω άλλο) με το φετινό Νόμπελ

Ο ΛΑΖΛΟ ΓΛΕΝΤΗΣΕ ΤΗ ΣΟΥΗΔΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΣΠΙΤΑΚΙ ΤΗΣ.

[David Karacsony · Rating 5 out of 5]

Zseniális és vérfagyasztó az a tűéles világlátás, amellyel megfesti Krasznahorkai a főszereplőnk környezetét. Józsi bácsi, aki már nem rak többet a tűzre, valahol Eger környékén él a kutyájával, a sokadik generációs Zsömlével. Józsi bácsi az Árpád-ház utolsó leszármazottja, ebből pedig bonyodalmak támadnak, amint megneszelik ezt a királypárti, gyakran szélsőjobbos, néha anarchista, néha royalista fanatikusok, és elkezdik szervezni a nagy visszatérést... Csupán néhány mondatból áll a regény, talán fejezetenként cseppen egy-egy írásjel a szövegbe, így pontosan olyan, mintha valamelyik idős néni egy szuszra mondaná el a történetet a boltban, sorbanállás közben. A falusi korlátoltság, beszűkültség, szegénység és rosszindulat kavarog Józsi bácsi háza körül, aki, amikor csak teheti, kivonja magát a társadalomból, hogy múltjának és emlékeinek éljen. De sajnos néha a társadalom kopogtat az ajtaján.

[Thanasis Stylianopoulos · Rating 5 out of 5]

Το "Πάει και το Φρατζολάκι" διαπνέεται από σουρεαλιστικό, σκοτεινό χιούμορ, ευφυές τρολάρισμα και αιχμηρή σάτιρα πάνω στην πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα του σήμερα. Κλείνει με ένα εντυπωσιακά κινηματογραφικό φινάλε που σε αφήνει με χαμόγελο, κάτι στο οποίο ο Κρασναχορκάι δεν μας έχει συνηθίσει.

[Mihály Szabó · Rating 4 out of 5]

Jó volt a régi Krasznahorkai-regényeket idéző, de azoknál könnyebb hangvételű, sokszor kifejezetten humoros - és nem is túl hosszú - könyvet olvasni a szerzőtől. Nem érződik öncélúnak a stílus, nem veszi magát túl komolyan, mindez üdítően hatott, a (szerzőhöz mérten) kifejezetten pörgős és sokrétű cselekmény miatt pedig olvastatja magát a szöveg.

[Agnieszka Hofmann]

DNF

To nie jest wina niekończących się zdań - tu dość łatwo wpada się w rytm owej szczególnej narracji - ale tego, że zupełnie nie mam ochoty czytać o mężczyznach, jakich tu sportretowano. Może kogoś naprawdę interesuje codzienność dziewięćdziesięcioletniego pseudo króla, który trzyma swojego psa w budzie na podwórku, ja wysiadam.

[Aron Kerpel-Fronius · Rating 4 out of 5]

Már jó ideje szemeztem vele a könyvespolcon, de csak most jutottam el addig, hogy le is tudjam venni.

Krasznahorkai nagyon érti/érzi ezt a világot. Összességében pozitívum, hogy nincs túlhúzva a cselekmény, de szívesen töltöttem volna még pár órát Józsi bácsival a magyar rögvalóságban.

[András Jókúti · Rating 4 out of 5]

A sodrás, a nyelvi zsenialitás, a humor és az együttérzés az együttérezhetetlennel ebben a KL könyvben is töretlenül jelen van, de az előző regényekhez képest egy mély, egzisztenciális, metafizikai regiszter hiányozni látszik. Ami Wenckheimnél még megvolt, az Kadánál már úgy tűnik, hogy nincs.

[Tom K. · Rating 2 out of 5]

Eine schöne Idee: Der 91-jährige Jozsef Kada hält sich für den Nachkommen der altungarischen Arpaden-Dynastie und Dschingis Khans und somit für berechtigt, das Land als König zu regieren. Um ihn sammelt sich eine Schar von Getreuen, die das gleiche Ziel verfolgen. Zunächst als friedlichen Plan, dann jedoch auch bereit, den Anspruch des Prätendenten mit Waffengewalt durchzusetzen. Man sieht sich jedoch einem feindlichen Regime gegenüber, das zwar zunächst Kooperation signalisiert, dem armen Jozsi aber dann den Prozess macht und ihn in eine Psychiatrie einweisen lässt.

Die Handlung weist Parallelen zu den deutschen Reichsbürgern auf, auch Heinrich Prinz von Reuss findet im Buch Erwähnung. Die Stimme des Erzählers ist jedoch unzuverlässig, alles wird in einer Form der wörtlichen Rede, in einem lediglich in kapitelartige Teile unterteilten Dauerredefluss berichtet, der immer wieder verschwimmen lässt, wer spricht, was wahr ist, was Einbildung, was nur wahnhafte Vorstellung eines irren Alten.

Diese Form verleiht dem Roman zwar einen gewissen soghaften und verführerischen Flow, der jedoch der Erzählung aus meiner Sicht überhaupt nicht dienlich war. Was als schöne inhaltliche Idee beginnt, ersäuft am Ende in einem endlosen Gelaber, das mich eher gelangweilt hat.

Den Lobeshymnen mag ich mich daher nicht anschließen. Und ein weiteres Buch des Autors werde ich wohl nicht lesen.

[György Szabó · Rating 4 out of 5]

Meglehetősen tipikus Krasznahorkai-könyvnek mondanám, ami számomra igencsak szórakoztató olvasmányélményt adott. Az újabb könyveit nem mind szerettem, ez viszont végig magába szippantott. Igaz, a hosszan hömpölygő mondatok nem könnyítik meg a befogadást, így az "éjszaka olvasok még pár sort/oldalt" taktika sokszor nem vált be, és a BKV-ra sem vittem magammal, hogy buszon-villamoson olvassam, így több időbe telt befejezni.
Érdekes, szerethető, többször is megnevettető könyv - Krasznahorkai-rajongóknak kötelező, de az íróval még ismerkedőknek is szerintem ajánlható.

[Dávid]

Although I admire the flowing cadence and musicality of Krasznahorkai's maze-like, meandering sentences, the direct, borderline didactic political edge leaves Zsömle odavan feeling less profound by comparison with the universality of his other works.

[Φώτης Καραμπεσίνης · Rating 3 out of 5]

1η δημοσίευση, Book Press:
https://bookpress.gr/kritikes/xeni-pe...

Κάποιοι κήποι ευωδιάζουν αμέσως μόλις ανοίξεις την πύλη και εισέλθεις σ’ αυτούς. Άλλοι, απαιτούν την υπομονή του περιπατητή, ο οποίος θα πρέπει να περάσει δύσβατα μονοπάτια, ακολουθώντας όχι τη συντομότερη οδό, αλλά κινούμενος σπειροειδώς να οδηγηθεί στο τέλος της διαδρομής, όπου εκεί θα ανακαλύψει ότι οι μυρωδιές που συνέλεξε κατά την είσοδο ξαφνικά απέκτησαν νόημα, ουσία, υπόσταση. Η ευωδιά αυτή, συμπυκνωμένη από τις επιμέρους, αποτελεί διαφορετικής ποιότητας εμπειρία – δεν είναι απαραίτητα καλύτερη ή χειρότερη από άλλες, μολονότι παραμένει διαφορετική, κι ως προς αυτό πολύτιμη. Αυτή είναι, σε γενικές γραμμές, η λογοτεχνία του νομπελίστα László Krasznahorkai.

Το «Πάει και το Φραντζολάκι» δεν είναι ένα βιβλίο άμεσης αποκάλυψης, αν κι όχι για τον λόγο αυτόν μικρότερης απόλαυσης, ιδίως για τους μυημένους στο ύφος του συγγραφέα. Όπως επαναλαμβάνω τακτικά, η διαδικασία της κατανόησης (της ερμηνευτικής), δεν αποτελεί απαραίτητα προϋπόθεση της αναγνωστικής απόλαυσης που, έστω και ασυνείδητα, εδράζεται στο sui generis ύφος δημιουργού. Πριν όμως αναλύσω τα θέματα της ποιητικής, ας σταθώ λίγο στα θεματικά στοιχεία, την πλοκή και κάποιες ερμηνευτικές παραναγνώσεις.

Ο άνθρωπος που θα γινόταν βασιλιάς

Ο θείος Γιόζι δεν είναι, κατά τα λεγόμενά του, ένας κοινός θνητός, αν και από την εναρκτήρια παράγραφο ως την καταληκτική αποδεικνύεται τυπικός άνθρωπος όπως θα δούμε. Ο ίδιος ο γηραιός άνδρας των 91 ετών, αλλά και κάποιοι μετρημένοι πιστοί οπαδοί του, πιστεύουν ότι είναι ο νόμιμος κάτοχος του θρόνου, απευθείας απόγονος του Τζένκινς Χαν, διάδοχος του Οίκου των Άρπαντ της Ουγγαρίας κλπ. Ο θείος Γιόζι ζει απομονωμένος σε ένα χωριό, παρέα με το γέρικο σκυλί του, το φραντζολάκι, και εκεί τον επισκέπτονται εκπρόσωποι φιλοβασιλικών οργανώσεων. Καίτοι αρχικά διστακτικός, πείθεται να αναλάβει εκ νέου τα ηνία και να προωθήσει την υπόθεση της αλλαγής πολιτεύματος, με τη συνδρομή βεβαίως των οπαδών του. Ο κοινωνικός περίγυρος αντιμετωπίζει τον γέροντα σκωπτικά, επιφυλακτικά, έως και εχθρικά – ακόμη περισσότερο η κόρη του, με την οποία έχει έρθει σε σύγκρουση, αν και προσπαθεί πριν το τέλος να εξομαλύνει τις σχέσεις τους. Σταδιακά αποστασιοποιείται από την πιο φανατική μερίδα των οπαδών που επιδιώκουν την επαναφορά της βασιλείας με βίαια μέσα (προς έκπληξη όλων εμφανίζεται ακόμα και οπλοστάσιο). Ταυτόχρονα η υγεία του επιβαρύνεται, το πιστό φραντζολάκι πεθαίνει και στη θέση του παίρνει άλλο σκυλάκι που το βαφτίζει με το ίδιο όνομα, ενώ οι επαφές που κάνει με κάποια κυβερνητικά στελέχη αποδεικνύονται άκαρπες. Η κατάληξη είναι ότι η επίσημη κυβέρνηση συλλαμβάνει τους συνωμότες και τον ίδιο τον επίδοξο βασιλιά και τον κλείνει σε ίδρυμα, δίνοντας οριστικό τέλος στις ελπίδες της παλινόρθωσης.

Εν ολίγοις αυτή είναι η ιστορία την οποία διηγείται ο Krasznahorkai. Οι περισσότερες αναλύσεις προφανώς περιστρέφονται γύρω από τα άμεσα κοινωνικά και πολιτικά συμφραζόμενα, της ουγγρικής κοινωνίας, της πολιτικής κατάστασης επί Ορμπάν, της διαφθοράς και της παρακμής των ηθών κ.ο.κ. Αυτός είναι ο ένας ρόλος του ντοστογιεφσκικού κι άρα σαιξπηρικού ήρωα, για χάρη του οποίου στήνεται από τους ακολούθους του (αυλικοί, γελωτοποιοί, ακόμα κι αοιδός ονόματι Krasznahorkai θα εμφανιστεί, προσδίδοντας σατιρική χροιά στο κείμενο) μια παράσταση της οποίας ο Μεγαλειότατος είναι το κεντρικό πρόσωπο. Είναι σαφές ότι ο ίδιος το πιστεύει ακράδαντα, έχει ταυτιστεί με τον ρόλο αυτόν, και προσπαθεί να δράσει βάσει αυτού, ακόμα κι όταν αρχικά δείχνει να σύρεται από τις εξελίξεις. Πρόκειται όμως περί προσωπείου, περί ρόλου, καθότι πίσω από το υποτιθέμενο κλέος κρύβεται ένας γέροντας στο τέλος της ζωής του. Συγκεκριμένα, ένα πλάσμα του οποίου οι ψευδαισθήσεις τρέφουν τις ατέλειές του και τανάπαλιν. Αυτή όμως είναι η ανθρώπινη συνθήκη, η παρακαταθήκη μας: οι ψευδαισθήσεις ως βασικό στοιχείο νοηματοδότησης της ύπαρξης που κινείται από το μηδέν στο πουθενά, με ενδιάμεσο στάδιο αυτό που αποκαλούμε βίο (ανεξέταστο ή μη, ουδεμία αξία έχει). Λίγη σημασία έχουν τα «πραγματικά γεγονότα», αυτός ο μύθος με τον οποίο ο Διαφωτισμός έχει στεγανοποιήσει την ύπαρξή μας – στη Δύση τουλάχιστον. Η τέχνη το έχει κατανοήσει, οι κοινωνίες και η πολιτική όχι.

Το βιβλίο ξεκινάει, όπως κάθε βιβλίο του συγγραφέα, με ένα απόφθεγμα: «Εγώ σας είχα προειδοποιήσει». Η αλήθεια είναι πως μας προειδοποιεί κάποιες δεκαετίες τώρα, αν και δεν φαίνεται να ακούει κανείς. Ίσως γι’ αυτό ο Krasznahorkai συνεχίζει να γράφει λογοτεχνία, μήπως εξορκίσει τον κατήφορο στον οποίο η ανθρωπότητα δείχνει να κινείται ανεπίγνωστα. Τίποτα δεν πηγαίνει κατ’ ευχή, η σπειροειδής κίνηση προς τα κάτω (εφ’ ενός ζυγού, αλυσοδεμένη με το αφηγηματικό ύφος του συγγραφέα, όπως θα δούμε στη συνέχεια) δεν έχει αλλάξει στο ελάχιστο. Στο «Πάει και το φραντζολάκι» εκείνος που παρατηρεί την πτώση αποτελεί μέρος του προβλήματος, καθώς οι χίμαιρές του δεν αποτελούν λύση, κι ας πιστεύει ο ίδιος ακράδαντα στην ιερότητα του σκοπού του. Η σπειροειδής ιστορική κίνηση εμπεριέχει και την προσωπική πορεία του ανδρός, ο οποίος από την κατάσταση αδράνειας εκείνου που στο παρόν ηλικιακό στάδιο απλά αναμένει το τέλος, βρίσκεται σε κίνηση, για να καταλήξει εκ νέου στην αδράνεια που πλέον του έχει επιβληθεί.

Οι προειδοποιήσεις του συγγραφέα -κι εδώ κρύβεται το τραγικωμικό στοιχείο- εκτοξεύονται στην έναρξη της παράστασης για να ξεχαστούν άμεσα, δεδομένου ότι οι πρωταγωνιστές οφείλουν, ως αναπόσπαστο τμήμα της θνητότητάς τους, να ξεχάσουν την κατάστασή τους προκειμένου να ενεργήσουν. Θεωρητικά η προειδοποίηση έχει νόημα μόνο στο τέλος, όταν οι συσσωρευμένες ματαιώσεις κατασπαράξουν και τις τελευταίες προσδοκίες. Θα ήταν επομένως πιο λειτουργικό εάν εκείνο το «Εγώ σας είχα προειδοποιήσει» έκλεινε το βιβλίο, αλλά ο συγγραφέας δεν επιθυμεί ειλικρινώς να προειδοποιήσει κανέναν – επιθυμεί να παίξει κρυφογελώντας με τις ψευδαισθήσεις του παλιάτσου που νόμισε ότι θα στεφόταν βασιλιάς των Ούγγρων, αλλά κι όλων ημών που παίζουμε καθημερινά το στημένο παιχνίδι της ζωής μας. Καλύτερα όμως έτσι. Ίσως εάν ακούγαμε τον László, δεν θα είχε πλέον λόγο να γράφει βιβλία.

Ο συγγραφέας στις ευχαριστίες, στη έσχατη σελίδα, έχοντας ολοκληρώσει το βιβλίο εξηγεί τα πάντα σε μία μόνο παράγραφο (που μάλλον θα περάσει απαρατήρητη):

«Αυτό το βιβλίο αποτελεί καρπό της φαντασίας, η οποία -όντας και η ίδια μέρος της πραγματικότητας– τρέφεται κι αυτή τη φορά από την πραγματικότητα, αλλά από αυτό το σημείο και πέρα, με τούτη την πραγματικότητα που έμμεσα το έχει θρέψει ουδεμία σχέση διατηρεί πλέον στην καλλιτεχνική μορφή που αυτή απέκτησε κατά την ανάγνωσή του. Δυστυχώς.»

Αυτό που αποτυπώνει ο συγγραφέας είναι, συμπυκνωμένη, η πορεία της καλλιτεχνικής δημιουργίας, η οποία ολοκληρώνεται με τη διαμεσολάβηση του αναγνώστη. Εν αρχή η φαντασία, αναπόσπαστο μέρος της πραγματικότητας, πλην όμως αυτονομούμενη μέσω της αναγνωστικής πρόσληψης που παρεμβαίνοντας διαταράσσει την ακολουθία, επιβάλλοντας τη δική της πραγματικότητα. Είναι η παρέμβαση του αναγνώστη που μετατρέπει την πραγματικότητα σε καλλιτεχνική πραγματικότητα, μπολιάζοντας τη φαντασία. Για να ακολουθήσει εκείνο το δυσοίωνο «Δυστυχώς» που κλείνει το βιβλίο, το οποίο παραμένει αμφιλεγόμενο. «Δυστυχώς» που η παρέμβαση του αναγνώστη κατέστησε ανενεργή την πραγματικότητα και έρμαιο της φαντασίας; Ή «Δυστυχώς» που η φαντασία και η καλλιτεχνική μορφή δεν είναι ικανές να αλλάξουν την πραγματικότητα εκ της οποίας εκπορεύεται και η φαντασία, δημιουργώντας έναν ανατροφοδοτούμενο κύκλο χωρίς τέλος; Μόνο ο συγγραφέας θα μπορούσε να μας απαντήσει, αν υποθέσουμε ότι η απάντηση είναι σημαντικότερη από το έμμεσο ερώτημα που έχει τεθεί και ακολουθεί τον αναγνώστη και μετά το κλείσιμο του βιβλίου – ακριβώς όπως οφείλει να κάνει η άξια λόγου λογοτεχνία.

Ξεχάσαμε όμως το φραντζολάκι. Τι απέγινε άραγε και ποιος ο ρόλος του, ώστε να συμπεριληφθεί και στον τίτλο του βιβλίου; Μαθαίνουμε, συν τω χρόνω, ότι δεν υπήρξε ένα μόνο σκυλί με το όνομα αυτό. Εκείνο που συναντάμε στο ξεκίνημα του βιβλίου είναι γέρικο σαν τον πρωταγωνιστή και πεθαίνει σύντομα από γηρατειά. Αντικαθίσταται άμεσα με ένα κουτάβι, νέο μέλος αλυσίδας φερώνυμων κατοικίδιων που έχουν ξεκινήσει σε αδιευκρίνιστο σημείο στο παρελθόν. Το -νυν και αεί- φραντζολάκι θα ακολουθήσει τον θείο Γιόζι ως το τέλος της πορείας, όντας η ψυχή που ακόμα και αλυσοδεμένη δεν παύει να αγαπά (χωρίς συνείδηση, χωρίς τη διαμεσολάβηση του πολιτισμού, μια άχραντη και άχρονη ύπαρξη) προσδεμένη στον κόσμο που κατοικούν έγκλειστοι οι άνθρωποι, συνεπαρμένοι από την ανίκητη δύναμη των ψευδαισθήσεων. Η τελική σκηνή θα φέρει τον άνθρωπο και την αθωότητα που εκπροσωπεί το φραντζολάκι στο ίδιο κάδρο. Ο έκπτωτος βασιλιάς, καθημαγμένος κι απογυμνωμένος από τη φαντασιακή του περιβολή, θα επιχειρήσει την έξοδό του στο τέλος της παράστασης. Αλλά η πόρτα της εξόδου είναι κλειστή κι απαγορευμένη σε εκείνον. Θα ξεβιδώσει υπομονετικά τα κάγκελα από το παράθυρο, θα ανέβει προσεκτικά αγκαλιά με την αθώα του ψυχή, το φραντζολάκι, και θα εξέλθει οριστικά («του είπε πιάσου καλά…»), αφήνοντας πίσω του τους κολασμένους της γης και τα προβλήματά τους. Ναι, ο Krasznahorkai μας είχε προειδοποιήσει. Ίσως τώρα τον ακούσουμε.

Η θεμελιώδης τέχνη της υπομονής

Δεδομένου ότι το ύφος του συγγραφέα αποτελεί το βασικό πλεονέκτημα και την ιδιαιτερότητά του, είναι λογικό και παρεπόμενο η κριτική να εστιάζεται εκεί κι όχι τόσο στην πλοκή και τις θεματικές του – δεν εννοώ ότι δεν υπάρχουν, αφού κάτι τέτοιο θα ενέτασσε το έργο του στην κατηγορία του πειραματικού, κάτι που προφανώς δεν ισχύει. Ο Krasznahorkai γράφει μυθοπλασία, η οποία κινείται στο μεταίχμιο του Μοντερνισμού με στοιχεία Μεταμοντερνισμού. Εντούτοις, κι ανεξαρτήτως με το πώς προσδιορίζει το έργο του ο ίδιος (δεν αφορά τους προσλαμβάνοντες η πρόθεσή του), δεν νομίζω ότι οποιοσδήποτε αναγνώστης προσεγγίζει τα βιβλία του το κάνει για να μάθει κάτι περί της πολιτικής κατάστασης στην Ουγγαρία ή για το «πού βαδίζει ο κόσμος» – αυτό που αναζητά διακαώς και δικαίως είναι το ύφος του, ο λόγος του, η ματιά του.

Για αρχή, να ξεκαθαρίσω ότι το «Πάει και το Φραντζολάκι» δεν ανήκει στις κορυφαίες στιγμές του συγγραφέα, όπως εξάλλου και το προηγούμενο (Herscht 07769). Εν αντιθέσει όμως με εκείνο, το οποίο είχε μεγαλύτερη έκταση από την απαιτούμενη, με σημεία που θα μπορούσαν να έχουν περικοπεί για λόγους ισορροπίας, το Φραντζολάκι έχει το προτέρημα της δομικής αρτιότητας – η έκταση είναι η απαιτούμενη χωρίς περιττά γεμίσματα. Στα μη πειραματικά έργα, η ενότητα, η ισορροπία, η απουσία του περιττού αποτελεί, κατά βάση, το ζητούμενο. Το σύνολο κρίνεται -και- στα επιμέρους, εφόσον το σύνολο απαρτίζεται από αυτά, ώστε να αναδείξει όπως τόνισα αρχικά το μπουκέτο των οσμών του. Ποια είναι τα εργαλεία για τον σκοπό αυτόν όμως; Όλα εκείνα που καταγράφονται παντού και τα παραθέτουμε πλέον χωρίς αμφιβολία, καθότι καθαγιασμένα από την επανάληψη: μακροπερίοδος λόγος, σπειροειδής ανάπτυξη, επαναληπτικότητα, υποβλητικό και υπνωτιστικό ύφος κλπ. Λέξεις που δεν σημαίνουν τίποτα από μόνες τους, εφόσον δεν συσχετιστούν με το συγκεκριμένο κείμενο, προκειμένου να αποκτήσουν νόημα. Το ερώτημα είναι πάντα ένα: «Γιατί;»

Μια πρώτη αιτιολογία είναι εκείνη που έδωσα ήδη: δομική αρτιότητα, ενότητα των επιμέρους. Πάμε παρακάτω. Ο μακροπερίοδος λόγος και η σπειροειδής κίνηση της αφήγησης είναι ένα εργαλείο που στα χέρια του ικανού συγγραφέα αποκτά δύναμη. Γιατί; Ας σκεφτούμε τη γραμμική αφήγηση, όπου η πλοκή με τα επιμέρους στοιχεία τοποθετούνται το ένα πίσω από το άλλο σε παράταξη. Η ανάγνωση βασίζεται αναγκαστικά στο στοιχείο της έκπληξης, της αποκάλυψης στοιχείων, στον ταχύ βηματισμό που αφενός επιτρέπει την άμεση ταύτιση και αφετέρου κρατά το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Προκειμένου να επιτευχθεί αυτό, συνήθως αλλά όχι πάντα αποφεύγεται ο μακροπερίοδος λόγος, αφού τα σημεία στίξης διευκολύνουν την αδιάσπαστη προσοχή του αναγνώστη. Ο Krasznahorkai δεν ενδιαφέρεται για κάτι τέτοιο, αφού όπως είπαμε το ύφος του είναι το θέμα του και οι θεματικές του αναπτύσσονται εντός του ύφους του, αδιαχώριστα. Απόδειξη αυτού, το γεγονός ότι η καθαυτή πλοκή, το σενάριο ας πούμε, θα μπορούσε να εξαντληθεί σε ελάχιστες σελίδες – δεν γίνονται ποτέ τόσα πολλά στα βιβλία του, ενώ οι υποπλοκές είναι σχηματικές και υποστηρικτικές της βασικής, όταν υπάρχουν. Το συγκεκριμένο βιβλίο είναι το ιδανικό παράδειγμα όσων παρέθεσα (ελάχιστα πράγματα λαμβάνουν χώρα μπροστά μας, και μάλιστα εντελώς ελλειπτικά και αφηρημένα).

Αυτό ακριβώς επιτυγχάνει ο μακροπερίοδος λόγος που ξετυλίγεται σαν σπείρα: ξετυλίγει το κουβάρι της αφήγησης με ελάχιστα, μηδαμινά βηματάκια, όπου το επόμενο σημαντικό βήμα καταγράφεται εφόσον έχει προηγηθεί η οικεία επανάληψη όσων έχουν ήδη λάβει χώρα. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, το έλασσον συγχέεται με το μείζον, υποχρεώνοντας (λέξη-κλειδί) τον αναγνώστη να παύσει, να φρενάρει το μάτι που τρέχει στην επόμενη γραμμή, ώστε να αναλάβει τα ηνία ο εγκέφαλος που δεν επιτρέπεται να φυγοπονεί, αλλά να είναι παρών, ενεργός, ώστε τότε και μόνο να καταλάβει τι είναι το σημαντικό και τι το ασήμαντο και πόσο τελικά και τα δύο αυτά χάνουν το αρχικό νόημά τους όταν η τέχνη τα ενσωματώσει σε μία σάρκα. Το «παρακάτω» της υπόθεσης έχει ήδη αναγνωστεί από το μάτι προτού το συλλάβει η νόηση που θα πρέπει να δαμάσει την ανάγκη του βιαστικού να προλάβει τον χρόνο. Ο λογοτεχνικός χρόνος του Ούγγρου δεν κινείται με την ίδια ταχύτητα, την οποία επιβάλει η καθημερινότητά μας και οι διαγώνιες αναγνώσεις – είναι η άρνησή τους.

Τι είναι η σπείρα; «Σπείρα είναι μια καμπύλη που προέρχεται από ένα σημείο, κινούμενη πιο μακριά καθώς περιστρέφεται γύρω από το σημείο.» Το σημείο στο βιβλίο είναι ένα (ο θείος Γιόζι) και η σπείρα της αφήγησης ξετυλίγεται σε κάθε κεφάλαιο και λίγο περισσότερο, λίγο πιο μακριά αλλά όχι τόσο, ώστε να μην χάνεται ποτέ η ορατότητα του κέντρου από τα άκρα. Ο αναγνώστης σε εγρήγορση κάνει κύκλους και ψάχνει το σημείο εκείνο που αίφνης ο συγγραφέας αλλάζει βηματισμό. Την ίδια στιγμή το βήμα του αναγνώστη μετεωρίζεται, αφού το μάτι προτρέχει της διανοίας που το αναγκάζει να επανέλθει. Και ξανά από την αρχή. Το μάτι του έμπειρου αναγνώστη που έχει συνηθίσει το παιχνίδι (γιατί η σοβαρή λογοτεχνία παραμένει ένα πνευματικό παιχνίδι), αναζητά αυτόν τον υπνωτιστικό ρυθμό που δεν ξεγυμνώνεται άμεσα, αλλά αναλαμβάνει τον ρόλο της στριφνής παρθένου που ξεφεύγει μόνιμα και δεν παραδίδεται. Για ποιον λόγο και με τι αποτέλεσμα; Τίποτα λιγότερο από τη μεγιστοποίηση της απόλαυσης.

Όσον αφορά την επίδραση του Κάφκα στο ύφος, ο αναγνώστης θα αναγνωρίσει εύκολα τα σημεία αναφοράς: Για αρχή, η ρευστή εξουσία που διώκει τον πρωταγωνιστή, η οποία ποτέ δεν προσωποποιείται και σπανίως γίνεται ορατή, με αποτέλεσμα η ισχύς της να φαντάζει απεριόριστη – ο φόβος που δεν αποκτά ποτέ όψη και χαρακτηριστικά παραμένει πάντα πιο δυνατός, ανεξέλεγκτος και ολοκληρωτικός. Ο αναγνώστης δεν θα μάθει ποτέ αν στις φλέβες του θείου Γιόζι κυλά βασιλικό αίμα, εάν οι «πιστοί» του οπαδοί ήταν όντως έτοιμοι για την ενθρόνιση, εάν η εξουσία στα ανώτερα κλιμάκια πίστεψε ποτέ στις διεκδικήσεις του και ενήργησε από φόβο μπροστά σε μια ουσιαστική απειλή ή απλά η γραφειοκρατία έδρασε με τον τρόπο που δρα όταν αναγνωρίζει μια ενόχληση. Κι εδώ έγκειται η διαφορά του Ούγγρου από τον Τσέχο: ο σαιξπηρικός του ήρωας βιώνει σε πραγματικό χρόνο και με ρεαλιστικούς όρους το δράμα και την κωμωδία της ανθρώπινης ύπαρξης, κάτι που στο καφκικό πλαίσιο δεν υφίσταται, καθότι οι αποπροσωποποιημένες δυνάμεις της αόρατης εξουσίας έχουν εξαρχής αφαιρέσει την πρωτοβουλία κινήσεων του ήρωα που με την αμηχανία και την αδράνεια του καταδικασμένου ζώου οδηγείται στη σφαγή. Οι ήρωες του Krasznahorkai είναι απόγονοι του Σαίξπηρ και του Ντοστογιέφσκι, το περιβάλλον όμως, οι χώροι, η απρόσωπες δυνάμεις της εξουσίας και του κακού οφείλουν τα μέγιστα στον Κάφκα.

Τέλος, το βιβλίο αυτό με παρέπεμψε σε κάποιες παλιού τύπου σινεφίλ ταινίες, όπου το τελευταίο εκβάν κρίνει τα προηγούμενα. Έχοντας ξεκινήσει το βιβλίο, με ρωτούσαν φίλοι ποια η άποψή μου μέχρι στιγμής. Δεν είχα συγκεκριμένη απάντηση, παρά μόνο ότι ήμουν πεπεισμένος ότι θα αποφασίσω μόνο όταν διαβάσω και την τελευταία σελίδα. Η διαίσθησή μου δικαιώθηκε απόλυτα. Όλες οι ψηφίδες μπαίνουν στη θέση τους μόνο στην ακροτελεύτια σκηνή, οπότε τα προηγηθέντα αποκτούν νόημα. Πρόκειται για κάτι επίφοβο, καθότι πολλοί άπειροι και ανυπόμονοι αναγνώστες πιθανώς να χαθούν στην πορεία, ενώ απαιτεί τη μέγιστη δυνατή δεξιοτεχνία από τον έμπειρο δημιουργό, ο οποίος έχει εμπιστοσύνη στην πένα του. Στο βιβλίο αυτό, ο συγγραφέας δικαιώθηκε πλήρως ως προς αυτό.

Κλείνοντας, να τονίσω ότι ο αναγνώστης του Krasznahorkai δεν θα βρει στο βιβλίο αυτό κάτι που δεν γνώριζε ήδη από τα προηγούμενα έργα του, πολλώ δε μάλλον κάποια έκπληξη ή ένα βήμα ανανέωσης (ομολογώ ότι θα το ήθελα). Εντούτοις, κι αυτή είναι η δική μου οπτική, εν μέσω ικανών σύγχρονων συγγραφέων, ο καλλιτέχνης γίνεται ολοένα σπανιότερο είδος κύκνου. Ο Ούγγρος είναι πρώτιστα καλλιτέχνης, ένας δημιουργός με ορατή σφραγίδα, κάτι που στην εποχή της ασημαντότητας φαντάζει επαναστατικό.

https://fotiskblog.home.blog/2025/11/...

[Matthias · Rating 5 out of 5]

Während in Krasznahorkai frühen Romanen noch Empörung und Wut über den Stand der Dinge in Sprache und Inhalt überwiegen, finde ich in Zsömle vor allem Resignation und Enttäuschung.
Lediglich die Form hat überlebt. Ist sie bloßes Skelett, oder Zeichen des Bestands?

Lieber Herr Krasznahorkai, ich hoffe, Ihrem Hund geht es gut.

[Szabolcs Lőrik · Rating 5 out of 5]

sziv leszakad

[eme · Rating 4 out of 5]

"Én szóltam."
És tényleg. Hogy nem hallottuk, nem hallgatuk meg... hát így jártunk.
Még mindig várjuk a herceget a fehér lovon (tenger és flotta hiányában), még mindig megváltókról álmodunk, miközben saját kisszerűségünk, magányba és sivárságba fordult létünk elől menekülünk.
Menekülünk, pedig nincs kiút és visszaút sincs, még ha egy pillanatra úgy is tűnik, hogy talán mégis.
Egy pillanat erejéig felcsillan a remény – nem a sparhert tüze, mert annak végérvényesen lejárt az ideje. Nincs hova és nincs minek a tűzre tenni, a kilencvenegy éves Józsi bácsi le is mond róla. A naplementékben üldögélve, savanyú bort szopogatva várja a véget. Aztán valahogy mégis rátalálnak. Nem a rokonok, hanem a hívek, a hódolók. Merthogy Józsi bácsi az Árpád-ház királyainak, sőt Dzsingisz kánnak a leszármazottja. A trón örököse, akit talán már meg is koronázott ama fehér lovas… Na, szóval: felcsillan a váltás és a változás lehetősége. A Szent Cél a monarchia visszaállítása, akár erőszakkal. Vagy azt inkább mégse?

Ennek az illuzorikus felcsillanásnak a tragikomédiáját tárja elénk Krasznahorkai, ráadásul egy valóban létezett személy alakjából inspirálódva, ami még abszurdabbá teszi ezt az amúgy is abszurd, ironikus-szatirikus történetet.
Egy kisszerű, anyagi, szellemi és érzelmi nyomorba süllyedt világ néhány alakja az éji homályban késő régi dicsőségünkről álmodik. Az időből lassan kikopó Kada Józsi bácsi és a különböző célokat, érdekeket és rögeszméket követő hódolók egyaránt. A szürke hétköznapok már csak ilyen beteges nosztalgiát termelnek ki. A jelen csupa csalódás, kicsinyes és sekély, a kapcsolatok kiüresedtek, működésképtelenek. Még a közös megszállottságban leledzők közt is diszfunkcionálisak. Hiszen nem lehet tudni, ki mit és mennyit tud, mennyire gondolja komolyan, és "ki kivel járatja a bolondját".
Mennyire sokatmondó, hogy szegény Józsi bácsi legemberibb érzései a mindenkori Zsömlék felé irányulnak. A hűséges kutyák felé, akik mindig ott vannak és együtt épülnek le fokozatosan a gazdájukkal. Igen, az igazi baj az, amikor már Zsömle is odavan. Pedig náluk elngedhetetlenebb nincs. (A regénycímek nem szoktak véletlenek lenni.) Minden más már régóta oda…

A szomorú az egészben az, hogy nemcsak nevetünk ezeken a képtelenségekről álmodozó tragikomikus alakokon, hanem sajnáljuk is őket, főleg Józsi bácsit, akit annyira szerethetővé rajzol az elbeszélő. Meg KL-t, a vándorzenészt, a szerző alter egóját is, aki szomorúan, halk és gyenge, ám tiszta és élénk hangon dalolja a jól bevált örökzöldeket, hiszen az "új szerzeményeket nem fogadja hűdenagyováció". Még a többnyire arc nélküli agymosottak tömegén sem lehet önfeledten szórakozni. Túl szívszorító és tragikus ez az egész kutyakomédia minden irónia és önirónia ellenére. Meg veszélyes is, mert mi van, ha…

A narrátor remek érzékkel villantja fel nemcsak az abszurd terveket és vágyakat, nemcsak a tömeg korlátoltságát, hanem azt is, hogy mi várna ránk, ha az álom megvalósulna. Mert Józsi bácsi belelkesedése pillanataiban olyan terveket sző, amelyeket… hát, csak körül kell nézni a mában, a restaurált vármegyék és várak, hajó- és stadionépítők országában, ahol a hagyományokat állami tevékenységként űzik ésatöbbi. Otthon vagyunk, ugye? (Mondjuk én kevésbé, hál’istennek. Bár felénk is van tragikomédia bőven.)

De nemcsak szatíra ez a regény, nemcsak a nemzeti mítoszokban vakon hívők vagy azt ki- és felhasználók karikírozása, hanem elsősorban Józsi bácsi alakja révén az öregség, az elmúlás, a magány és a magárahagyottság regénye is. Főhősünk magányos magánemberként és képzeletbeli trónörökösként egyaránt. No meg emberként, úgy általában, hiszen ami nagyon szembetűnő ebben a regényben, az az, hogy nemcsak a rokonok és a hívek maradnak el, de hiányzik a regényből az a metafizikai dimenzió is, amellyel, ha már nincs is kapcsolatban az ember, legalább reménye lehetne rá. Ez a remény is odavan. Egysíkú lett a világ, a földi posványban rekedtünk. Ez a hiány az, ami teljesen kilátástalanná tesz mindent. Ami végül az önámításokhoz vezet. Nemcsak Józsi bácsi, de a többiek esetében is.
És innen már csak egy lépés a "die letzte Lösung mein Herr"...
Kapaszkodjunk!

[Kilburn Adam · Rating 5 out of 5]

In this remarkable textual excavation of existential uncertainty, Krasznahorkai constructs what might be understood as a palimpsest of contemporary European consciousness wherein the figure of Uncle Józsi Kada emerges not merely as a character but as a fundamental interrogation of the very nature of legitimacy itself, operating simultaneously as a deconstruction of monarchical nostalgia and a profound meditation on the violence inherent in how state power shapes what we can know and believe, for through the careful orchestration of what initially appears to be straightforward absurdist comedy but reveals itself upon closer examination to be something far more sinister and philosophically destabilising, the author creates a textual space where the boundaries between delusion and revelation, between the authentic and the fabricated, between the marginal and the central, become not simply blurred but actively weaponised against both his characters and his readers, such that we find ourselves complicit in a system of meaning-making that mirrors precisely the political structures the novel appears to critique, because as Uncle Józsi's royal genealogy transforms from obvious fantasy into increasingly plausible historical fact through the accumulation of what might be called evidentiary fragments, we witness not merely the rehabilitation of a forgotten lineage but the fundamental instability of all historical narratives, particularly those that underpin contemporary Hungarian identity and by extension all national mythologies, whilst Krasznahorkai's signature serpentine syntax becomes itself a performance of the very crisis of understanding he dramatises, his endless sentences mimicking the relentless flow of Uncle Józsi's stories but also embodying the reader's desperate attempt to locate some stable ground of interpretation within a text that systematically undermines every interpretive framework it appears to offer, and it is precisely through this formal strategy that the novel achieves its most devastating political insight, namely that the distinction between legitimate and illegitimate authority, between genuine and manufactured consensus, between authentic community and engineered isolation, depends not upon any inherent qualities of the systems themselves but upon the maintenance of specific narrative structures that can be disrupted by something as simple as an old man's refusal to remain invisible, which transforms the apparently comic spectacle of monarchist conspirators crowded into a village kitchen into a genuinely terrifying meditation on how easily democratic institutions can be revealed as mere theatrical performances designed to conceal the fundamental arbitrariness of all political power, whilst the tragic trajectory from Uncle Józsi's initial resignation through his brief elevation to his ultimate destruction traces not merely the arc of an individual life but the broader pattern by which contemporary neoliberal governance manages potentially disruptive populations through cycles of marginalisation, co-optation, and elimination, making this text simultaneously a work of profound empathy for the forgotten elderly and a ruthless analysis of the mechanisms by which such forgetting is systematically produced and maintained.

[Szegedi László · Rating 3 out of 5]

Meglepődtem, mennyire igényes a nyomtatás, finom, jól tapintható rostok a hófehér papírban, szép betűtípus. Így kéne egy könyv kinézzen. A kötéssel már nem annyira vagyok elégedett, én lehetek a második olvasója ennek a példánynak, és a sarkai már kikoptak, rojtosodni kezdtek. A borító is olyan semmilyen számomra, a sztoriban felsorolt rengeteg utalásból lehetett volna valami frappánsabbat alkotni. Akár a régi Albatrosz-könyvek fotómontázsait is el tudnám képzelni.

Nekem nagyon bejön ez a glosszaszerű, tömör, gördülékeny stílus. Érzem benne az irodalmi magasságot, többrétegűséget, a mindennapok jelentéktelenségét egy élet vége felé érkezve, ugyanakkor mulattatóak a popkulturális utalások.

A cselekmény számomra Üvegtigrises toporgássá alakult, mintha a magyar korszellem, tehetetlen vergődését akarná ábrázolni a szerző. A helyszín, a falu eléggé rideg és reménytelen képet nyújt, nem szívesen költöznék ki oda. Amikor Zsömle „láncraveréséről” van szó, mintha a főhős saját magáról beszélt volna.

Nagyot fordult a főhőssel a világ, a jövendőbeli királyság helyett a börtön… Szinte tapintható a kilátástalanság.
Arra utalhatott az utolsó rész, amire a Halotti beszéd első sora: Látjátok feleim, mik vagyunk? Íme, por és hamu vagyunk.

Tuti fogok még olvasni a szerzőtől.

[Varban Edward · Rating 4 out of 5]

Foarte diferită de "Satantago" și "A Mountain to the North, a Lake to the South, Paths to the West, a River to the East". Cumva mi-a adus aminte de stilul folosit în "Întoarcerea acasă a baronului Wenckheim", mult mai straightforward dar totuși repetitiv. Apreciez înclinația spre reproducerea realistă a firului gândirii unui bătrân combinată cu gimmick-ul scrierii unui capitol într-o singură frază. Totuși, sunt numeroase momentele în care așteptam să termin capitolul ca să citesc ceva mai palpitant, mai interesant, după care sunt păcălit să încep un alt capitol în care mă pierd în aberații monarhice sau poezii traduse pe jumătate.

[fulbea · Rating 3 out of 5]

A szatírát, a kritikát érteni véltem, de sajnos csalódtam a könyvben. Bár Józsi bácsi figuráját hitelesnek éreztem, a falusi formákat, szlogeneket, viselkedést kiválóan hozta, mégis unalmas volt számomra. Vártam, hogy történjen valami. Ugyan volt cselekmény, de elég kiszámítható – kivéve a legvégét – és vontatott elbeszéléssel.

Krasznahorkait eddig szerettem, és majd hamarosan olvasok egy korábbit, és akkor talán így is marad.

[Livia · Rating 5 out of 5]

Szokásos Krasznahorkai-féle barokk körmondatok, nagyjából a teljes regény 8 mondat. Fantasztikusat alkotott megint csak, a karakter- és környezetleírás egyszerűen fájdalmasan pontos képet ad a magyar néplélekről, arról, hogy mit jelent magyarnak lenni. Csodálatosan vegyíti a könyv a hétköznapok banalitását a humorral, ráadásul én nagyon szeretek megbízhatatlan narrátort olvasni. Kiváló olvasmány, bárkinek ajánlom, aki képes legyűrni a hosszú mondatoktól való félelmét.

[gbkMnkii · Rating 4 out of 5]

It's a bit lighter than for example the Baron Wenckheim's Homecoming, however we are still on the same absurd and bizarre land of Hungary. The only reason that I've taken one star because Lacika's character was more like a charicature, but otherwise the fan's of Krasznahorkai won't be disappointed.

[HU - Kindle]

[Endre · Rating 4 out of 5]

Grotesque, absurd, deep, light, entertaining - as the Hungarian reality is. I wonder if the Scythian underground coup which was found and arrested at the same time of the book publishing is part of the Krasznahorkai plot to bring the story to life or just a mere coincidence which supports the book.

[Μαρία Δριμή · Rating 5 out of 5]

Σαν φάρσα στα όρια του τραγικού, το παλιό συγκρούεται με το καινούργιο με το αναμενόμενο αποτέλεσμα, όμως το παλιό δεν πέφτει εύκολα, αντιστέκεται με σχεδόν υπερφυσική δύναμη. Ένα απολαυστικό βιβλίο από τον νομπελίστα πλέον συγγραφέα.

[Gábor Schneller · Rating 5 out of 5]

It is hilarious in its subtle way. I started underlining those exact observations but I just gave it up. It is based on a true story which makes it sad and funny at the same time.

[Barlai Gábor · Rating 3 out of 5]

Ilyen a valóság

[Barna Szász · Rating 4 out of 5]

Sometimes - only sometimes - it feels a bit cheap(er than his previous books), but it's still a Krasznahorkai in every single never-ending-beautiful sentence. A quick and lovely read.

[Kinga Máhr · Rating 4 out of 5]

Jó mulatság volt elolvasni ezt a könyvet.