کتاب «تاریخ مصور ایران باستان» نوشته ارزشمند فاطمه شفیعی سروستانی میباشد. این مجموعه چهارجلدی، روایتی جامع و مصور از تاریخ ایران باستان را از آغاز شکلگیری امپراتوری کهن ایران ارائه میدهد و دریچهای نو به روی تاریخ شگفتانگیز این سرزمین میگشاید. این مجموعه ارزشمند، گنجینهای بینظیر از اطلاعات درباره نیاکان ماست. هر جلد به بخشی از تاریخ مهاجرت اقوام مختلف به ایران، شکلگیری فرهنگهای کهن، ظهور امپراتوریهای باشکوه باستانی و شکوفایی هنر، اندیشه و علم در این سرزمین میپردازد. با مطالعه هر جلد، خواننده میتواند سفری در زمان داشته و با زندگی اقوام گذشته آشنا شود. نویسنده این مجموعه با نگاهی جامع و دقیق به جزئیات تاریخی، خواننده را گام به گام با سیر تکامل و پیشرفت مردمان ایران آشنا میکند. تصاویر خیرهکننده از موزههای مختلف آثار باستانی، خواننده را به شاهدی عینی بر دستاوردهای نیاکان و اشیاء عتیقه متعلق به انسان پیشاتاریخ تبدیل میکند و این در حالی است که او در کتابخانه شخصیاش، مرحله به مرحله در حال واکاوی تاریخ کشورش است.
مجموعهٔ تاریخ مصور ایران باستان که انتشارات سایان آن را منتشر کرده، نخستین مجموعه از یک طرح گسترده برای روایت تاریخ ایران در دورههای مختلف است. این مجموعهٔ عظیم چهارجلدی، حاصل همکاری گروهی از نویسندگان، استادان دانشگاه، تاریخ پژوهان، رؤسای موزهها و متخصصان ایرانشناسی در دانشگاههای مختلف است ، گروهی از پژوهشگران و صاحبنظران برجسته که با دانش و تخصص خود در زمینه های مختلف ، این کتاب بزرگ را نوشته و تدوین کرده اند . این مجموعهٔ عظیم، یک قاب فلزی سنگین دارد که برای محافظت از چهار جلد کتاب طراحی شده است. این محافظ سنگین، هم تحویل گرفتن بسته از مأمور ارسال را دشوار میکند و گیرنده را به نفسنفسزدن میاندازد و هم احتمالاً هزینهٔ قابل توجهی به قیمت مجموعه اضافه کرده ، مجموعهای که در حال حاضر (مهر 1405 )، بیست میلیون تومان قیمت دارد. هر یک از چهار جلد نیز وزن نسبتاً قابلتوجهی دارد ، بهطوری که به دست گرفتن کتاب و مطالعهٔ آن عملاً غیرممکن است و خواننده ناچار است کتاب را روی میز بگذارد و مطالعه کند. جلد اول این مجموعه، با عنوان ایران در سپیدهدم تاریخ، بیشتر به اطلاعات زمینشناسی، جغرافیای طبیعی و شرایط اقلیمی فلات ایران اختصاص دارد و میکوشد بستری را ترسیم کند که تاریخ ایران در آن شکل گرفته. در این جلد، خبر چندانی از تمدنها، حکومتها و رویدادهای تاریخی نیست و کتاب می کوشد تا خواننده را با سرزمین ایران، ساختار زمین، کوهستانها، دشتها و دیگر ویژگیهای طبیعی آن آشنا کند ، عواملی که در طول هزاران سال بر شکلگیری سکونتگاههای انسانی، پیدایش تمدنها ، حکومت ها و مسیر تحولات تاریخی این سرزمین تأثیر گذاشتهاند. اما در اواخر کتاب که به نوبت به تمدن های ایلام و آشور می رسد ، توضیحات کتاب به شدت خلاصه شده است و چندان نمی تواند خواننده را با این دوران مهم آشنا کند . اما سه جلد دیگر ، به ویژه هخامنشیان و ساسانیان و کم تر سلوکیان و اشکانیان ، کتاب کم کم شکل یک کتاب تاریخی به خود می گیرد ، معمولا دوره هر پادشاه یا امپراتور و اقدامات و جنگهای او به طور خلاصه بررسی می شود . از آن جا که این مجموعه مصور است ، راستی آزمایی تصویر ، این که آیا واقعا به آن دوره تعلق دارد یا خیر ، اهمیت بالایی دارد . نویسندگان از سکه ها استفاده کرده و از روی نقش آن ، کوشیده اند تا سیمای شاه در آن زمان را پیدا کنند . همچمین کتیبه ها ، نقاشی ها ، سفالی ها ، پارچه ها ، بشقاب ها ،مجسمه ها ، معماری و ساختمان سازی ها ، شهر سازی ها و دیگر آثار بهجامانده از هر دوره نیز منابعی هستند که نویسندگان با بررسی و تطبیق آنها کوشیدهاند تصویری دقیق از زندگی و وضعیت تمدنهای آن روزگار نشان دهند و در برخی موارد با استفاده از هوش مصنوعی ، آن چه را که از خرابه هایی مانند تخت جمشید یا تیسفون یا دیگر شهرهای ویران شده ، باقی مانده را کامل کنند . این گونه تصاویردیگر صرفاً جنبهٔ تزئینی ندارند، بلکه خود بخشی از مستندات تاریخی کتاب هستند . بااینحال، بررسی نمادها در مجسمهها و کتیبهها، از جمله تفسیر بالا یا پایین بودن دست راست، قرار دادن دستها بر چشمها یا قلب، و رمزگشایی از هدایا و نشانههای نقششده بر ظروف، نه برای خوانندهٔ تاریخ عمومی چندان جذاب است و نه ضرورت چندانی دارد. شاید بهتر بود نویسندگان به بررسی یک نمونه بسنده میکردند ، اما در این کتاب تقریباً هر ظرف، مجسمه یا کتیبهای از نظر نمادشناسی به دقت و با جزییات فراوان بررسی شده. تصویر یا متن ؟ در پایان، مجموعهٔ تاریخ مصور ممکن است این پرسش را برای خواننده پیش آورد که در چنین کتابی، تصویر اهمیت بیشتری دارد یا متن؟ در پاسخ باید گفت این مجموعه بیشتر دیدنی است تا خواندنی . در حالی که تصاویر فراوان و متنوع کتاب، فرصتی برای آشنایی با آثار بهجامانده از تمدنهای گذشته فراهم میکند اما متن کتاب چندان نمیتواند بهاندازهٔ تصاویر، کنجکاوی خواننده را تحریک کند و توضیحات بیشازحد تخصصی و پرداختن مفصل به جزئیات ، از جذابیت مطالعه کاسته . از این رو، شاید ارزش اصلی این مجموعه بیشتر در ورق زدن صفحات، تفکر و تأمل بر تصاویر و تماشای آثار باقی مانده تمدنهایی باشد که بخش بزرگی از شناخت ما از آنها وابسته به همین یادگارهای تاریخی است .