Het woord dat de dood verslaat: Verhalen over ware grootheid

by Rob Riemen

We leven in verwarrende tijden, getekend door politiek extremisme, polarisatie en machtshonger. Soms lijkt het Westen vergeten wat het betekent om mens te zijn. Het woord dat de dood verslaat is een hartstochtelijke verdediging van cultuur, lezen en waardigheid als vormen van verzet tegen de hedendaagse barbarij.

Op indrukwekkende wijze laat Rob Riemen zien hoe de recente Europese geschiedenis werd getekend door geweld en massahysterie en stelt daartegenover de schrijvers, dichters, filosofen, wetenschappers en kunstenaars die een grootheid vertegenwoordigen die niet door macht, maar door morele integriteit wordt gevormd.

Primo Levi, die Auschwitz overleefde, schreef later dat sommige verzen van Dante voor hem levensreddend waren geweest, woorden die de dood hadden verslagen. Tegenover de cultuur van de dood, de afgoderij van de kwantiteit en de verleiding van het nihilisme plaatst Riemen een literair werk dat, net als de leerdichten van weleer, een nieuw bewustzijn bij de lezer wil opwekken. In dit boek stelt hij de herontdekking van een 'adel van de geest' de kunst van het leven met waardigheid, liefde en mededogen.

Genres: Philosophy, Politics

131 pages, Kindle Edition

Published November 4, 2025

Reviews

[Ramses Struijker Boudier · Rating 3 out of 5]

Een verkenning van een aantal schrijvers, dichters, filosofen, wetenschappers en kunstenaars die een grootheid vertegenwoordigen die niet door macht, maar door morele integriteit wordt gevormd

[Maxim Vandaele · Rating 3 out of 5]

In een theatrale stijl en met een vleugje magisch realisme brengt Rob Riemen een pleidooi voor klassiek humanisme en het oude Bildungsideaal met een grote rol voor de studie van klassieke literaire werken.

Dit betoog is zo oprecht, zo vrij van enige ironie, dat het aandoenlijk wordt en ik niet anders kan dan dit boek toch drie sterren te geven.

Dat neemt niet weg dat het klassiek humanisme waar Riemen voor staat volgens mij achterhaald is.

Ik zou hier heel veel over kunnen schrijven, maar het grootste probleem met Riemens klassiek humanisme is zijn afkeer van het gegeven dat de mens ook een dier is.

Zo schrijft de auteur op p. 92:

[Ieder mens kan] deze transcendente ideeën [...] zich eigen maken door zich te verheffen boven zijn dierlijke instincten en driften.

Nog vreemder wordt het op p. 113, waar Riemen optekent:

[Het besef] van een geestelijke wereld en een aan ons transcendente morele orde, laat de nietige mens groter dan de natuur zijn.

Deze krampachtige poging om het dier-zijn van de mens zo veel mogelijk te vergeten of onderdrukken, is een eeuwenoude vergissing.

De mens is ook een diersoort, met allerlei irrationele verlangens, emoties en gewoonten die ontstaan zijn door biologische evolutie.

Het is bevrijdend om dit te erkennen. We beseffen dan dat iedereen beïnvloed wordt door irrationele drijfveren. We worden daardoor milder en vergevingsgezinder voor anderen en voor onszelf.

De gevaarlijkste en minst aangename mensen daarentegen zijn doorgaans zij die ontkennen of niet goed beseffen dat ook zij onvermijdelijk beïnvloed worden door dierlijke en dus irrationele verlangens.

Mijn antwoord op Riemens klassiek humanisme is uiteraard niet dat we ons volledig moeten overgeven aan primitieve dierlijke instincten.

Wel vind ik dat we goed moeten beseffen dat de mens ook een dier is, met een lange evolutie, waarin redelijke vermogens pas zeer laat ontstonden. Dit inzicht creëert volgens mij meer geluk dan een nogal geforceerde poging om boven ons dierlijke karakter uit te stijgen.

[Alfred van de Weg · Rating 3 out of 5]

De titel van dit boek is een citaat van Thomas Mann, een van de door de schrijver van dit boek ten tonele gevoerde personen, die hartstochtelijk cultuur, lezen en waardigheid als vormen van verzet tegen barbarij cultiveerden. Het boek is een verhalende vertelling van personen die ware grootheid leefden. Ik miste in dit boek her metafysische venster op ware grootheid.

[Elisa · Rating 3 out of 5]

In deze duistere tijden biedt de auteur een sprankje hoop door ons te tonen hoe we aan de bedrukkende en beklemmende kracht van nietsontziende dictators en almachtige superrijken kunnen weerstaan.
Nu alleen nog hopen dat er een groeiende beweging van volgers uit ontstaat...