Nachtgids

by Marjolijn van Heemstra

Mellie werkt al twaalf jaar als succesvol verandercoach, maar wordt overvallen door een leegte. Ook haar relatie loopt vast. Onverwachts vindt ze troost en betekenis in de donkere stilte van de nacht. Ze start een beweging waarmee ze opkomt voor de nachtelijke duisternis die onder druk staat in onze steeds lichter wordende wereld. Ze organiseert nachtwandelingen, schakelt straatverlichting uit en bouwt aan een glimwormreservaat.

De beweging groeit, ze krijgen de gemeente aan hun zijde en journalisten lopen weg met het verhaal. Totdat ze tijdens een door hen georganiseerde nachtwandeling door het bos op een bewusteloze vrouw stuiten. De vraag rijst of Mellie, als vurig pleitbezorger van het donker, hier indirect verantwoordelijk voor is.

Nachtgids is een even bezielde als spannende roman over zingeving, controle en diepgewortelde angsten. En over de magie van glimwormen.

Genres: Fiction, Contemporary

240 pages, Hardcover

First published November 28, 2025

About the author

Marjolijn van Heemstra studeerde godsdienstwetenschappen en is schrijver, dichter, journalist en glimworm-expert. Ze is correspondent Ruimtevaart bij De Correspondent en zet zich sinds 2020 in voor het behoud van de nachtelijke duisternis. De afgelopen jaren maakte ze meer dan vijfhonderd nachtwandelingen met uiteenlopende groepen mensen.

Reviews

[Marije · Rating 2 out of 5]

Dit voelde voor mij toch meer als een voorstudie dan als een roman. Het logboek van glimworm Dollie vond ik erg mooi. Dat zou een uitgangspunt kunnen zijn voor een verhaal zonder bordkartonnen personages, te feitelijke opsommingen, een wat kinderachtige toon en ‘ja hè hè’-momenten.

‘Elk van hen knippert een eigen ritme, zegt: beweeg, beweeg, vergeet de controle, neem een donker pad en zie hoeveel de nacht je toont.’

[Marit · Rating 3 out of 5]

Na dit boek zul je je vast en zeker bewuster door de avond en nacht bewegen, maar het plot blijft waarschijnlijk minder hangen.

[Marie · Rating 4 out of 5]

Weer zo’n boek dat zich in éen ruk uit laat lezen. Enorm hiervan genoten. Een prachtig klein-groot verhaal waar ik even in kon verdwijnen.

[Els · Rating 4 out of 5]

Nachtgids. Door: Marjolijn van Heemstra.

Net Nachtgids in bijna 1 ruk uitgelezen. Wat een vlotlezend, boeiend, spannend boek.

Het deed me een beetje denken aan Aline van Heleen Debryune. Niet qua verhaal wél omdat Debryune net als van Heemstra ervoor kiest om een roman te schrijven die dicht bij haar leven aanleunt. Voor zover ik iets van hun persoonlijk leven ken. Beide hebben ze een roman geschreven over een onderwerp waar ze in het echte leven ook met bezig zijn bedoel ik.

Qua thematiek doet het me een beetje denken aan Graafdier van Nikki Dekker en Een vlam Tasmaanse tijgers van Charlotte Van den Broeck. Waar zij een lans breken voor de veenmol en de Tasmaanse tijger doet van Heemstra dat voor de glimworm.

Ik hou van dat soort boeken. Nachtgids is zo een boek. Het belicht alle kanten van een onderwerp (lichtvervuiling), laat je nadenken, sleept je mee in een spannend verhaal en vergroot je liefde voor de natuur, voor de ganse wereld. Na het lezen kijk je anders naar de ruimte om je heen. En heb je zin om er ook in het donker op uit te trekken.

Mellie is een getormenteerde, zoekende, worstelende hoofdpersoon die direct een plaatsje in mijn hart veroverde.

Ik hoop ooit eens op nachtelijk pad te kunnen gaan met Marjolijn van Heemstra. In afwachting tel ik af naar meer werk van haar… Fan!

[Idania Spruyt · Rating 3 out of 5]

Een paar gedachten:

Dit boek had me binnengehaald met zijn thema en na het lezen van de eerste pagina was ik mee.
Ik was geïntrigeerd maar jammer genoeg sloeg dit zeer snel om.
De thema van de nacht had voor mij veel meer poëtisch potentieel. Voor mij was de taal te droog en werden de personages vooral gebruikt om concepten over het donker in het boek binnen te brengen. Dat vond ik jammer, want het zorgde voor een afstand.
Het had potentieel om een heel spannend boek te worden met veel nuances maar werd voor mij vooral een boek van opposities.
Ik voelde me gedwongen om mee te gaan in de visie van het hoofdpersonage. Omdat die vooral met veel oordeel reageert op mensen die haar donkerteproject niet helemaal begrijpen of er vraagtekens bij hebben. (Ook al is zo’n project zeer waardevol.)

Het werkwoord ‘irriteren’ in al zijn vormen lijkt veel gebruikt waardoor ik me als lezer ook verschrikkelijk begon te irriteren aan het hoofdpersonage, die zichzelf vaak irriteert.

Deze zin vond ik terug in het boek en sloot jammer genoeg aan bij het gevoel dat ik had bij het lezen:
‘…, ik wil elkaar, zoals we dat zo vaak doen, om de oren slaan met Trivia over de duisternis - …’


Ik herken de structuur van dit boek, het lijkt op het proces van theatermaken dat stokt, veel ideeën maar geen goede vorm gevonden om deze deelbaar te maken.
Wat jammer is want het potentieel blijft ergens in het donker hangen.(;

[Merel]

erachter gekomen dat ik continu reflecterende en uitzoomende ik-personen ziek iri vind

[Hanna · Rating 3 out of 5]

'Ik heb juist het gevoel dat ik groei.'
'Maar waarheen dan?'
'Nergens heen. Ik groei op mijn plek, zoiets.'

Dit was fijn! De nacht in met Mellie/Marjolijn hielp beter tegen de winterdip dan mijn daglichtlamp! Maar, toch, als roman vond ik dit boek niet helemaal geslaagd. Daarvoor voelden de personages te veel als vehikels voor standpunten, het plot te veel als kapstok voor feitjes over de nacht. Was er meer ruimte geweest voor diepgang als dit non-fictie was geweest? Hoe dan ook, fijn boek, met plezier gelezen, maar als roman voor mij net niet overtuigend.

[Sofie · Rating 3 out of 5]

‘Weet je wat het is?’ zegt hij dan. ‘Op de lange termijn is dit huis onbetrouwbaar.’
En ik weet wat hij daar eigenlijk mee bedoelt. Ik ben het huis, ik ben onbetrouwbaar. Ik heb de stilzwijgende afspraak verbroken van stijgende lijnen en maatschappelijk succes. Ik ben het donker ingelopen.

Met die gedachte raakt Nachtgids aan een thema dat me onmiddellijk greep: wat gebeurt er als je uit het licht stapt? Als je in plaats van zichtbaarheid en groei de duisternis opzoekt?

Het onderwerp fascineert me enorm. De nacht als ruimte van verstilling en verzet, waar vragen gesteld worden over verantwoordelijkheid en de prijs van het afwijken van de norm.
Toch vind ik het lastig om te beschrijven wat ik precies van de roman als roman vond. Alles wat Nachtgids een echt sterke verhaal had kunnen maken (een sterk plot, uitgediepte personages, een goede spanningsboog) bleef voor mij uit. De ideeën dragen het boek, maar het verhaal zelf vond ik niet overtuigend.

Desondanks las ik vlot verder en het boek was snel uit. Je merkt dat hier iemand aan het woord is met een urgente fascinatie en een eigenzinnige blik. Misschien is dat ook precies waar mijn aarzeling zit: ik ben ontzettend nieuwsgierig naar Marjolijn van Heemstra’s persoonlijke zoektocht en denk dat haar stem in een essay sterker overkomt. De romanvorm lijkt het denken soms eerder te begrenzen dan te verdiepen.

'Hoop is een glimworm' is een terugkerende zin. Dat vat mooi samen wat me vooral bijblijft: in het donker schuilt geen leegte, maar een ander soort licht.

[Zoé Komkommer]

“Ze stoot me zachtjes aan. Ik schuif iets dichter naar haar toe, voel de warmte van haar lichaam. Ik wil iets troostends zeggen. Ik herinner haar eraan dat ze me ooit vertelde dat de nacht geen tijd is, maar een plaats, ik beloof haar dat ik voor deze plaats zal zorgen tot ze terugkomt. En terwijl ik dat zeg, besef ik wat het belangrijkste antwoord is op alle weerstand tegen het donker. De gedachte is zo eenvoudig dat ik me er bijna voor schaam, maar mijn hoofd waait ervan open als een lucht die opklaart. De tegenkrachten zullen steeds opnieuw de kop opsteken, bij elke volgende val of angst. Ik moet stoppen te denken dat ik die ooit definitief kan overwinnen. Het enige wat ik kan doen is duisternis de wereld in blazen tot ik er duizelig van word, inademen en opnieuw beginnen. Het is simpelweg een kwestie van een lange, lange adem. En die adem heb ik.”

[Remi Cosijn · Rating 5 out of 5]

Op de valreep nog het mooiste boek van 2025 gelezen.

[Marloes Hoonhout · Rating 2 out of 5]

Mijn doel dit jaar: ook 4 Nederlandstalige boeken lezen. Begonnen met deze, van Paagman Tipt. De achterkant beloofde veel poëtische teksten en diepere lagen. Dat zat er wel in maar het ging voornamelijk over een zeurende vrouw en een schuur vol glimwormen. Dat was net ff niks voor mij.

[Margriet Smits · Rating 5 out of 5]

‘Wat Diane doet is wat mannen al honderden jaren doen: verkondigen dat het donker vrouwen slechtgezind is. Dat we lampen nodig hebben om ons de nacht in te wagen. Terwijl juist het donker ons de ruimte ga om te zijn wie we overdag niet mochten zijn.’ (p. 133)

‘Nachtgids’ gaat over het donker, over hoe verschillende levens tegelijk geleefd kunnen worden, over de nacht als plek in plaats van tijd, over het systeem van de hulpverlening maar ook het systeem waarin mensen zich verhouden tot elkaar, over liefdesrelaties, over het moederschap, over vrouwen en veiligheid, over de natuur en de relatie tot de mens. Ik vond het een sprankelende roman, waarin Van Heemstra al deze thema’s en haar onderzoek naar de nacht stevig verweeft in een meeslepend fictioneel verhaal. Het boek zet je aan het denken, opent een wereld en toont. Precies wat een goede roman zou moeten doen.

[Bo · Rating 5 out of 5]

Wauw, dit was echt zo'n mooi boek. Het zat bizar goed in elkaar, het is zo'n boek die ergens over niet heel veel gaat en tegelijkertijd heel veel betekenis heeft. Dit boek is zeker niet voor iedereen, dat begrijp ik wel, wellicht is het wel specifiek.

Een boek over het donker, de glimworm, ingewikkelde relaties, Luisa, mysterie, en met een einde waar alles niet goed kwam, maar wel samenkwam, deels dan. Het is geen sprookje en ik voelde mee met Mellie, de hoofdpersoon. Ze is iemand met veel passie, wat bewonderbaar is, maar waardoor ze ook discutabele keuzes maakt over haar leven. Ze was wel prettig om te volgen, omdat zij wel bij alles wat ze deed, het deed omdat zij dacht dat dat het beste was.

Wij eisen de nacht. Dat kun je ook toepassen op dit boek denk ik. En hoe mooi is dat. Het mes beschuldig je niet in een steekpartij, dus waarom het donker wel?

In één zit uitgelezen, zo'n goed boek.

[Lena · Rating 3 out of 5]

“De nacht beschermt wat overdag geen kans krijgt”

Plot bleef me niet mega bij, maar fijn om een boek met zoveel liefde over de nacht te lezen, en ik vond het logboek over de glimworm Dollie erg mooi. “Niet weten waar het heen gaat en ondanks dat, gloeien in het donker. […] We weten niets, maar er is licht en het licht beweegt. Of eigenlijk moet dat meervoud zijn, meervoud en verkleind: er zijn lichtjes en ze leven. En ze wijzen nergens heen. Elk van hen knippert een eigen ritme, zegt: beweeg, beweeg, vergeet de controle, neem een donker pad en zie hoeveel de nacht je toont.”

[Leesdame · Rating 3 out of 5]

Ik had ‘Nachtgids’ al eerder ontvangen in mijn Das Mag ebookabonnement. Toen de generator dit boek uitkoos als Libris boek voor mijn leesuitdaging besloot ik meteen de eerste hoofdstukken te lezen, want het boek stond toch al op mijn e-reader. Dat beviel goed! Ik vond het spannend dat Mellie er bewust voor koos om in het donkere bos juist het onverlichte pad op gaan. Waarom zou je dat doen? Gedetailleerd voel je wat Mellie op dat moment ervaart.

Lees verder op mijn blog

[Tiemen Hageman · Rating 3 out of 5]

Goed: bespiegelingen over de nacht en hoe de spanning rond het donker in dit verhaal op de spits gedreven wordt. Minder goed: zelfbewuste verteller die je na loop van tijd een beetje aanstellerig gaat vinden.

[Hanne Puype · Rating 5 out of 5]

4.5

[Jeske · Rating 4 out of 5]

Ik had de kans (eer) om een ongecorrigeerde versie van het boek te lezen, voor officiële datum van publicatie. Das Mag vroeg om een leeservaring van 1-2 zinnen, dit is wat ik opstuurde:
"Nachtgids heeft me betoverd- ik wilde het niet aan de kant leggen en heb meerdere passages onderstreept, omdat ik de beschrijvingen en verwoordingen zó enorm mooi vond! Het is een boek van confrontatie, maar vooral ook troost en zorg in moeilijke tijden, ik voelde me gezien."

Het was lastig om mijn ervaring met dit boek in twee zinnen samen te vatten, want ik voel heel veel bij dit verhaal. Ik las veel herkenning, sommige passages voelden alsof ze over mij gingen. Dat is confronterend, maar biedt ook troost. Troost die ik nodig heb in de zoektocht naar wie ik nou eigenlijk ben, wat mijn drijfveren zijn. Ik heb veel passages onderstreept, omdat ze me zo raakten. Kan gaan om een mooie zin waar ik fijne kriebels van krijg, kan ook gaan om een iets minder mooie zin die me gewoon raakt.

Ik heb me enorm vermaakt met dit boek, paar kleine dingen waarvan ik dacht: 'Hmm, moet dat echt zo?' Het einde was prima, maar nam een beetje van de wow-factor weg. Alsof de focus van het verhaal ineens werd verplaatst. De ontknoping die je krijgt, sluimert al wel door het hele boek heen, maar voelt niet als een antwoord op het belangrijkste 'probleem' in het verhaal. Dat was voor mij een minpuntje.

Desondanks een prachtig boek en ik hoop dat we de nacht wat meer leren omarmen.

[Lieke van de Braak · Rating 4 out of 5]

'Want waarom niet gewoon alles delen op het moment dat het je overkomt? Waarom niet samen verteren wat zich aandient. Omdat ik een wurm ben. Een solitaire regenworm die verhalen de grond in trekt en ze meesleept in donkere gangen.'

Ondanks dat het geen dik boek is, deed ik er niet snel over. Een boek waarin vertraging zit en je daarom zuinig leest.
Ik vond het boeiend te lezen over de nacht, de inzichten die daarbij komen, de glimwormen en de groep die zich om de nacht bekommerd. Het einde vond ik wat vluchtig en misschien hoopte ik op een bos vol glimmende glimwormen, maar voelde ook wel rond.

[Laura Van Rijnsbergen · Rating 5 out of 5]

Mooi, tenenkrommend, interessant, verdrietig en hoopvol verhaal. Het gaat over glimwormen, en dat, heb ik moeten opzoeken, zijn geen wormen maar kevers. Het gaat over het belang van duisternis, voor de biodiversiteit, hormonen, mentale gestel, en hoe vrouwen de nacht terug moeten pakken. Maar natuurlijk zijn daar tegenstanders. En hun discussies zijn zo tenenkrommend. Je weet hoe de een gelijk heeft, maar niet aan praten toekomt omdat de ander zo gelooft in zijn eigen tegenwerpingen en niet wil luisteren. Het maakt je echt boos. De relatie tussen Mellie en Rem, de twee hoofdpersonen, is ook erg mooi en zielig. Uniek verhaal!

[Sarah Poesen · Rating 3 out of 5]

(meer dan drie en bijna vier sterren)

Het nachtelijke dwalen van hoofdpersonage Mellie fascineerde me mateloos, ik kroop mee in haar wazige tunnel van gedachten tijdens het lezen. Het boek deed me nadenken over mijn eigen grote angst voor donkere bossen, moedigt me misschien zelfs aan om hier toch wat vaker tegen in te gaan.
Maar ik had erg hoge verwachtingen na haar vorige fantastische roman 'En we noemen hem', en die werden niet helemaal ingelost. Dus ik schipper wat tussen 3 en 4 sterren. Om toch af te sluiten met: aanrader! graag gelezen!

[Etelka Moll · Rating 3 out of 5]

Interessant verhaal over een vrouw in een soort midlifecrisis ‘s nachts door het bos gaat wandelen. Boeiende biologische stukken over wat er gebeurd met de natuur als het echt donker of helemaal niet zo donker is.
De diepgang van de personages ontbreekt. Had van mij meer uitgewerkt mogen worden zodat het interessanter zou zijn.
Wel waard om te lezen, ook om dit onderwerp mee te nemen in de maatschappelijke discussie over duurzaamheid en veiligheid.

[Ilse Vermote · Rating 4 out of 5]

Heel fijn boek, boeiende gedachtenspinsels over duisternis, licht, nacht en het leven van de glimworm. Metaforisch. Grappig ook, die subtiel verwoorde spot met onze hedendaagse worstelingen. Leest heel vlot, zeker ook door een paar mooi verweven spanningsbogen die zin geven om in een ruk door te lezen.

[Sophie Deen · Rating 4 out of 5]

Hoop is een glimworm.

Prettige schrijfstijl, bijzonder en divers onderwerp. Dit boek heeft meer lagen en diepgang dan dat je in de eerste instantie verwacht.
Ollie lijkt mij zo een leuk jochie!
In de hedendaagse literatuur zie je steeds meer verhalen over mens versus natuur, interessant, keep them coming ik hou ervan!

[Marlies · Rating 3 out of 5]

Vond het iets teveel een essay-idee dat een roman moest worden. Verhaal wat te gezocht en ik vond de hoofdpersoon te somber, te gefrustreerd, te moedeloos?

Wél in een korte tijd uitgelezen, dus de stijl pakte me wel en liet me niet meer los.

[Wytse de Jong · Rating 4 out of 5]

to know the dank, go dark!

[Renée VsGréve · Rating 4 out of 5]

Spannend, breekbaar, herkenbaar en leerzaam zonder belerend te zijn. Heeft me aan het denken gezet.

[Marije · Rating 4 out of 5]

Eigenlijk 3,5 sterren.

[Lonneke · Rating 4 out of 5]

Ik wilde opgeslokt worden door een aantal zinnen,
die tot mij spraken
Ik wilde dat ze me vertraagden
Net zo als Mellie en het donker
Mellie en de nacht

✨🌲🌝

[Isabel]

💚💡🐛💚💡🐛💚