Alsof het gedrukt staat: 80 jaar Van Oorschot in kleine geschiedenissen

by Arjen Fortuin

Sinds de oprichting in 1945 maakt Uitgeverij Van Oorschot talloze verhalen tot boek, maar de uitgeverij zelf is ook een doorlopende bron van verhalen. Mede dankzij de onnavolgbare persoonlijkheid van oprichter Geert van Oorschot en de vele aansprekende auteurs wemelt het achter de voordeur van Herengracht 613 in Amsterdam van de anekdotes.

Voor het tachtigjarig jubileum maakte Arjen Fortuin een tocht door de uitgeverij, het pand dat alles zag en hoorde, kamer voor kamer, van beneden naar boven en ten slotte terug naar de voordeur. Hij voert ons langs de feesten in de eerste jaren na de oorlog, langs de schrijvers die in het voormalig bankgebouw een tweede thuis vonden (en vervolgens, zoals Hermans en Reve, met een knal de deur achter zich dichtsmeten). Verder vertelt hij onder veel meer over de schrijvers die níet door Van Oorschot werden gepubliceerd, het ontstaan van de legendarische Russische Bibliotheek, het enorme maar onverwachte succes van Het Bureau van Voskuil, de lange nasleep van de Reve-biografie, hoe de uitgeverij ophield een familiebedrijf te zijn en hoe die er na tachtig jaar voor staat.

Arjen Fortuin (1971) is ombudsman van NRC en biograaf. Hij schreef de biografieën van Geert van Oorschot, Gerrit Kouwenaar en werkt aan die van Louis Paul Boon.

80 pages, Kindle Edition

Published November 12, 2025

About the author

Arjen Fortuin (Amsterdam, 1971) is criticus, columnist en redacteur van NRC Handelsblad. Hij studeerde geschiedenis en filosofie in Amsterdam en Madrid. Sinds 1998 schrijft hij voor de bijlage Boeken van NRC Handelsblad, in 2005 werd hij coördinator literatuur van die krant. Hij schrijft voornamelijk over Nederlandse literatuur en verder over geschiedenis en sport. In een wekelijkse column belicht hij de literaire actualiteit. Eerder dit jaar verscheen Verborgen boeken. Em. Querido's uitgeverij tijdens en na de bezetting, waarin Fortuin over de rol van Van Oorschot in dienst van Querido schreef.

Reviews

[Casper Veen · Rating 4 out of 5]

Wat een heerlijke verzameling van kostelijke anekdotes!

[Gijs Zandbergen · Rating 4 out of 5]

Van Oorschot is mijn favoriete uitgeverij. Een boek met het Van-Oorschotlogo op de rug heeft bijna altijd een kwaliteit die mij aanspreekt. Dat is handig bij het scannen van boeken in kringloopwinkels of op markten. De verwachting die ik van dit boekje had is helemaal bewaarheid: Het is leuk van opzet (een hoofdstuk per etage van het pand aan de Herengracht) en persoonlijk opgeschreven. En vooral: Het zit lekker ruim in de anekdoten.

[Hans Moerland · Rating 4 out of 5]

“Alsof het gedrukt staat”, luidt de mooie, veelzeggende titel van het boekje dat Arjen Fortuin heeft geschreven over Uitgeverij Van Oorschot, voorheen G.A. van Oorschot – de naam van de oprichter, die het niet altijd even nauw nam met de waarheid.
Fortruin is ook de biograaf van de oprichter, en een deel van de anekdotes of, zoals ze heten in de subtitel, ‘kleine geschiedenissen’ zal de lezers van “Geert van Oorschot, uitgever” bekend voorkomen, meer in het bijzonder voor zover ze betrekking hebben op de jaren waarin deze nog aan het roer stond. De bouwkundige structuur van het pand aan de Herengracht 613 te Amsterdam is door de auteur gekozen als kapstok om zijn kleine geschiedenissen aan op te hangen, zoals onder anderen Christophe Boltanski dat eerder deed in zijn “De Schuilplaats” en, ietwat geforceerd, Wanda Reisel in haar “Plattegrond van een jeugd”. In Fortuins boekje pakt dat heel aardig uit, en bovendien weet hij het allemaal vlot, smakelijk en toegankelijk te verwoorden. Toegankelijk althans, en bij uitstek aantrekkelijk, voor wie enigszins op de hoogte is van het doen en laten van de roemruchte schrijvers met wie Van Oorschot zoal in zee is gegaan – of niet natuurlijk, bij nader inzien.
De onderhavige uitgeverij heeft zich overigens geenszins beperkt tot de publicatie van Nederlandstalige literatuur. Zo werden de vermaarde Russische Bibliotheek en later de Franse Bibliotheek in het leven geroepen. Aardig vond ik het bijvoorbeeld om te lezen hoe een in Nederland onbekende schrijver als Jean Rouaud met “De velden van eer” bij Van Oorschot terechtkwam. Hoogtepunt is wat mij betreft het Voskuil-citaat dat Fortuin als titel heeft gegeven aan het hoofdstuk over de tweede verdieping van Herengracht 613: “Niet aan Lousje vertellen, ik ben miljonair”.

[Ferre Wyckmans · Rating 4 out of 5]

Kan je een lievelingsuitgeverij hebben? Ik ben geneigd om daar ja op te antwoorden. Dat alles van J.J. Voskuil, van Frida Vogels en van Vasalis door hen werd/wordt uitgegeven helpt. Ik heb alles van hen (gelezen), dus auteurs maken een uitgeverij, maar dat geldt ook omgekeerd.
De briefwisseling boeken van/met Geert van Oorschot, de prachtige G. van Oorschot biografie van Arjen Fortuin benadrukt dat zover als nodig... er huist nogal wat op de Herengracht. Dat ik in de boekhandel ook steevast naar nieuwe of tweedehandse publicaties van VO (het prachtige rug-logo én de kenmerkende opmaak helpen dan) is geebn toeval. De recent opgezette 'Gedundrukt'-reeks bewijst de liefde die er in dat pand, ook na het vertrek van Wouter van Oorschot, hangt.
Fijn om lezen, dit kort laudatio aan een 80-jarige.