Alles voor de reis

by Adriaan van Dis

Een ongeneeslijk zieke vrouw kiest voor een hospice want daar kan ze ook haar minnaar ontvangen. In een aanklikbed. Met morfinepleisters en een verboden glas wijn uit een theekopje. In de weken die haar resten vraagt zij hem haar mee op reis te nemen. 'Ik wil weg hier!' Het tweetal maakt een vlucht in de verbeelding, beleeft wonderlijke literaire tochten en vindt steun bij schrijvers en dichters. Maar zij verkennen ook elkaar. Hun verschillen, overeenkomsten, de leugens, vrijages, het verraad en de wonden die hen vormden.
'Kon ik haar stem maar in woorden klank geven. Zo zacht en warm, zonder sporen van een accent, maar wel ingehouden deftig. Ze was ouderwets beschaafd. Als ik haar in zinnen oproep, hoor ik haar. Zie ik haar… Laat ik dan proberen haar uiterlijk te beschrijven. Ga toch zitten, liefje, dit gaat nog even duren. Ik ga je met wildvreemden delen.'

159 pages, Kindle Edition

Published January 15, 2026

About the author

Adriaan van Dis is a Dutch writer, journalist and TV presenter, who debuted as writer in 1983 with the novel Nathan Sid. That same year he debuted as a TV presenter as host for the book talkshow Hier is... Adriaan van Dis. The show lasted until 1992 and was repeated once in 2013 in honor of the Dutch book week and every year since, once a year during the Dutch book week. In 2017 he said that it was the last show unless he would be able to get a very special writer in the programme. He succeeded and interviewed Stephen Fry in March 2018 in what will probably be the last Hier is... Adriaan van Dis

Reviews

[Rob de Wolf · Rating 5 out of 5]

Liefdevol afscheid van Adriaans zeer geliefde eigenzinnige minnares.

Een roman over zijn leven met en over afscheid van haar.

Hoe hij haar nooit heeft gekregen maar wel het mooiste leven met haar heeft geleefd.

Moeilijke verhoudingen zijn moeilijk, maar de liefde van het samen willen zijn omdat je elkaar anders zo erg mist, overwint het van wat er niet kan en blijkt dan in retrospectief compleet en mooi want liefdevol in innig gedeelde en gevoelde verbondenheid.

Must read!
Bij ons in de huis bilbiotheek.

[Fem]

een lief boek 💚

[Franske Brandt · Rating 5 out of 5]

Een echte en zeer persoonlijke van Dis. Mooie zinnen vol liefde over zijn liefde voor Eefje/Ellen. Erg van genoten.

[Hannah · Rating 4 out of 5]

3,5 ster!
Dit was een bijzonder boek. En bijzonder is dan vrij te interpreteren. Ik heb niet eerder een boek van Adriaan van Dis gelezen. Sinds ik hem heb gezien bij opnames van van Roosmalen en Groenteboer heb ik het wel altijd gewild en toen kwam deze uit. Het was een gokje. Ik ben nooit zo’n fan van romans en eigenlijk ook te dom voor Nederlandse literatuur. Maar goed, proberen kan nooit kwaad.

Ik vond het een leuke experience. Ik ging er namelijk in om gewoon te kijken wat me aansprak en hoe ik dingen interpreteerde. De schrijfstijl was mooi, ietwat ouderwets misschien (van wat ik gewend ben dan). Het voelde alsof ik weer een boek voor de lijst aan het lezen was. De verhaallijn over Eefje die langzaam het leven aan het loslaten is, verwikkeld in de verhaallijn waarin ze hun vakantieherinneringen ophaalden, het toonde het leven zoals het is.

[Hanneke Wildschut · Rating 5 out of 5]

Heel erg lief boek.
De hoofdpersoon zit in het hospice aan het bed van zijn geliefde die hij 38 jaar heeft moeten delen met de Ander. Hij heeft nooit openlijk over haar kunnen praten, maar hun liefde is met niets te vergelijken. Aan de hand van fictieve reizen door hun verleden krijg je als lezer een beeld van dit samenzijn dat tijd en plaats overstijgt.
Bij het laatste stuk rolden de tranen over mijn wangen en met een diepe zucht sloot ik het boek.
Wat een schitterend monument voor een liefde die in de schaduw stond.

[Hans van der Veeke · Rating 2 out of 5]

Een soort dagboek in stacato geschreven over zijn relatie, reizen en belevenissen met Eefje. Zij is een soort van kruising tussen Jezus, maagd Maria, de heilige geest en Brigitte Bardot (zelfs ezels krijgen een erectie van haar). Zijn manier van schrijven om de diepgang van de relatie aan te tonen vindt geen vruchtbare grond bij mij. Het is te intiem. Hij had het boek voor zichzelf moeten houden. Bij tijd en wijle is het een interessant verhaal maar even vaak is het ook iets waar ik teveel buiten sta om er iets van te vinden.

[Muriël Van Der Wal · Rating 4 out of 5]

Prachtig boekje over afscheid nemen van je geliefde. En daarbij lekker juice over vreemdgaan. De dame in kwestie deed het met Adriaan van Dis EN W.T. Schippers. Super pikant.

[Elise Van · Rating 5 out of 5]

Genoten van elke zin, opbouw verhaal en vooral van de liefdevolle momenten in hun relatie

[Tabitha van der Hoek]

“Wat kon de poëzie toch zeggen wat er niet is, en in woorden toch een waarheid wordt.”

[Marijke G G · Rating 4 out of 5]

“Liefde is sterker dan de last.”
Langzaam gelezen om de woorden te proeven, het gevoel achter de woorden.
Lees het als een gedicht!

[Henriette · Rating 5 out of 5]

Wat een prachtige liefdesverklaring is deze poëtische ode aan een (geheime) relatie.

[Sven · Rating 3 out of 5]

Prachtig geschreven, maar ik ben geen fan van memoires :(

[LeesLies · Rating 4 out of 5]

Alles voor de reis – Adriaan van Dis

(…) Bonjour philippine! Zo begroetten we het geluk twee amandelpitten in één schil te vinden – velletjes tegen elkaar gevlijd. Zo’n noot smaakt bitter. Er zat ook een bittere kant aan onze liefde. Er was een Ander. (…)

(…) Je liegt wat af op reis. Niet zozeer om discussies te vermijden, als wel om onze o zo superieure westerse verworvenheden in een ander jasje te steken (…)

Doorgewinterde romanschrijver Adriaan van Dis raakte in een periode waarin hij rolstoelafhankelijk was geïnspireerd om het verhaal over zijn in 2023 overleden grote liefde op te tekenen. Dit heeft geresulteerd in de openhartige en onthullende autobiografische roman “Alles voor de reis” waarin Van Dis een ode brengt aan zijn “Eefje” met wie hij ruim 38 jaar een relatie had, terwijl zij simultaan samenleefde met een andere man.

Op haar sterfbed in een hospice haalt Van Dis herinneringen met Eefje op door gezamenlijk in visuele gedachten terug te gaan naar de vele reizen die zij samen hebben gemaakt en halen zij troost uit de schoonheid van korte literaire werken die door Van Dis in zijn verhaal worden geciteerd.

Van @declubvanechtelezers heb ik dit mooie boek ontvangen en had ik de eer om een review te schrijven. Het is voor mij de eerste keer dat ik een roman van de hand van Van Dis heb mogen lezen en na enkele jaren van alleen maar e-books lezen was het zeer aangenaam om weer eens in een papieren boek te kunnen bladeren.

Van Dis heeft een mooie poëtische schrijfstijl die goed te begrijpen is vanwege de korte zinnen die hij hanteert. Ook de korte hoofdstukken maken het boek in zijn geheel vlot leesbaar. Op een aangrijpende en wijze beschrijft Van Dis het stervensproces en zijn liefde voor de vrouw die nooit geheel de zijne mocht zijn. De in het verhaal opgenomen citaten van de literaire werken van andere schrijvers en dichters had voor mij persoonlijk iets minder gemogen, maar vind ik wel passend en begrijpelijk binnen de context van deze roman.

Wat mij betreft is Van Dis er zeer in geslaagd om zijn memoires vast te leggen in de vorm van deze ontroerende roman. Het is dan ook zeker niet het laatste boek dat ik van Van Dis zal lezen

[Susanne Koster · Rating 5 out of 5]

Liefde die geen plaats kreeg, maar altijd bleef

Reikhalzend heb ik uitgekeken naar de nieuwe Van Dis. Zodra het boek er was, liet ik alles uit mijn handen vallen om er meteen in te gaan lezen. Net zolang tot het uit was. Zoals altijd stelt Van Dis niet teleur. Alles voor de reis is een boek dat zich langzaam in je lijf nestelt en een steeds grotere plek in je hart inneemt. Adriaan van Dis noemt het een roman, maar wie het leest voelt onmiddellijk dat hier iets anders aan de hand is. De feiten zijn niet verzonnen en de emoties al helemaal niet. Wat Van Dis doet, is zijn herinneringen zo vormgeven dat ze leesbaar worden, zonder ze te temmen.

Memoir
Het resultaat is een boek dat enerzijds literatuur is die ademt als een memoir en anderzijds een memoir dat zich beschermt met de vrijheid van fictie. Centraal staat een liefde die nooit volledig mocht bestaan. Niet omdat zij minder was, maar omdat zij moest wijken voor zorg, schuld, loyaliteit en dreiging. De ‘Ander’ is altijd aanwezig, maar zelden zichtbaar. En juist dat bepaalt het ritme van de relatie tussen Adriaan en Eefje. Zij kiest niet. Hij blijft. Niet uit zwakte, maar uit zijn enorme liefde voor haar. Een liefde die zichzelf leert inperken. ‘Gelukkig met elke kruimel’ is geen klacht, maar een levenshouding.
Lees mijn volledige recensie op:
https://boekenbijlage.nl/alles-voor-d...

[Saskia Staarink · Rating 5 out of 5]

“Ga toch zitten, liefje, dit gaat nog even duren. Ik ga je met wildvreemden delen.”
De opluchting om na 38 jaar eindelijk over zijn geliefde te kunnen en mogen schrijven.

Hoe lang duurt het voordat een voetstap is weggespoeld uit de branding? Adriaan van Dis schreef dit boek naar eigen zeggen in drie maanden, en die urgentie is voelbaar op elke pagina. Het is zo’n boek dat ik eigenlijk wilde doseren, maar dat zich nauwelijks liet wegleggen: ik las het in een halve dag uit. Het verhaal over de liefde tussen de hoofdpersoon en Eefje is intens en meeslepend, zonder al te sentimenteel te worden. En de vraag wat nou precies waargebeurd is en wat er nou precies is verzonnen is geen moment bij mij opgekomen.
De roman vertelt het verhaal van een schaduwweduwnaar die de laatste weken doorbrengt met zijn grote liefde, met wie hij 38 jaar samen was. Zij ligt in een hospice, zodat hij haar kan bezoeken en haar meekan nemen op een reis door herinneringen. Samen halen ze het televisieprogramma wat zij maakte, de landen die ze bezochten en hun gedeelde ‘dochter’ voor de geest.

Het is zo liefdevol en poëtisch geschreven dat ik het binnenkort nogmaals ga lezen. Maar dan langzamer, aandachtiger en met een glas grüner veltliner binnen handbereik.

Dank aan De Club van Echte Lezers voor het recensie-exemplaar.

[Rika · Rating 5 out of 5]

Adriaan van Dis houdt met dit boek de liefde vast, ook nadat zijn geliefde Eefje is overleden. In haar laatste levensfase is hij bij haar en maken ze mentale reizen, ze vertellen elkaar over de reizen die ze gemaakt hebben, samen en alleen voordat ze elkaar kenden en zo vertellen ze elkaar alsnog geheimen, wat ze al die tijd dat hun relatie duurde, nooit deden. Ze wilden niet alles van elkaar weten en lieten elkaar vrij. Voorzichtig licht van Dis een tipje van die geheime sluier op, ook om haar familie en de Ander te beschermen, want Eefje had ook een relatie met een andere man. Van Dis moest genoegen nemen met de kruimels, zo noemt hij het.
Het is niet alleen een liefdesrelaas, in Alles voor de reis geeft hij ook impliciet goede raad over hoe je een relatie goed houdt: je kunt ook van iemands slechte eigenschappen houden: erger je niet maar draai het om, maak het grappig. En heb aandacht voor elkaar, wijding zelfs, doe leuke dingen en laat ook in kleine dingen zien dat je van iemand houdt. Prachtig, een monument voor Eefje.

[Maartje Sanne · Rating 4 out of 5]

Ik vond dit een hartverwarmend verhaal over een niet-alledaagse liefdesrelatie. Af en toe bijna pijnlijk persoonlijk dichtbij; het door Van Dis ingesproken luisterboek draagt aan dat gevoel echt bij.

[Mirjam Celie · Rating 4 out of 5]

Bijzondere liefde, bijzonder verslag daarvan met het onvermijdelijke einde.

—

ik vin je zo lief en zo licht -
je ogen zijn zo vol licht,
ik hou van je, ik hou van je.
En je neus en je mond en je haar
en je ogen en je hals waar
je kraagje zit en je oor
met je haar er voor

Herman Gorter

[Julia Jacobs · Rating 4 out of 5]

mooi en lief

[Ellen · Rating 5 out of 5]

Over 'verliefd sterven'... het is een lief, warm boek en met zoveel respect geschreven... Prachtig!

[Marja Van · Rating 5 out of 5]

Een prachtig relaas van een prachtige verboden liefde tussen twee mensen ondanks, of dankzij, het feit dat zij tot op het laatst de regie in handen hield.

[Anita · Rating 4 out of 5]

Adriaan van Dis

[judith]

kinda beautiful but also leaves a slightly bad taste in the mouth: writing a book about someone who's died and can't defend their choices anymore