Alles voor de reis

by Adriaan van Dis

Een ongeneeslijk zieke vrouw kiest voor een hospice want daar kan ze ook haar minnaar ontvangen. In een aanklikbed. Met morfinepleisters en een verboden glas wijn uit een theekopje. In de weken die haar resten vraagt zij hem haar mee op reis te nemen. 'Ik wil weg hier!' Het tweetal maakt een vlucht in de verbeelding, beleeft wonderlijke literaire tochten en vindt steun bij schrijvers en dichters. Maar zij verkennen ook elkaar. Hun verschillen, overeenkomsten, de leugens, vrijages, het verraad en de wonden die hen vormden.
'Kon ik haar stem maar in woorden klank geven. Zo zacht en warm, zonder sporen van een accent, maar wel ingehouden deftig. Ze was ouderwets beschaafd. Als ik haar in zinnen oproep, hoor ik haar. Zie ik haar… Laat ik dan proberen haar uiterlijk te beschrijven. Ga toch zitten, liefje, dit gaat nog even duren. Ik ga je met wildvreemden delen.'

Genres: Roman, Audiobook, Literature, Dutch Literature

159 pages, Kindle Edition

Published January 15, 2026

About the author

Adriaan van Dis is a Dutch writer, journalist and TV presenter, who debuted as writer in 1983 with the novel Nathan Sid. That same year he debuted as a TV presenter as host for the book talkshow Hier is... Adriaan van Dis. The show lasted until 1992 and was repeated once in 2013 in honor of the Dutch book week and every year since, once a year during the Dutch book week. In 2017 he said that it was the last show unless he would be able to get a very special writer in the programme. He succeeded and interviewed Stephen Fry in March 2018 in what will probably be the last Hier is... Adriaan van Dis

Reviews

[Wilma · Rating 5 out of 5]

Prachtig…puur…ontroerend…een ode, een eerbetoon aan de liefde.
Adriaan van Dis heeft hun liefde, zijn liefde voor Eefje vereeuwigd in dit boek.
‘ Bestaan er ook gedichten over verliefd sterven? ‘
Voor ‘de Ander’ moet dit eerbetoon, deze vereeuwiging van de liefde door middel van dit schrijven heel erg pijnlijk zijn…

[Margarita Mitreva · Rating 3 out of 5]

In Alles voor de reis van Adriaan van Dis ontvouwt zich een verstild, intens verhaal over afscheid nemen, verlangen en de kracht van verbeelding. Het boek leest soms als een roman, soms als een lange, poëtische overpeinzing. De taal is zorgvuldig, beeldend en doordrenkt van gedachten die diep onder de huid kruipen.

Centraal staat een ernstig zieke vrouw die bewust kiest voor een hospice. Niet alleen om haar laatste dagen in rust door te brengen, maar ook om ruimte te maken voor iets wat nog één keer moet gebeuren: haar minnaar ontvangen. Zelfs de verboden geneugten — een glas wijn, schuilgaand in een theekopje — krijgen in deze setting een bijna symbolische betekenis. Het zijn kleine daden van verzet, tekens van levenslust in een lichaam dat het langzaam opgeeft.

In de weken die haar resten vraagt zij haar minnaar om haar mee te nemen op reis. Niet fysiek, maar in gedachten. Samen maken ze een denkbeeldige tocht langs herinneringen, verlangens en literaire werelden. Ze ontmoeten schrijvers en dichters in hun gesprekken, vinden troost in woorden die eerder door anderen zijn uitgesproken. Literatuur wordt een toevluchtsoord, een manier om het onvermijdelijke te verzachten.

Wat dit boek zo bijzonder maakt, is de manier waarop Van Dis de laatste levensfase niet enkel als afscheid beschrijft, maar als een periode van verdieping. De vrouw is niet alleen patiënt; zij is geliefde, denker, lezer, reiziger in de geest. In haar kwetsbaarheid toont zij kracht. In haar naderende einde blijft zij verlangen, zoeken, vragen.

De relatie tussen haar en de minnaar is gelaagd. Ze verkennen niet alleen hun liefde, maar ook hun verschillen, hun teleurstellingen en misschien zelfs het verraad dat in elke menselijke verhouding kan schuilen. Juist in deze eerlijkheid ontstaat een intieme toenadering. De dood maakt hun gesprekken niet kleiner, maar groter.

Alles voor de reis is geen luid boek. Het fluistert. Het nodigt uit tot vertraging en bezinning. Van Dis weet met een zachte, bijna poëtische pen een vrouw tot leven te wekken die op het punt staat te sterven — en juist daardoor onvergetelijk wordt 📖

[Rob de Wolf · Rating 5 out of 5]

Liefdevol afscheid van Adriaans zeer geliefde eigenzinnige minnares.

Een roman over zijn leven met en over afscheid van haar.

Hoe hij haar nooit heeft gekregen maar wel het mooiste leven met haar heeft geleefd.

Moeilijke verhoudingen zijn moeilijk, maar de liefde van het samen willen zijn omdat je elkaar anders zo erg mist, overwint het van wat er niet kan en blijkt dan in retrospectief compleet en mooi want liefdevol in innig gedeelde en gevoelde verbondenheid.

Must read!
Bij ons in de huis bilbiotheek.

[Janna Van Egmond · Rating 4 out of 5]

Och zo lief en prachtig geschreven. Het voelt echt alsof je mee gaat op hun (liefdes) reis.

[Hanna · Rating 4 out of 5]

<3333333333

[Julia Van der weide · Rating 5 out of 5]

Ik moest een beetje wennen aan de beknopte manier van schrijven (bijna als bullets), maar het verhaal was prachtig met mooie poëtische zinnen. Tip om deze te luisteren!! Dan krijg je ook mooie piano muziek tussendoor

[Arjen · Rating 4 out of 5]

Ik heb meerdere boeken van Adriaan van Dis gelezen. En daarbij heb ik het meest genoten van zijn reisverhalen. Dit boek, een prachtig eerbetoon aan zijn 'Eefje' is tegelijkertijd een mooie potpourri van reisverhalen en resiverhaaltjes. Allerlei bestemmingen worden aangedaan in het boek en tegelijkertijd reizen we zo door het leven van Eefje en Van Dis.

Het is een mooi, liefdevol en teder boek. Een prachtig terugblik en daarmee ook een inkijkje in markante levens. Levens die ongebruikelijke afslagen maken, ongebruikelijke keuzes maken en steeds meer in elkaar verstrengeld raken. Absoluut het lezen waard!

[Esther · Rating 5 out of 5]

Een prachtig boek over het leven in het algemeen en de liefde in het bijzonder. Als luisterboek geluisterd waarbij de stem van de auteur het boek nog meer tot leven brengt, aanrader!

[Anna Steinprinz · Rating 4 out of 5]

Een heel mooi boek over onconventionele liefde en de schoonheid die daar in kan zitten

[Annelin Pesman · Rating 4 out of 5]

Wat een mooi, liefdevol boek

[Ties Bergen Henegouwen · Rating 4 out of 5]

Echt heel mooi, oprecht ontroerend en lief.

[Franske Brandt · Rating 5 out of 5]

Een echte en zeer persoonlijke van Dis. Mooie zinnen vol liefde over zijn liefde voor Eefje/Ellen. Erg van genoten.

[Fem]

een lief boek 💚

[Vitoria Vinken · Rating 5 out of 5]

Liefde bestaat? Maar misschien moet je daar wel Adriaan van Dis voor zijn.

Wat moet het lekker zijn als je zo ongegeneerd een karikatuur van jezelf durft te zijn. Sommige stukjes waren echt wel tenenkrommend, zoetsappig en waanzinnig snobistisch (helpt niet als je ziet hoe hij op video dit boek voordraagt met een handje dat meebeweegt terwijl hij zijn zinnen melodieus uitspreekt), maar ik kan er toch niet omheen dat het echt prachtig is. De liefde springt van de bladzijden af. Over dat ze van elke kamer een teringbende maakte: “Elke kamer veranderde ze in een schilderij van Jan Steen. Prachtig.” Nou, mij heb je.

[Wytse de Jong · Rating 4 out of 5]

zo schrijven over liefde, dat moet wel liefde zijn

[Gabye · Rating 5 out of 5]

Olla vogala liefste… Nestjes overal.
Waar wachten we nog op?

[Anne Bergsma · Rating 1 out of 5]

Ik ga voor het gemak voorbij aan het woord ‘roman’ dat op het omslag prijkt. Een roman is dit niet: de ‘ik’ is Adriaan van Dis (dat wordt zonneklaar uit interviews), Eefje is Ellen Jens en de Ander is Wim Schippers. Hoe het komt dat ‘Alles voor de reis’ van Adriaan van Dis in de dag- en weekbladkritiek een gunstige ontvangst kreeg, snap ik niet. Ik vind het een nogal smakeloos boek. Een aantal lichamelijke details vind ik vrij onsmakelijk, veel te weinig ingetogen. Daar komt bij dat Van Dis zo overduidelijk gedreven lijkt te zijn door verongelijktheid. Hij voelde zich ten achter gesteld bij Wim Schippers - Jens bedroog hem met Van Dis, maar de laatste speelde 38 jaar de tweede viool. Een wat onsmakelijk drietal, zo komt het mij voor. In het Parool noemde Maarten Moll de kinderachtige manier waarop Van Dis zijn hoofdpersoon zich laat vergelijken met De Ander en met hem wedijvert ‘verpissen’ Dat is precies wat het is. Over de kwalificatie ‘roman’ die het omslag prijkt, zegt Moll: “daar trappen wij niet in.” Wij ook niet

Tot op het laatst vliegen de bevuilde luiers, geboerde alfabetten en onbedwingbare flatulentie de lezer in het gelaat. Zonder smaak opgeschreven, ook dat nog. Van Dis is namelijk geen Van het Reve, die de gassigheid des ingewands in ‘Lieve Jongens’ heel wat geestiger en beklemmender beschrijft (“Uit het glas bereikte mij nu ook een alle menselijke hoop uitdovende putlucht”). Dit boek had wat mij betreft beter ongeschreven kunnen blijven.

[Saskia · Rating 5 out of 5]

Ik had wat huiver om dit boek te lezen. Zwaar thema, lezen over de lijdensweg naar de dood. En wat een verrassing werd dat. Een teder, liefdevol eerbetoon aan Eefje. Al verhalen vertellend, samen op reis door heden en verleden, dan wordt de lijdensweg naar het afscheid mild. Het was geen enkel moment verdrietig, warmte, tederheid en liefde overspoelt alles in dit boek. En wat prachtig literair poëtisch geschreven. Misschien hielp het dat ik boek luisterde, voorgelezen met de gedragen stem en elitaire uitspraak van de schrijver zelf.

[Bas Evers · Rating 4 out of 5]

Zo wrang én verwarrend én intiem én afstandelijk én vurig én koud was de liefde met Eefje, allemaal andere kanten van dezelfde medaille. Wat een ontroerend en bijzonder verhaal. Wie niet week in z’n knieën wordt van de reizen aan het sterfbed heeft geen ziel.

[Danee · Rating 4 out of 5]

Een prachtig boek met een nog mooier slotstuk. Zo liefdevol

[Isa kistemaker · Rating 4 out of 5]

lief

[Vera Zwennes · Rating 4 out of 5]

Zoals alle andere reviews al schrijven: liefdevol

[Lenneke De · Rating 5 out of 5]

Bijzonder boek, hier en daar lastig te volgen, maar vooral heel erg lief!

[Liesbeth d'Haens · Rating 4 out of 5]

Ik was ergens een beetje bang dat het zou tegenvallen omdat ik er al zoveel over had gehoord en gelezen maar het is erg mooi.

[Lenneke Tielemans · Rating 4 out of 5]

Heel mooi boekje over man die 38 jaar lang een relatie had met een vrouw. Het boek speelt zich af in een hospice waar zij in haar laatste levensfase is. Ze kijken terug op hun leven, hun liefde en gecompliceerde relatie. Heel mooi en ontroerend. Waar gebeurd verhaal van de schrijver zelf.

[Carmen · Rating 5 out of 5]

Geweldig wegdromen en meereizen. Van dit boek krijg ik zin om morgen nog te vertrekken. En een prachtig afscheid nemen.

[Hannah · Rating 4 out of 5]

3,5 ster!
Dit was een bijzonder boek. En bijzonder is dan vrij te interpreteren. Ik heb niet eerder een boek van Adriaan van Dis gelezen. Sinds ik hem heb gezien bij opnames van van Roosmalen en Groenteboer heb ik het wel altijd gewild en toen kwam deze uit. Het was een gokje. Ik ben nooit zo’n fan van romans en eigenlijk ook te dom voor Nederlandse literatuur. Maar goed, proberen kan nooit kwaad.

Ik vond het een leuke experience. Ik ging er namelijk in om gewoon te kijken wat me aansprak en hoe ik dingen interpreteerde. De schrijfstijl was mooi, ietwat ouderwets misschien (van wat ik gewend ben dan). Het voelde alsof ik weer een boek voor de lijst aan het lezen was. De verhaallijn over Eefje die langzaam het leven aan het loslaten is, verwikkeld in de verhaallijn waarin ze hun vakantieherinneringen ophaalden, het toonde het leven zoals het is.

[Simon · Rating 2 out of 5]

Het verhaal is me tegengevallen. Ik vond de ik-figuur steeds pedanter worden. Anderen genoten van het poëtische karakter van dit boek. Ik heb dat er niet in terug kunnen vinden.

[Anne Graumans · Rating 4 out of 5]

Had Van Dis de Ander maar de Man genoemd. Het bleef in mijn achterhoofd dat dit echt gebeurd is en er een weduwnaar is die 53 jaar samen is met haar en dan weggezet wordt als ‘de Ander’. Wiens homeopathische pillen door de plee gespoeld worden. Onder uit de zak is te diep krenkend. Terwijl het een prachtig boekje is, zo mooi geschreven. En prachtige beschrijvingen van de reis avonturen.

[Maxine Herinx · Rating 4 out of 5]

Dertig jaar lang een affaire onderhouden: je moet het maar kunnen. Dit boek uitbrengen terwijl ‘De Ander’ nog leeft: je moet het maar durven.

Heel liefdevol, poëtisch verhaal. Maar of het nu al had gemoeten?