What do you think?
Rate this book
Germaine de Staël: schrijver, balling en feminist avant la lettre
Vrijheid boven alles was haar devies. Margot Dijkgraaf wekt de briljante, onverschrokken Germaine de Staël tot leven
Germaine de Staël (1766-1817) was de enige vrouw voor wie Napoleon ooit bang was. Ze trotseerde de conventies van haar tijd, was machtig en invloedrijk en had een salon waar iedereen die ertoe deed graag kwam. Bovendien was ze een veelgelezen en scherpzinnig schrijver, een Europees georiënteerde intellectueel en – zo betoogt Margot Dijkgraaf – een feministe avant la lettre. Ze vocht tegen slavernij, voor persvrijheid en voor de stem van schrijvende vrouwen. In dit wervelende boek vertelt Margot Dijkgraaf het fascinerende levensverhaal van een vrouw die haar tijd ver vooruit was. Van het bruisende Parijs van de Revolutie, via het intellectuele trefpunt op haar kasteel in Coppet, tot haar adembenemende ontsnapping aan Napoleons greep – een tocht van duizenden kilometers, dwars door Europa, achtervolgd door de legers van de dictator.
'Ik had drie Engeland, Rusland en Germaine de Staël.' – Napoleon Bonaparte
Germaine de Staël (1766-1817) was de enige vrouw voor wie Napoleon ooit bang was. Ze trotseerde de conventies van haar tijd, was machtig en invloedrijk en had een salon waar iedereen die ertoe deed graag kwam. Bovendien was ze een veelgelezen en scherpzinnig schrijver, een Europees georiënteerde intellectueel en – zo betoogt Margot Dijkgraaf – een feministe avant la lettre. Ze vocht tegen slavernij, voor persvrijheid en voor de stem van schrijvende vrouwen. In dit wervelende boek vertelt Margot Dijkgraaf het fascinerende levensverhaal van een vrouw die haar tijd ver vooruit was. Van het bruisende Parijs van de Revolutie, via het intellectuele trefpunt op haar kasteel in Coppet, tot haar adembenemende ontsnapping aan Napoleons greep – een tocht van duizenden kilometers, dwars door Europa, achtervolgd door de legers van de dictator.
'Ik had drie Engeland, Rusland en Germaine de Staël.' – Napoleon Bonaparte
336 pages, Kindle Edition
Published February 24, 2026
2 people are currently reading
5 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 3 of 3 reviews
Want to read
March 1, 2026Recensie uit Trouw zette me op het spoor:
Germaine de Staël, de enige vrouw voor wie Napoleon bang was
In een wervelende biografie schetst Margot Dijkgraaf het leven van Germaine de Staël (1766-1817), die zich als invloedrijk politiek denker onttrok aan de normen van haar tijd. Napoleon vreesde haar ideeën en haar omvangrijke netwerk.
Dit artikel is geschreven doorDieuwertje MertensGepubliceerd op 12 februari 2026, 06:00
Op zaterdagmiddag 23 mei 1812 stapte Germaine de Staël in het rijtuig dat al klaarstond op de binnenplaats van haar kasteel in Coppet, aan het meer van Genève. Ze werd vergezeld door haar dochter en haar oudste twee zoons. ‘Niemand zag dat haar hart bonsde in haar keel en dat haar gezicht strak stond van de spanning.’
Uit andere media
Doodsbang was de vrouw dat de spionnen van de keizer doorhadden dat ze op de vlucht sloeg voor Napoleon Bonaparte. Zo begint Margot Dijkgraaf haar biografie over de Zwitserse schrijfster en femininist avant la lettre Germaine de Staël (1766-1817).
Was Germaine de Staël bang voor Napoleon, Napoleon was ook bang voor haar. Zij zag in hem een kille, berekenende machtswellusteling. Hij vreesde haar politieke ideeën en haar omvangrijke netwerk. Bovendien verdacht hij haar ervan kritische pamfletten over hem te verspreiden en tegen hem samen te zweren. Daarom verbande hij haar in 1803 uit Parijs, en legde haar vervolgens huisarrest op in Zwitserland.
Moeder van het liberalisme
De Staël was een van de belangrijkste Europese achttiende-eeuwse intellectuelen en vrijdenkers ten tijde van de Franse Revolutie en de jaren dat Napoleon aan de macht was. Individuele vrijheid stond bij haar hoog in het vaandel, en daarmee onttrok ze zich aan de gendernormen van haar tijd. Germaine de Staël wordt ook wel gezien als de moeder van het liberalisme. In Nederland is ze niet erg bekend, maar daar brengt deze wervelende biografie van literatuurcriticus Margot Dijkgraaf nu mogelijk verandering in.
Door haar biografie midden in het leven van De Staël te beginnen, grijpt Dijkgraaf de lezer direct bij de kladden. De losse verteltrant en de vaart waarmee ze schrijft, passen bij het onderwerp. De Staël was een wervelwind, een vrouw die voortdurend in beweging was. Fysiek vanwege haar vele reizen, en geestelijk vanwege haar ‘esprit’, waar schrijvers, politici en filosofen haar om prezen. Ze bezochten haar salons eerst in Parijs, en vanaf haar ballingschap in Coppet.
Negentiende-eeuwse gravure van een salonscène met als middelpunt Germaine de Staël.
Negentiende-eeuwse gravure van een salonscène met als middelpunt Germaine de Staël.Bron Foto Getty Images
Kritisch, open en ad rem
‘Esprit’ valt overigens niet zomaar te vertalen als ‘geestdrift’, volgens Dijkgraaf. ‘Bij Germaine slaat het vaak op iemand met een kritische geest, snel van begrip, vernieuwend in zijn of haar gedachten, open van geest. Het is ook een persoon die ad rem is, goed kan formuleren, iemand die tegen de communis opinio ingaat.’
Dat talent had de Zwitserse grotendeels aan haar moeder Susan Charcod te danken. Vanaf haar vijfde woonde Germaine haar moeders Parijse ‘salons’ bij, waar wetenschappers zoals Buffon, encyclopedisten en filosofen als d’Alembert en Diderot met elkaar in gesprek gingen.
Germaine was dol op haar vader Jacques Necker, een Zwitserse bankier die fortuin had gemaakt in Parijs. Hij was een verlicht denker met een sterke focus op financieel en economisch beleid, die een belangrijke rol speelde in de jaren voor de Franse Revolutie. Hij legde de voedingsbodem voor zijn dochters liberale denkbeelden.
Code Civil aan de laars gelapt
In de Zweed Erik Magnus de Staël Holstein vonden Germaine’s ouders een geschikte huwelijkskandidaat. Hij was arm, maar had een goede reputatie. Bovendien werkte hij bij de Zweedse ambassade in Parijs, de stad waar Germaine gelukkig was. De twintigjarige bruid vond hem saai en intellectueel oninteressant, maar benaderde het als een verstandshuwelijk. Later bleek dat hij een gokverslaving had. Toen hij in 1802 stierf, liet hij haar met grote schulden achter.
Haar kinderen kreeg ze van haar minnaars: de graaf van Narbonne (diplomaat), Benjamin Constant (liberaal politicus) en een nakomelingetje van de jonge soldaat John Rocca. Je zou kunnen zeggen dat haar liefdesleven de blauwdruk was van haar liberale opvattingen. In 1804 liet Napoleon in de grondwet vastleggen dat een vrouw burgerlijke, politieke, noch juridische rechten had en eigendom was van haar man, maar De Staël lapte deze ‘Code Civil’ aan haar laars.
Achtste wereldwonder
Met haar uitzonderlijke intelligentie en charismatische persoonlijkheid oefende dit ‘achtste wereldwonder’ een enorme aantrekkingskracht uit op de intellectuele voorhoede. Superlatieven en loftuitingen buitelen over elkaar heen in deze biografie. Dijkgraaf citeert uit brieven en dagboeken van minnaars, vrienden en bekenden, maar spreekt ook zelf louter bewonderend over haar onderwerp.
Alleen over De Staëls roman Corinne ou Italie (1807) is ze kritisch. Tijdens een reis door Italië had De Staël veel hoogopgeleide en financieel zelfstandige vrouwen ontmoet. Zo kon het dus ook! In haar roman beschrijft ze de liefde tussen de vrijgevochten, bloedmooie schrijfster Corinne – een personificatie van Italië – en de Britse Lord Oswald, die het conservatieve Groot-Brittannië vertegenwoordigt.
Als hij met een gedienstige vrouw trouwt, is Corinne gebroken, ondanks het besef dat liefde alleen in vrijheid kan bloeien. Waar is haar veerkracht die De Staëls idealen onderschrijft, vraagt Dijkgraaf zich teleurgesteld af.
Napoleon was woedend
Echte tegenstand vond De Staël slechts in de gedaante van één man: Napoleon Bonaparte. Tijdens een reis door Duitsland in 1803 en een maandenlang verblijf in Weimar, sprak De Staël zo’n beetje alle toonaangevende intellectuelen, van Goethe tot Fichte en Schiller. Haar sprankelende verslag ervan, Over Duitsland (1810), werd haar meest invloedrijke boek, omdat het de romantiek naar Frankrijk bracht.
Napoleon was woedend: zijn naam werd niet eenmaal genoemd. Hij gaf opdracht de hele oplage te vernietigen. In een brief noemde minister van politiezaken Savary haar boek ‘uitgesproken on-Frans’.
Gelukkig wist De Staël zich na deze nederlaag, in tegenstelling tot haar personage Corinne, wél te herpakken. Ze ontsnapte aan het huisarrest en ging op reis. In brieven vertelde ze aan honderden vrienden in heel Europa hoe Napoleon Over Duitsland had laten vernietigen.
In Sint-Petersburg ontmoette ze allerhande diplomaten en politici door wie ze met open armen werd ontvangen, onder wie Tsaar Alexander I. De Staël bemiddelde tussen hem en Jean-Baptiste Jules Bernadotte, de Franse maarschalk die koning van Zweden zou worden. Nadat zij een coalitie tegen Frankrijk hadden gesloten, spande De Staël zich in om ook Pruisen en Oostenrijk hierbij te betrekken. Deze internationale coalitie zou Napoleon verslaan: eerst bij de Slag bij Leipzig in 1813, en later definitief na de Slag bij Waterloo in 1815.
Aanstekelijk enthousiasme
In 1813 werd Over Duitsland alsnog gepubliceerd in Londen. Niet lang daarna, twaalf jaar nadat ze uit Parijs was verbannen, keerde De Staël terug. Napoleon zat inmiddels op Elba. De stad was veranderd, maar zij ook: ze was vermoeider en onverschilliger.
Toch bleef ze zich inspannen voor haar gedroomde liberale bewind. De laatste jaren van haar leven liet haar gezondheid haar in de steek. Ze stierf op 14 juli 1817, 51 jaar oud, twintig jaar na de bestorming van de Bastille waarmee de Franse Revolutie werd ontketend.
Deze gepassioneerde biografie – of misschien kunnen we beter van een hagiografie spreken – ademt haar geest. Dijkgraafs enthousiasme werkt aanstekelijk. Zelfs Napoleon, haar grootste vijand, was niet onbevattelijk voor de aantrekkingskracht van De Staël. In zijn memoires liet hij optekenen: ‘Ik moet achteraf wel toegeven dat het een superieure vrouw is met groot talent en veel esprit. Elle restera.’
Oftewel: zij zal blijven.
Germaine de Staël, de enige vrouw voor wie Napoleon bang was
In een wervelende biografie schetst Margot Dijkgraaf het leven van Germaine de Staël (1766-1817), die zich als invloedrijk politiek denker onttrok aan de normen van haar tijd. Napoleon vreesde haar ideeën en haar omvangrijke netwerk.
Dit artikel is geschreven doorDieuwertje MertensGepubliceerd op 12 februari 2026, 06:00
Op zaterdagmiddag 23 mei 1812 stapte Germaine de Staël in het rijtuig dat al klaarstond op de binnenplaats van haar kasteel in Coppet, aan het meer van Genève. Ze werd vergezeld door haar dochter en haar oudste twee zoons. ‘Niemand zag dat haar hart bonsde in haar keel en dat haar gezicht strak stond van de spanning.’
Uit andere media
Doodsbang was de vrouw dat de spionnen van de keizer doorhadden dat ze op de vlucht sloeg voor Napoleon Bonaparte. Zo begint Margot Dijkgraaf haar biografie over de Zwitserse schrijfster en femininist avant la lettre Germaine de Staël (1766-1817).
Was Germaine de Staël bang voor Napoleon, Napoleon was ook bang voor haar. Zij zag in hem een kille, berekenende machtswellusteling. Hij vreesde haar politieke ideeën en haar omvangrijke netwerk. Bovendien verdacht hij haar ervan kritische pamfletten over hem te verspreiden en tegen hem samen te zweren. Daarom verbande hij haar in 1803 uit Parijs, en legde haar vervolgens huisarrest op in Zwitserland.
Moeder van het liberalisme
De Staël was een van de belangrijkste Europese achttiende-eeuwse intellectuelen en vrijdenkers ten tijde van de Franse Revolutie en de jaren dat Napoleon aan de macht was. Individuele vrijheid stond bij haar hoog in het vaandel, en daarmee onttrok ze zich aan de gendernormen van haar tijd. Germaine de Staël wordt ook wel gezien als de moeder van het liberalisme. In Nederland is ze niet erg bekend, maar daar brengt deze wervelende biografie van literatuurcriticus Margot Dijkgraaf nu mogelijk verandering in.
Door haar biografie midden in het leven van De Staël te beginnen, grijpt Dijkgraaf de lezer direct bij de kladden. De losse verteltrant en de vaart waarmee ze schrijft, passen bij het onderwerp. De Staël was een wervelwind, een vrouw die voortdurend in beweging was. Fysiek vanwege haar vele reizen, en geestelijk vanwege haar ‘esprit’, waar schrijvers, politici en filosofen haar om prezen. Ze bezochten haar salons eerst in Parijs, en vanaf haar ballingschap in Coppet.
Negentiende-eeuwse gravure van een salonscène met als middelpunt Germaine de Staël.
Negentiende-eeuwse gravure van een salonscène met als middelpunt Germaine de Staël.Bron Foto Getty Images
Kritisch, open en ad rem
‘Esprit’ valt overigens niet zomaar te vertalen als ‘geestdrift’, volgens Dijkgraaf. ‘Bij Germaine slaat het vaak op iemand met een kritische geest, snel van begrip, vernieuwend in zijn of haar gedachten, open van geest. Het is ook een persoon die ad rem is, goed kan formuleren, iemand die tegen de communis opinio ingaat.’
Dat talent had de Zwitserse grotendeels aan haar moeder Susan Charcod te danken. Vanaf haar vijfde woonde Germaine haar moeders Parijse ‘salons’ bij, waar wetenschappers zoals Buffon, encyclopedisten en filosofen als d’Alembert en Diderot met elkaar in gesprek gingen.
Germaine was dol op haar vader Jacques Necker, een Zwitserse bankier die fortuin had gemaakt in Parijs. Hij was een verlicht denker met een sterke focus op financieel en economisch beleid, die een belangrijke rol speelde in de jaren voor de Franse Revolutie. Hij legde de voedingsbodem voor zijn dochters liberale denkbeelden.
Code Civil aan de laars gelapt
In de Zweed Erik Magnus de Staël Holstein vonden Germaine’s ouders een geschikte huwelijkskandidaat. Hij was arm, maar had een goede reputatie. Bovendien werkte hij bij de Zweedse ambassade in Parijs, de stad waar Germaine gelukkig was. De twintigjarige bruid vond hem saai en intellectueel oninteressant, maar benaderde het als een verstandshuwelijk. Later bleek dat hij een gokverslaving had. Toen hij in 1802 stierf, liet hij haar met grote schulden achter.
Haar kinderen kreeg ze van haar minnaars: de graaf van Narbonne (diplomaat), Benjamin Constant (liberaal politicus) en een nakomelingetje van de jonge soldaat John Rocca. Je zou kunnen zeggen dat haar liefdesleven de blauwdruk was van haar liberale opvattingen. In 1804 liet Napoleon in de grondwet vastleggen dat een vrouw burgerlijke, politieke, noch juridische rechten had en eigendom was van haar man, maar De Staël lapte deze ‘Code Civil’ aan haar laars.
Achtste wereldwonder
Met haar uitzonderlijke intelligentie en charismatische persoonlijkheid oefende dit ‘achtste wereldwonder’ een enorme aantrekkingskracht uit op de intellectuele voorhoede. Superlatieven en loftuitingen buitelen over elkaar heen in deze biografie. Dijkgraaf citeert uit brieven en dagboeken van minnaars, vrienden en bekenden, maar spreekt ook zelf louter bewonderend over haar onderwerp.
Alleen over De Staëls roman Corinne ou Italie (1807) is ze kritisch. Tijdens een reis door Italië had De Staël veel hoogopgeleide en financieel zelfstandige vrouwen ontmoet. Zo kon het dus ook! In haar roman beschrijft ze de liefde tussen de vrijgevochten, bloedmooie schrijfster Corinne – een personificatie van Italië – en de Britse Lord Oswald, die het conservatieve Groot-Brittannië vertegenwoordigt.
Als hij met een gedienstige vrouw trouwt, is Corinne gebroken, ondanks het besef dat liefde alleen in vrijheid kan bloeien. Waar is haar veerkracht die De Staëls idealen onderschrijft, vraagt Dijkgraaf zich teleurgesteld af.
Napoleon was woedend
Echte tegenstand vond De Staël slechts in de gedaante van één man: Napoleon Bonaparte. Tijdens een reis door Duitsland in 1803 en een maandenlang verblijf in Weimar, sprak De Staël zo’n beetje alle toonaangevende intellectuelen, van Goethe tot Fichte en Schiller. Haar sprankelende verslag ervan, Over Duitsland (1810), werd haar meest invloedrijke boek, omdat het de romantiek naar Frankrijk bracht.
Napoleon was woedend: zijn naam werd niet eenmaal genoemd. Hij gaf opdracht de hele oplage te vernietigen. In een brief noemde minister van politiezaken Savary haar boek ‘uitgesproken on-Frans’.
Gelukkig wist De Staël zich na deze nederlaag, in tegenstelling tot haar personage Corinne, wél te herpakken. Ze ontsnapte aan het huisarrest en ging op reis. In brieven vertelde ze aan honderden vrienden in heel Europa hoe Napoleon Over Duitsland had laten vernietigen.
In Sint-Petersburg ontmoette ze allerhande diplomaten en politici door wie ze met open armen werd ontvangen, onder wie Tsaar Alexander I. De Staël bemiddelde tussen hem en Jean-Baptiste Jules Bernadotte, de Franse maarschalk die koning van Zweden zou worden. Nadat zij een coalitie tegen Frankrijk hadden gesloten, spande De Staël zich in om ook Pruisen en Oostenrijk hierbij te betrekken. Deze internationale coalitie zou Napoleon verslaan: eerst bij de Slag bij Leipzig in 1813, en later definitief na de Slag bij Waterloo in 1815.
Aanstekelijk enthousiasme
In 1813 werd Over Duitsland alsnog gepubliceerd in Londen. Niet lang daarna, twaalf jaar nadat ze uit Parijs was verbannen, keerde De Staël terug. Napoleon zat inmiddels op Elba. De stad was veranderd, maar zij ook: ze was vermoeider en onverschilliger.
Toch bleef ze zich inspannen voor haar gedroomde liberale bewind. De laatste jaren van haar leven liet haar gezondheid haar in de steek. Ze stierf op 14 juli 1817, 51 jaar oud, twintig jaar na de bestorming van de Bastille waarmee de Franse Revolutie werd ontketend.
Deze gepassioneerde biografie – of misschien kunnen we beter van een hagiografie spreken – ademt haar geest. Dijkgraafs enthousiasme werkt aanstekelijk. Zelfs Napoleon, haar grootste vijand, was niet onbevattelijk voor de aantrekkingskracht van De Staël. In zijn memoires liet hij optekenen: ‘Ik moet achteraf wel toegeven dat het een superieure vrouw is met groot talent en veel esprit. Elle restera.’
Oftewel: zij zal blijven.
March 10, 2026
Vandaag 8 maart, op International Women's Day, wil ik het hebben over een echte powervrouw: Germaine de Staël.
Germaine de Staël was haar tijd ver vooruit. In een periode waarin vrouwen vooral geacht werden mooi te zijn, kinderen te krijgen, thee te drinken en te borduren, was zij belezen, spraakzaam, politiek onderlegd en een succesvolle schrijver. Ze schreef meerdere boeken die in de literaire wereld veel aanzien kregen. Haar intelligentie en uitgesproken mening maakten zelfs dat Napoleon Bonaparte haar als een bedreiging zag. Ze was slim, goed opgeleid en vooral niet bang om zich uit te spreken — ook niet tegenover mannen.
In Germaine de Staël neemt Margot Dijkgraaf je mee door vrijwel het hele leven van deze bijzondere vrouw. Van haar jeugd en familie tot haar overlijden, en alles wat daar tussenin gebeurde. Het boek laat zien dat haar leven niet eenvoudig was, maar ook dat ze, binnen de mogelijkheden van haar tijd, altijd haar eigen weg probeerde te volgen.
Waar ik vooraf dacht dat het een meer verhalende roman zou zijn gebaseerd op historische gebeurtenissen, bleek het boek eerder een chronologische beschrijving van haar leven. Veel informatie is gebaseerd op brieven die bewaard zijn gebleven, geschreven door Germaine zelf of door mensen uit haar omgeving.
Dat maakt het boek echter niet minder interessant. Het is juist fascinerend om te lezen hoe een vrouw zich tussen 1780 en 1817 staande hield in een wereld die volledig door mannen werd gedomineerd.
Wat duidelijk naar voren komt, is hoeveel onderzoek Margot Dijkgraaf heeft gedaan. De hoeveelheid details en context laat zien dat dit boek gebaseerd is op grondige studie van bronnen en documenten.
Voor mij voelt dit boek daarom als een sterk en waardevol naslagwerk voor iedereen die meer wil weten over het leven en de invloed van Germaine de Staël.
Germaine de Staël was haar tijd ver vooruit. In een periode waarin vrouwen vooral geacht werden mooi te zijn, kinderen te krijgen, thee te drinken en te borduren, was zij belezen, spraakzaam, politiek onderlegd en een succesvolle schrijver. Ze schreef meerdere boeken die in de literaire wereld veel aanzien kregen. Haar intelligentie en uitgesproken mening maakten zelfs dat Napoleon Bonaparte haar als een bedreiging zag. Ze was slim, goed opgeleid en vooral niet bang om zich uit te spreken — ook niet tegenover mannen.
In Germaine de Staël neemt Margot Dijkgraaf je mee door vrijwel het hele leven van deze bijzondere vrouw. Van haar jeugd en familie tot haar overlijden, en alles wat daar tussenin gebeurde. Het boek laat zien dat haar leven niet eenvoudig was, maar ook dat ze, binnen de mogelijkheden van haar tijd, altijd haar eigen weg probeerde te volgen.
Waar ik vooraf dacht dat het een meer verhalende roman zou zijn gebaseerd op historische gebeurtenissen, bleek het boek eerder een chronologische beschrijving van haar leven. Veel informatie is gebaseerd op brieven die bewaard zijn gebleven, geschreven door Germaine zelf of door mensen uit haar omgeving.
Dat maakt het boek echter niet minder interessant. Het is juist fascinerend om te lezen hoe een vrouw zich tussen 1780 en 1817 staande hield in een wereld die volledig door mannen werd gedomineerd.
Wat duidelijk naar voren komt, is hoeveel onderzoek Margot Dijkgraaf heeft gedaan. De hoeveelheid details en context laat zien dat dit boek gebaseerd is op grondige studie van bronnen en documenten.
Voor mij voelt dit boek daarom als een sterk en waardevol naslagwerk voor iedereen die meer wil weten over het leven en de invloed van Germaine de Staël.
February 27, 2026
Nadat ik een interessant interview met Margot Dijkgraaf op de radio had gehoord besloot ik dit boek te gaan lezen. In het begin vond ik het interessant, Germaine de Staël is immers een indrukwekkende persoon, maar naarmate het boek vorderde werd ik steeds minder enthousiast. Ik vond het bij tijd en wijle een hagiografie van De Staël, er worden veel zaken herhaald, er wordt een soort karikaturale tegenstelling tussen De Staël en Napoleon geschetst en het gebruik van de vele brieffragmenten vond ik weinig bijdragen aan het verhaal. Interessant is het boek als het ingaat op de denkbeelden van De Staël, minder als er steeds weer wordt ingegaan op de verschillende relaties die ze had.
Displaying 1 - 3 of 3 reviews