Na een onheilspellend telefoontje keert Ise terug naar haar ouderlijk huis, waar haar moeder jaren geleden onder onduidelijke omstandigheden stierf. Wat begint als een poging tot verzoening met haar verleden, ontvouwt zich tot een duister sprookje waarin haar tweelingzus een sinistere rol lijkt te spelen. Realiteit en herinnering versmelten en de vraag rijst: was Ises leven ooit écht van haar?
Terwijl de buitenwereld kreunt onder een golf van dodelijke aanslagen, leggen ongeopende brieven, een paradijselijke plantentuin en bijeenkomsten van een opstandig feministisch collectief een explosieve waarheid bloot. Ise moet beslissen of verzet bevrijdt of juist verwoest.
Uschi Cop (1988) is schrijver, literair curator en doctor in de taalpsychologie. Tien jaar geleden verhuisde ze naar Brussel en werd verliefd op de stad. In zintuiglijk en scherp proza belicht ze thema’s zoals rouw, feminisme, machtsrelaties in intimiteit en het creatieproces. Begin 2021 richtte ze Hyster-x op, een Belgisch makerscollectief voor vrouwen en non-binaire personen. Uschi zit in het talentontwikkeltraject van Wintertuin.
Verhalen zijn overlevingstactieken zodat we op de juiste manier kunnen sterven.
Het had ook niet geholpen dat haar kindertijd bevolkt was door vrouwen: een blauwdruk van schijnbare veiligheid waarvan later bleek dat het over een mijnenveld gedrapeerd lag.
Een van mijn grootste ongenoegens is de enorme ongelijkheid die grote gevolgen heeft voor hoe iemand in het leven staat. En specifieker in dit geval vooral het onrecht waarmee vrouwen constant mee geconfronteerd worden. Feminisme is iets wat me erg nauw aan het hart ligt omdat ik zelf een absolute voorstander ben van absolute gelijkheid. En nee, niet omdat ik mij wil voordoen als de zogenaamde performatieve man. De enorme golf aan femicide gaat niet aan mij voorbij. Al jarenlang lezen we de verschrikkelijke nieuwsberichten dat de zoveelste man zijn vrouw heeft vermoord, het bericht van de zoveelste verkrachting of het zoveelste nieuwsfeit dat mannen nog steeds meer verdienen dan hun vrouwelijke collega’s. Daarom dat Dodeman van Uschi Cop een enorm belangrijk boek is.
Dodeman is haar debuut en alleen al dat gegeven verdient niets dan lof. Want zoals de achterkant van het boek het ook zegt. Dodeman is een urgente en compromisloze bespiegeling over femicide en de morele grenzen van het verzet. En dat verhaal vertelt Uschi Cop die de tweelingzus van Ilke Cop is aan de hand van een situatie zoals zij het zelf ook kent. Ze vertelt een verhaal dat zich afspeelt tussen Ise en haar tweelingzus Ursula. Een verhaal dat begint bij een telefoontje en een terugkeer naar haar ouderlijk huis. We krijgen een verhaal van tweelingzussen die door schokkende gebeurtenissen uit hun verleden andere richtingen zijn opgegaan. En de gevolgen van deze keuzes komen naar voren in een boek dat erg scherp neergeschreven is.
Niets gaat Uschi Cop uit de weg en door haar manier van vertellen zet ze ons vooral een spiegel neer. We krijgen een reflectie van hoe we als maatschappij veel te veel onze ogen dichtdoen voor heel veel van dit soort situaties. Waarom dit boek me vooral enorm aangrijpt, is dat het zo belangrijk is om als man dit soort boeken te lezen. Het leert je veel over hoe het niet en over hoe het wel moet. En het leert je nog veel meer over de waarden die je moet meegeven aan je eigen kinderen. Want als er een ding is dat ik na het lezen van dit boek nog veel meer weet is dat mijn zoon de juiste waarden meekrijgt om op de juiste en correcte manier om te gaan met vrouwen. En ook hoe hij zelf moet blijven vechten voor die absolute gelijkheid. Want het moet niet alleen van de vrouwen komen. Wij als mannen spelen hier ook gewoonweg een enorm belangrijke rol in.
BTW, ook een enorm diep respect voor Uschi Cop dat ze de vele slachtoffers van femicide die de laatste jaren in de krant verschenen zijn nog eens een stem geeft door ze in het boek te laten opduiken. Ook een enorm voordeel zijn de noten van het boek waar ik me wel eens in ga verdiepen om de desbetreffende boeken, essays en films eens tot mij te nemen en eens te lezen. Na dit alles kan ik alleen maar zeggen dat dit boek een enorme aanrader is en een van de meest essentiële boeken is die de laatste jaren in ons land verschenen zijn.
Indrukwekkend debuut. Duister, beetje gothic maar vooral maatschappelijk relevant. Vaak bekroop me een ‘unheimlich’ gevoel maar dat juich ik toe. Straf hoe ze speelt met fictie en werkelijkheid (welk verhaal kies jij)in zovele lagen en dat dan ook nog eens doet in prachtige zinnen. Ik leerde nog maar eens dat woede inderdaad mooi kan zijn. Soms wat te veel uitweidingen voor mij maar toch vooral onder de indruk van deze leeservaring
wat een romandebuut. Een boek om even van te bekomen. Zoveel lagen, waar fictie en non-fictie samenkomen. Waar keiharde cijfers, je laten slikken. Het boek nodigt uit tot denkwerk, opzoekwerk. Enorm sterk geschreven. Het wisselen tussen briefcorrespondentie, tegenwoordige tijd en het verhaal van het collectief zorgt ervoor dat je blijft doorlezen.
Zeer ambitieus boek. Uschi Cop herhaalt in interviews dat ze geen pamflet wilde schrijven maar vragen wilde oproepen. Zelf vind ik niet dat ze volledig in haar opzet geslaagd is. De roman voelde voor mij toch soms echt aan als een woedende vuist richting het patriarchaat.
Cop wilde een ideeënroman schrijven vanuit de overtuiging dat vrouwen zulke grootse projecten nog steeds schuwen en de auteur hoopt dat ‘Dodeman’ ook mannelijke lezers zal aantrekken, tot nadenken zal stemmen. Ik vrees echter dat de roman vooral bij prediken in eigen kerk zal blijven.
‘Dodeman’ als project van een vrouwelijke auteur die femicide, vrouwenrechten, vrouwenmishandeling … in de schijnwerpers wil zetten, kan ik natuurlijk enkel toejuichen. We hebben dergelijke projecten écht nodig.
‘Dodeman’ als roman, als verhaal kon mij echter iets minder bekoren. De vrouwelijke auteurs waarnaar Cop in haar nawoord verwijst, die haar zijn voorgegaan, konden mij meer overtuigen van het belang van de stem van vrouwen in de literatuur, enkel en alleen door hun verhalen die het niet nodig hebben om er grote feministische ideeën en theorieën in te verwerken én als ze die ideeën er wel in verwerken, dan gebeurt dat zoveel eleganter dan in dit boek. Uschi Cop wil zoveel vertellen, ze wil zoveel kennis overbrengen, wil zo graag overtuigen, wil dan ook nog eens een spannend verhaal vertellen, wil ook dat het geheel stijlvol en literair geschreven is, ze wil in ‘Dodeman’ zoveel dat het voor mij, als lezer, allemaal een beetje té werd.
Voor schrijvers geïnteresseerd in de opbouw van een identiteit en hoe dezelfde omstandigheden toch heel andere mensen kunnen voortbrengen vormen tweelingen een dankbaar motief. Van Esau en Jakob in Genesis, over de twee tweelingen in Shakespeares The Comedy of Errors tot Maggie O’Farrells Hamnet, waarin ze focust op de tweeling waarvan Shakespeare zelf de vader was, zie je steeds diezelfde fascinatie opduiken. Zo ook in Dodeman, de debuutroman van Uschi Cop, waarin de 42-jarige Ise en Ursula centraal staan. In hun kindertijd waren ze ‘two peas in a pod’, zoals de Engelsen dat zo mooi zeggen, die alles samen deden, ook slapen, tot hun vader de deur tussen hun kamer dichttimmerde. Later groeiden ze uit elkaar. Ise liet zich op haar zestiende verleiden door een zes jaar oudere geneeskundestudent die haar een kleinburgerlijke gezinnetje schonk, met een al even succesrijke zoon als zijn vader, die Internationaal Ondernemen studeert en stage loopt in Abu Dhabi. Ze maakt om de zoveel tijd een afspraak om haar botox te laten bijwerken en neemt iedere avond een pilletje om te kunnen slapen. Zoals het Doppelgängermotief het vereist is Ursula een heel andere richting uitgegaan. Het huwelijkse leven was niets voor haar, besefte ze al snel, net zomin als het patriarchaat of de ermee verband houdende kapitalistische uitbuiting van de vrouw. Dus richtte ze het feministische collectief Nyx op, waarvan de naam verwijst naar die van de oergodin van de nacht, omdat de leden ervan bereid waren de diepe duisternis te trotseren in afwachting van het licht. Ze kwamen op straat om incels en de verzwegen femicide aan te klagen en breiden roze mutsen tijdens de eerste ambtsperiode van Trump. Dat deze Ursula na twee decennia stilte haar tweelingzus opbelt met de vraag of ze nog eens kunnen afspreken, doet vermoeden dat er iets op til is. Dodeman, een verwijzing naar het weerhuisje in de ouderlijke woonst van de tweeling, waar het vrouwtje altijd buiten stond en het mannetje in het donker naar haar stond te loeren, is een roman met een boodschap, en die klinkt soms wat te luid. Af en toe wordt er ook onnodig veel uitgelegd. Dat Ise niet echt slaapt van haar pillen, maar alleen verdoofd raakt, is algemene kennis. Maar afgezien van deze paar uitschuivers toont Cop dat ze heel wat in haar mars heeft. Ze neemt tijd om kaders en omgevingen te schetsen en is daar bijzonder sterk in. De natuur is in Dodeman een personage, en geen plaatje op de achtergrond. En dat is een expliciete keuze, net zoals het verhaal dat ze vertelt, of bij uitbreiding de verhalen die we elkaar steeds weer vertellen, in sprookjes, mythes en romans, want zoals Cop schrijft: ‘Welk verhaal kies je? Het voorgekauwde of het juiste?’
Scherp, vlot, analytisch, hard, beklijvend, shockerend, meeslepend, gelaagd, feministisch. Brandend actueel vol met feitelijke cijfers, reële slachtoffers en feministische analyses en uitdagingen en toch vaak surrealistisch en verrassend. Springen tussen fictie en non-fictie. Tussen de personages en de nieuwsberichten.