What do you think?
Wakkere wijsheid: Kierkegaards lessen in opmerkzaamheid
In 'Wakkere wijsheid' zet Kierkegaardkenner Geert Jan Blanken het denken van de Deense filosoof Søren Kierkegaard om in het meest onpraktische zelfhulpboek. Tal van zelfhulpboeken bieden stappenplannen en methoden om jezelf beter te leren kennen. Dit boek breekt met die traditie. Het biedt geen methode, maar leert je opmerkzaam te worden. Op wie je bent. Om inzicht te verkrijgen in je eigen ik. Met Kierkegaard als gids. Het resultaat is een basishouding van ontvankelijkheid. Het boek helpt je de gebieden in je leven scherp te krijgen waar een opgave ligt en het stimuleert je om met anderen om te gaan als wezenlijke gelijken, om het gesprek aan te gaan, waarbij de grootste weldaad die je elkaar kunt bewijzen zelfstandig worden.
201 pages, Kindle Edition
Published November 27, 2025
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 2 of 2 reviews
June 21, 2026
“Opmerkzaam worden op jezelf is geen wandelingetje in het park waarbij je allerlei fraais ontdekt dat zich in je bevindt en waar je vervolgens eens aandachtig van kunt gaan zitten genieten. Integendeel. Volgens Kierkegaard kom je allereerst tot de ontdekking dat je je eigen grootste vijand bent. De wereld ziet er niet voor niets uit zoals ze eruitziet. Die wereld weerspiegelt hoe wij met onszelf omgaan. Met al ons verlangen naar duurzame rust en verbinding met anderen vallen we intussen voortdurend voor de belofte van tijdelijke, gemakkelijke oplossingen voor ons ongemak en zien we wederzijds eigenbelang maar al te graag aan voor liefde. Het bewust worden daarvan is een pijnlijke confrontatie met onszelf, die we niet graag aangaan. Want zuchten over de wereld en over je ongeluk is altijd gemakkelijker dan je op je borst te slaan en te zuchten over jezelf.”
Wat is het toch heerlijk om dit soort boeken te lezen. Kierkegaard heeft zo’n zeldzame combinatie van existentialisme en christelijke metafysica die je heel diep laat nadenken over wie je nu werkelijk bent in relatie tot God en de wereld. Over de keuzes die je maakt en waarom je die maakt. Geert Jan Blanken weet het ook goed te vertalen naar onze moderne tijd. We willen maar al te graag een project van onszelf maken, zodat we, door allerlei trainingen en cursussen te volgen, zo goed mogelijk in deze wereld passen. De wereld trekt aan je – dat merk ik ook. Maar ben je wel werkelijk vrij en jezelf als je een speelbal van de wereld bent? Tot op zekere hoogte ga je mee, maar ware vrijheid is dat je jezelf laat vormen door God. Want God weet wie je echt bent:
“Echt vrijheid is de mogelijkheid om te worden wie je bent. Vrijheid is niet de mogelijkheid om je lusten bot te vieren, ook niet het vermogen om zo verstandig mogelijk door het leven te laveren en zo binnen te halen wat er binnen te halen valt. Vrijheid is de mogelijkheid jezelf te kiezen door jezelf uit het midden te halen, te sterven aan jezelf, jezelf te kiezen door je in hetzelfde ogenblik gekozen te weten.”
Dit boek is echt de moeite waard als je graag wordt uitgedaagd en van dit soort diepzinnige uitspraken houdt.
Wat is het toch heerlijk om dit soort boeken te lezen. Kierkegaard heeft zo’n zeldzame combinatie van existentialisme en christelijke metafysica die je heel diep laat nadenken over wie je nu werkelijk bent in relatie tot God en de wereld. Over de keuzes die je maakt en waarom je die maakt. Geert Jan Blanken weet het ook goed te vertalen naar onze moderne tijd. We willen maar al te graag een project van onszelf maken, zodat we, door allerlei trainingen en cursussen te volgen, zo goed mogelijk in deze wereld passen. De wereld trekt aan je – dat merk ik ook. Maar ben je wel werkelijk vrij en jezelf als je een speelbal van de wereld bent? Tot op zekere hoogte ga je mee, maar ware vrijheid is dat je jezelf laat vormen door God. Want God weet wie je echt bent:
“Echt vrijheid is de mogelijkheid om te worden wie je bent. Vrijheid is niet de mogelijkheid om je lusten bot te vieren, ook niet het vermogen om zo verstandig mogelijk door het leven te laveren en zo binnen te halen wat er binnen te halen valt. Vrijheid is de mogelijkheid jezelf te kiezen door jezelf uit het midden te halen, te sterven aan jezelf, jezelf te kiezen door je in hetzelfde ogenblik gekozen te weten.”
Dit boek is echt de moeite waard als je graag wordt uitgedaagd en van dit soort diepzinnige uitspraken houdt.
February 3, 2026
Blog n.a.v. ‘Wakkere wijsheid’ van @GeertJanBlanken
‘Kierkegaards lessen in opmerkzaamheid’ – dat is de ondertitel van dit mooie en bijzonder boek – en die ondertitel klopt helemaal. Geert Jan Blanken is een kenner van Kierkegaard, en in dit boek zet hij die kennis om in wijze raad en levenslessen. Daarmee wordt het geen pasklaar stappenplan voor een beter leven. Integendeel. De enkele mens heeft veel te leren en veel te doen. En dat doen begint met erkennen. Erkennen en onder ogen zien dat je als mens je zelf hebt te verloochenen, en je over te geven aan het leven.
Zo biedt Blanken een rijk palet aan inzichten. Een aanrader dus!
Eerder las ik van hem ‘Kierkegaard in gewone taal’.
Wat mij opviel tijdens het lezen:
“Niet het zogenaamde individualisme is de oorzaak van veel hedendaagse problemen; het ontbreken van echte individuen is een veel groter probleem. Pass op basis van die echte individualiteit ontstaat namelijk echte verbinding. Die echte individualiteit is namelijk geen feestje van ons ego met zichzelf. De weg van de zelfwording, waarvoor opmerkzaamheid een belangrijke voorwaarde is, is een weg van zelfverloochening, van jezelf verliezen om jezelf te vinden.”
“Søren Kierkegaard (1813-1855) beschouwde het als zijn voornaamste taak om mensen opmerkzaam te maken. (…) Een opmerkzaam bestaan speelt zich af in een wonderlijk grensgebied, ergens tussen ‘bewust worden’ en ‘doen’. Het is een besef dat voortdurend omgezet wil worden in handelen, maar dat gaat nooit vanzelf. Er moet iets plaatsvinden, dat Kierkegaard aanduidt als een sprong.”
“Je wordt als lezer opmerkzaam gemaakt op de gebieden in je leven waar een opgave ligt, en het stimuleert je om met anderen om te gaan als wezenlijke gelijken, om het gesprek aan te gaan, waarbij de grootste weldaad die je elkaar kunt bewijzen is: zelfstandig worden.”
“Waar het om draait, datgene waar we opmerkzaam op moeten worden, is niet uit te leggen. Het is iets dat gedaan moet worden, en wel door iedereen persoonlijk.”
“Als we weer contact willen maken met waar het werkelijk om draait in het leven, zegt Kierkegaard, zullen we eerst en vooral opmerkzaam moeten worden op onszelf. En hij noemt dat niet voor niets een waagstuk van de hoogste orde. Wat er namelijk gebeurt als we ons op een eerlijke manier tot onszelf gaan verhouden, is volgens Kierkegaard dat we de noodzaak ontdekken om radicaal anders met onszelf om te gaan.”
“Kierkegaard pleit als weinig anderen voor een ‘ja’ tegen het leven. Waar hij opmerkzaam op wil maken, heeft juist alles te maken met onze angst voor dat positieve, voor het goede. (…) Tegenover een leven vol zelfafwijzing pleit hij voor een leven vanuit een zoekend en tastend bevestigen van het bestaan, van ons unieke, individuele bestaan.”
“De richting waarin Kierkegaard wijst heeft alles te maken met het Diepere Zelf. Het is de gewaarwording van een stem die ons wil terugroepen uit onze afhankelijkheid van de omstandigheden, uit onze fanatieke pogingen om onszelf onder controle te krijgen en zo grip te krijgen op de wereld.”
“Het Diepere Zelf maakt duidelijk dat om echt vrij te worden een veel grondiger ommekeer nodig is: de erkenning dat we zelf ‘tot niets in staat zijn’.”
“We kijken al te snel naar onszelf alsof we een project zijn dat ter hand genomen moet worden.”
“Opmerkzaam worden op jezelf is: leren luisteren naar het Diepere Zelf, dat ons telkens zacht toefluistert hoe onmachtig we zijn, maar ook hoer niet erg dat is, en hoe bevrijdend.”
“Het Diepere Zelf wijst van zichzelf af. En hoe storend het ook mag klinken in sommige orden, we hebben altijd weer het woord God nodig om dat waar het naar verwijst te benoemen.”
“Wie het in geloof met God waagt, gaat een avontuur aan waarvan de uitkomst ultiem onzeker is. Maar die onzekerheid, die openheid is van levensbelang.”
“Ieder mens is uniek (…) in het nieuwe dat ontstaat als ze het waagt zichzelf te worden. Dat nieuwe krijgt de volle nadruk in het christendom. Daarin wordt nieuw leven geen kwestie meer van ontdekken, maar van het ontvangen van een geschenk. We ontvangen dat geschenk niet terwijl we passief zitten af te wachten, maar als we onderweg durven gaan. Dan worden we bereikbaar voor het ‘nieuwe leven’.”
“Alles begint voor Kierkegaard bij een – voortdurende – innerlijke handeling: bij zelfverloochening en overgave.”
“Je bewust worden van je angst is je bewust worden van het staan op een tweesprong, waarop de keus opnieuw, maar bewuster dan ooit tevoren, gemaakt moet worden: ga je ontwijken of ga je erdoorheen?”
“Bezorgde afhankelijkheid van bezit of zelfs gezondheid is een zware vorm van slavernij. De weg daaruit is je blik naar buiten te richten. En naar boven, want wie onafhankelijk is, is iemand die dankt.”
“Opmerkzaam te worden op jezelf is misschien wel het grootste waagstuk in het leven. Opmerkzaam te worden op jezelf als iets dat je gegeven is om blij mee te zijn en van te genieten.”
“Wat we blijkbaar dus weer moeten durven toelaten is de onvoorspelbaarheid en onbeheersbaarheid van de werkelijkheid. De weg uit de ingeslotenheid is de omarming van die werkelijkheid. De verbinding waarnaar we zo wanhopig zoeken, is de verbinding met een bestaan waarin ‘alles mogelijk is’.”
“Wijsheid is het om te beseffen wat je allemaal niet weet, en je daar niet door te laten verlammen, maar dat als een bevrijding te ervaren.”
“De Godmens laat een unieke zelfstandigheid zien, die teruggaat op zijn verhouding tot God, maar die Hem niet vervreemdt van mensen. Integendeel, Hij heeft lief wie Hij ziet, en Hij ziet niemand over het hoofd. Hij is nergens uit op overtuigen, op het leveren van bewijzen voor het bestaan van God, of voor het feit dat hij God zelf is.”
“Genade betekent vergeven worden, zeker, maar dieper dan het kwijtschelden van de schuld die ontstaat door verkeerde daden, betekent het: opgenomen worden in Gods liefdevolle nabijheid, ondanks onze afkeer en afwijzing daarvan. Want geloven is vertrouwen op God, ongeloof het idee het zonder dat vertrouwen te kunnen stellen. Ongeloof is overmoed, denken het zonder Gods genade te kunnen, of God voor je karretje te willen spannen.”
“Het hart van Kierkegaards nuchtere mystiek klopt in het ‘tot niets worden voor God’. Daarvoor is geen overrompelende ervaring nodig, maar wel een ‘ommekeer’ waarbij we uit ons zelfgeschapen centrum durven stappen, om dan te ontdekken dat we zelfs die beweging niet zelf kunnen maken.”
“De ‘grote ommekeer’ die in ons moet plaatsvinden betekent volgens Kierkegaard dat we het opgeven om het onverdeeld goede, om God, te willen begrijpen als een oplossing voor het tekort dat we ervaren. (…) Het wordt leven in een permanente afhankelijkheid van de God die zichzelf permanent schenkt.”
“Het geschonken bestaan vraagt niets anders dan om het ‘ja’ van onze kant.”
“Tot niets worden voor God zorgt voor een verandering van perspectief, van alleen maar waarnemen naar waargenomen worden. Het is de moed om God niet alleen te willen kennen, maar om gekend te durven zijn.”
‘Kierkegaards lessen in opmerkzaamheid’ – dat is de ondertitel van dit mooie en bijzonder boek – en die ondertitel klopt helemaal. Geert Jan Blanken is een kenner van Kierkegaard, en in dit boek zet hij die kennis om in wijze raad en levenslessen. Daarmee wordt het geen pasklaar stappenplan voor een beter leven. Integendeel. De enkele mens heeft veel te leren en veel te doen. En dat doen begint met erkennen. Erkennen en onder ogen zien dat je als mens je zelf hebt te verloochenen, en je over te geven aan het leven.
Zo biedt Blanken een rijk palet aan inzichten. Een aanrader dus!
Eerder las ik van hem ‘Kierkegaard in gewone taal’.
Wat mij opviel tijdens het lezen:
“Niet het zogenaamde individualisme is de oorzaak van veel hedendaagse problemen; het ontbreken van echte individuen is een veel groter probleem. Pass op basis van die echte individualiteit ontstaat namelijk echte verbinding. Die echte individualiteit is namelijk geen feestje van ons ego met zichzelf. De weg van de zelfwording, waarvoor opmerkzaamheid een belangrijke voorwaarde is, is een weg van zelfverloochening, van jezelf verliezen om jezelf te vinden.”
“Søren Kierkegaard (1813-1855) beschouwde het als zijn voornaamste taak om mensen opmerkzaam te maken. (…) Een opmerkzaam bestaan speelt zich af in een wonderlijk grensgebied, ergens tussen ‘bewust worden’ en ‘doen’. Het is een besef dat voortdurend omgezet wil worden in handelen, maar dat gaat nooit vanzelf. Er moet iets plaatsvinden, dat Kierkegaard aanduidt als een sprong.”
“Je wordt als lezer opmerkzaam gemaakt op de gebieden in je leven waar een opgave ligt, en het stimuleert je om met anderen om te gaan als wezenlijke gelijken, om het gesprek aan te gaan, waarbij de grootste weldaad die je elkaar kunt bewijzen is: zelfstandig worden.”
“Waar het om draait, datgene waar we opmerkzaam op moeten worden, is niet uit te leggen. Het is iets dat gedaan moet worden, en wel door iedereen persoonlijk.”
“Als we weer contact willen maken met waar het werkelijk om draait in het leven, zegt Kierkegaard, zullen we eerst en vooral opmerkzaam moeten worden op onszelf. En hij noemt dat niet voor niets een waagstuk van de hoogste orde. Wat er namelijk gebeurt als we ons op een eerlijke manier tot onszelf gaan verhouden, is volgens Kierkegaard dat we de noodzaak ontdekken om radicaal anders met onszelf om te gaan.”
“Kierkegaard pleit als weinig anderen voor een ‘ja’ tegen het leven. Waar hij opmerkzaam op wil maken, heeft juist alles te maken met onze angst voor dat positieve, voor het goede. (…) Tegenover een leven vol zelfafwijzing pleit hij voor een leven vanuit een zoekend en tastend bevestigen van het bestaan, van ons unieke, individuele bestaan.”
“De richting waarin Kierkegaard wijst heeft alles te maken met het Diepere Zelf. Het is de gewaarwording van een stem die ons wil terugroepen uit onze afhankelijkheid van de omstandigheden, uit onze fanatieke pogingen om onszelf onder controle te krijgen en zo grip te krijgen op de wereld.”
“Het Diepere Zelf maakt duidelijk dat om echt vrij te worden een veel grondiger ommekeer nodig is: de erkenning dat we zelf ‘tot niets in staat zijn’.”
“We kijken al te snel naar onszelf alsof we een project zijn dat ter hand genomen moet worden.”
“Opmerkzaam worden op jezelf is: leren luisteren naar het Diepere Zelf, dat ons telkens zacht toefluistert hoe onmachtig we zijn, maar ook hoer niet erg dat is, en hoe bevrijdend.”
“Het Diepere Zelf wijst van zichzelf af. En hoe storend het ook mag klinken in sommige orden, we hebben altijd weer het woord God nodig om dat waar het naar verwijst te benoemen.”
“Wie het in geloof met God waagt, gaat een avontuur aan waarvan de uitkomst ultiem onzeker is. Maar die onzekerheid, die openheid is van levensbelang.”
“Ieder mens is uniek (…) in het nieuwe dat ontstaat als ze het waagt zichzelf te worden. Dat nieuwe krijgt de volle nadruk in het christendom. Daarin wordt nieuw leven geen kwestie meer van ontdekken, maar van het ontvangen van een geschenk. We ontvangen dat geschenk niet terwijl we passief zitten af te wachten, maar als we onderweg durven gaan. Dan worden we bereikbaar voor het ‘nieuwe leven’.”
“Alles begint voor Kierkegaard bij een – voortdurende – innerlijke handeling: bij zelfverloochening en overgave.”
“Je bewust worden van je angst is je bewust worden van het staan op een tweesprong, waarop de keus opnieuw, maar bewuster dan ooit tevoren, gemaakt moet worden: ga je ontwijken of ga je erdoorheen?”
“Bezorgde afhankelijkheid van bezit of zelfs gezondheid is een zware vorm van slavernij. De weg daaruit is je blik naar buiten te richten. En naar boven, want wie onafhankelijk is, is iemand die dankt.”
“Opmerkzaam te worden op jezelf is misschien wel het grootste waagstuk in het leven. Opmerkzaam te worden op jezelf als iets dat je gegeven is om blij mee te zijn en van te genieten.”
“Wat we blijkbaar dus weer moeten durven toelaten is de onvoorspelbaarheid en onbeheersbaarheid van de werkelijkheid. De weg uit de ingeslotenheid is de omarming van die werkelijkheid. De verbinding waarnaar we zo wanhopig zoeken, is de verbinding met een bestaan waarin ‘alles mogelijk is’.”
“Wijsheid is het om te beseffen wat je allemaal niet weet, en je daar niet door te laten verlammen, maar dat als een bevrijding te ervaren.”
“De Godmens laat een unieke zelfstandigheid zien, die teruggaat op zijn verhouding tot God, maar die Hem niet vervreemdt van mensen. Integendeel, Hij heeft lief wie Hij ziet, en Hij ziet niemand over het hoofd. Hij is nergens uit op overtuigen, op het leveren van bewijzen voor het bestaan van God, of voor het feit dat hij God zelf is.”
“Genade betekent vergeven worden, zeker, maar dieper dan het kwijtschelden van de schuld die ontstaat door verkeerde daden, betekent het: opgenomen worden in Gods liefdevolle nabijheid, ondanks onze afkeer en afwijzing daarvan. Want geloven is vertrouwen op God, ongeloof het idee het zonder dat vertrouwen te kunnen stellen. Ongeloof is overmoed, denken het zonder Gods genade te kunnen, of God voor je karretje te willen spannen.”
“Het hart van Kierkegaards nuchtere mystiek klopt in het ‘tot niets worden voor God’. Daarvoor is geen overrompelende ervaring nodig, maar wel een ‘ommekeer’ waarbij we uit ons zelfgeschapen centrum durven stappen, om dan te ontdekken dat we zelfs die beweging niet zelf kunnen maken.”
“De ‘grote ommekeer’ die in ons moet plaatsvinden betekent volgens Kierkegaard dat we het opgeven om het onverdeeld goede, om God, te willen begrijpen als een oplossing voor het tekort dat we ervaren. (…) Het wordt leven in een permanente afhankelijkheid van de God die zichzelf permanent schenkt.”
“Het geschonken bestaan vraagt niets anders dan om het ‘ja’ van onze kant.”
“Tot niets worden voor God zorgt voor een verandering van perspectief, van alleen maar waarnemen naar waargenomen worden. Het is de moed om God niet alleen te willen kennen, maar om gekend te durven zijn.”
Displaying 1 - 2 of 2 reviews