Dieren zijn ook mensen: Waarom we nog steeds zoveel vlees eten en dat niet zouden moeten doen

by Teun van de Keuken

Waarom eten we dieren, terwijl we allang weten hoeveel leed dat veroorzaakt? En wat betekent die keuze voor onze planeet en gezondheid? In Dieren zijn ook mensen onderzoekt Teun van de Keuken waarom het zo moeilijk is om vlees te laten staan – ook voor hemzelf.

Na zijn onthullende boek over de voedingsindustrie duikt hij opnieuw diep in de wereld van ons dagelijks eten en laat hij op zijn bekende, heldere manier zien hoe machtige lobby's, slimme verkooptrucs en diepgewortelde gewoontes een systeem in stand houden dat ons blijft verleiden tot vleesconsumptie, ondanks de schade voor mens, dier en milieu.

Een confronterend én hoopgevend boek, dat niet alleen inzicht geeft in ons eetgedrag en de krachten binnen het systeem, maar ook manieren biedt om onze vleesconsumptie terug te dringen en de maatschappij plantaardiger te maken.

Genres: Nonfiction, Audiobook, Climate Change, Food, Science

144 pages, Hardcover

Published November 11, 2025

About the author

Teun Gerrit (Teun) van de Keuken is a Dutch journalist and television and radio program maker.

In 2015 Van de Keuken wrote the book Puur en Eerlijk (Pure and Fair) about misleading consumers. Goed Volk, a novel based on Van de Keuken's youth, followed in 2017. De

Supermarktsurvivalgids (The Supermarketsurvival guide) was published in the autumn of 2018. In it, Van de Keuken dissects the world of the supermarket and gives tips for conscious shopping.

Reviews

[Manon (bookswithonno)]

Ik zou willen dat een aantal van mijn vrienden en familieleden interesse zouden hebben om dit boek te gaan lezen. Er wordt erg duidelijk uitgelegd hoe het eten van vlees slecht is voor de dieren en het milieu. Ook wordt er antwoord gegeven op de vraag of ons lichaam het echt nodig heeft en of een vega of vegan dieet echt een goede vervanging is. Het is een kort boek en behandelt alles erg duidelijk in de basis. Aan het eind is nog een bronnenlijst te vinden. Ik denk dat dit boek veel mensen zal aansporen om hierna verder op onderzoek te gaan en hopelijk bespreken ze de inhoud met hun kennis kring 🤞🏼

[Julicke]

Goed en toegankelijk geschreven. Teun van de Keuken bevraagt onze eetgewoonten rondom vlees op een doordachte en nieuwsgierige manier, zonder de lezer een schuldgevoel aan te praten. Hij begint ook juist bij het bevragen van zijn eigen eetgedrag. Hij benadrukt ook dat het als individu heel moeilijk is je te verzetten tegen een cultuur die is ingericht op het eten van vlees en we daarom vooral ook moeten streven naar systeemverandering.

Niet alle informatie was nieuw, maar het was op een duidelijke en beknopte manier gebracht. Ik vond het vooral boeiend om te zien hoe de impact op dierenleed, milieu en gezondheid elkaar kruisen. Hoe het eten van kip bijvoorbeeld veel dierenleed veroorzaakt, maar wel relatief milieuvriendelijk is en veel gezonder is dan ander vlees. Het laat zien dat er geen juiste antwoorden zijn als het gaat om dieet. Volledig morele zuiverheid is onmogelijk. Je moet je dus voor jezelf afvragen welke belangen het zwaarst wegen voor jou persoonlijk.

Al met al een knap staaltje journalistiek die hopelijk veel los gaat maken.

[Maxime Es]

Al veel informatie was bekend. Echter stond er nog zat nieuwe veel informatie in! Goed geschreven, las vlot weg! Zeker een aanrader aan…. Eigenlijk aan iedereen! Al is het maar om in de industrie te verdiepen!

[Jasmijn]

geen baanbrekende nieuwe inzichten (iig niet voor iemand met een vegetarisch-turned vegan opvoeding) maar dat hoeft ook niet! mooi overzicht dat hopelijk confronterend genoeg is voor het grotere publiek om wat meer mensen plantaardig te laten eten

[Renske]

een must read voor iedereen die zich identificeert als flexitariër!

[Janine]

*schuift boek subtiel onder de neus van familie*

[Floor Mulder]

Het hele boek: het is zo slecht om dierlijk te eten en de dieren zijn zooooo zielig
Laatste hfst: het ligt niet bij de consument ;)

Dus Teun, de flexitariër, gaat rustig weer elke week met z’n vrienden mooie belevenissen vieren over een heel groot stuk biefstuk. Als hij zich erna er maar schuldig over voelt is het oké

[Laurie]

beter dan de vorige!! maar heftig. mag van mij dus echt nog uitgebreider dit hoor. fijne aanbevelingen op het einde

[TvdW]

Op zich een heel gedegen en sympathiek boek over *zie titel*. Het informatieve aspect doet niet onder voor andere werken over dierenleed als gevolg van menselijke consumptie en Van der Keuken schrijft vlot. Ook zorgen zijn openheid en de bereidheid zich kwetsbaar op te stellen ervoor dat het een boeiend boek is. Het Nederlandse perspectief en de geschiedkundige stukken zijn verfrissend, hoewel de oorzaak van dierenleed wat veel buiten de consument gezocht wordt (het is toch niet onze schuld dat de kwaadaardige supermarkten de voordelige plofkippen praktisch uit t-shirtkanonnen in onze winkelwagens schieten?). Daarnaast worden er keurig enkele filosofen bijgehaald, zwaargewicht Singer daargelaten. Zo dacht Descartes kennelijk dat dieren niet denken en lijden, wat een leuk weetje is maar de vraag is of je dat een zeventiende-eeuws figuur erg kwalijk kunt nemen.

Waar het werk de plank mijns inziens misslaat, is bij de conclusie die eigenlijk neerkomt op "we moeten terug naar de tijd dat vlees eten een luxe was en gezellig met zijn allen wat minder vlees eten zodat de wereld iedere dag een stukje toffer wordt Viva Hollandia." Hoewel dat er inderdaad voor zou zorgen dat de totale hoeveelheid dierenleed aanzienlijk zou verminderen en het prima past bij onze (voormalige?) neiging te polderen, kun je je afvragen of (fysiek) leed iets is waarop je compromissen moet sluiten. Het is een praktische halfoplossing voor een ideologisch probleem. Los nog van wat je impliceert door vlees eten juist weer speciaal te maken. Komt nog eens bij dat hij juist (terechte en gefundeerde) kritiek levert op de imperfectie van het Beter Levenkeurmerk terwijl die aanpak ook neerkomt op "tja, het is beter dan niets?". Wellicht had de schrijver de zwart-wit benadering van Kant toch niet zo eenvoudig terzijde moeten schuiven aangezien hij juist op zoek lijkt naar manieren om om te gaan met cognitieve dissonantie, hoe ingewikkeld dat ook kan zijn. Tot slot nog twee pijnlijk schitterende termen die we aan de vleesverwerkende industrie te danken hebben: Uitbeenderij en lokworst.

[Julia Florence]

Niet echt iets nieuws geleerd, maar wel een heel belangrijk, kort en goed samengevat boek om aan anderen door te geven!

[Janita]

Vijf sterren. Niet alleen om de inhoud, die goed is onderbouwd en wordt ondersteund door een fijne bronnenlijst en niet alleen om de schrijfstijl, die lekker wegleest ondanks soms wel wat herhaling, maar vooral omdat ik zou willen dat iedereen het leest.

Over flexitariërs, vegetariërs en veganisten. Waarom we vlees eten, over dierenwelzijn, het milieu en en onze gezondheid. Heel informatief, ik heb nieuwe dingen geleerd en het nodigt uit om meer over deze onderwerpen te lezen.

Het zet me aan het denken, niet alleen over wat ik zelf zou kunnen veranderen in mijn voedingspatroon, maar vooral welke invloed ik kan uitoefenen in mijn eigen omgeving of breder in de maatschappij. Zou dit boek niet bij ouders op basisscholen kunnen worden verspreid en op middelbare scholen standaard gelezen moeten worden? Misschien ontstaat er dan een nieuwe generatie die de vleessamenleving niet als vanzelfsprekend ziet, waarin vlees de uitzondering is en plantaardig eten de standaard.

Een heel geschikt boek om het jaar bewust mee te starten!

[Pherenike]

Goede samenvatting van stand van zaken rondom vlees en zuivel producten en heel toegankelijk voor vleeseters (de schrijver eet immers ook nog soms vlees). Ik zou sowieso een keer zoiets luisteren als je dierlijke producten eet (:

[Sterre]

Must read voor vleeseter, flexetariers, vegetariërs en veganisten

[Lauri van Oosterom]

Ik geef dit boek alle mogelijke sterren, omdat ik zou willen dat iedereen het leest. Goed onderbouwd, duidelijk uitgelegd. Ik zou zeggen: kunnen we dit niet ergens uitdelen?

[Nelline Zondag]

Ik zou willen dat ik een goede samenvatting van dit boek kan reproduceren als mensen vragen waarom ik vega ben 🤌

[Ruben]

Deze week is het al 6 jaar geleden dat ik vegetariër werd en volgende week is het 6 jaar geleden dat ik besloot veganist, met een groene hoofdletter V", te worden" 🥳. Dit begon allemaal toen ik, 6 jaar en een maand geleden, met een vegetariër bij een tentje ging eten, en omdat ik niet voor haar neus een sappige vlees burger wilde kanen, besloot ik ook de falafel optie te nemen. Mischien omdat ik een kerel ben gaven ze mij "per ongeluk" een vlees burger. Wellicht gingen ze ervanuit dat de kerel waarschijnlijk de vlees optie bedoelde. Geen idee, guess we'll never know. De burger vervangen en de prullebak in te sturen was ook weer zo zonde dus met een schuld gevoel hapte ik lekker in die rund burger. Maar door die schuld dook ik achter m'n laptop en... nu zijn we hier.

Vooral in mijn eerste twee of drie jaar was ik hier (met veganisme) super bewust mee bezig. Een compleet nieuwe wereld ging voor mij open, alsof ik een nieuw zintuig ontgrendelde. Of alsof ik zo'n brilletje had van John Carpenter's *They Live*. Een tripje supermarkt duurde een half uur langer omdat ik ineens naar ingrediënten ging kijken, koken moest ik veel zelf doen (ik woonde nog thuis thuis) want mijn ouders vonden dat buitenaards (dit is inmiddels niet meer zo); als mijn gezin aan tafel zat moest ik nog even 5 minuten mijn deel opwarmen. Ik nam deel aan internet discussies waar je nooit wat mee opschiet. Paar jaar later en veganisme is gewoon een deel van leven geworden zonder ik er echt actief overna denk. Als m'n ouders op visite komen vergeet ik altijd te checken of er nieuw veganistisch restaurantje bestaat waar we nog niet zijn geweest want ik denk er oprecht niet meer over na.

Afgelopen Kerst kreeg ik dit boek van mijn vader cadeau en had ik een aantal paginas gelezen met de intentie het uit te lezen, maar toch wetende dat dit boek niet echt voor mij bedoeld is. Ik weet het toch al. Hij kan het beter zelf gaan lezen. Nou, to my surprise, 9 maanden later: ik had gelijk. De gemiddelde veganist, zelfs vegetariër, zal waarschijnlijk niet zoveel uit dit boekje halen. Op wereldwijd gebied heb ik alles tig keer gehoord en gezien, maar de feitjes over de Nederlandse geschiedenis, oorlog en oude supermarktstunten was wel nieuw en interessant voor mij. Maar wat mij het meest verbaasde was dat tegen het einde van dit allemaal deze lieve man, *Teun van de Keuken*, niet eens vegetarisch was geworden. Hij heeft het over het schuilen achter exkuusjes en cognitieve dissonantie en dat hij weet dat hij hypocriet is, maar moet je daar niet boven staan? Als lezer kan ik het begrijpen, die heeft al een vooroordeel, maar als schrijver die al tien+ jaar met dit onderwerp bezig is vind ik dat niet raar, dat vind ik alleen maar heel bijzonder. (Alle kleine beetjes helpen natuurlijk al enorm, en ik wil oprecht niet judgen, maar ik vond het gewoon interessant hoe iemand met zoveel kennis en geïnvesteerde tijd toch de andere kant op kijkt als er een lekker stukje biefstuk op de menukaart staat) (Na het typen van dit kom ik erachter dat hij recent wel gestopt is met het eten van vlees. alsof hij dit boek heeft gelezen;) )

Niet zozeer een boek om te lezen als je het daglicht al gezien hebt (☝️🤓), maar meer als knipoog voor diegenen die nog twijfelen. Of aan hen die je graag wilt... bekeren 😉. Douw het in hun strot. Forceer het ze! 😈👿👹

[Jannus]

Wat is dierwaardigheid eigenlijk? En voor wie is die bedoeld? Is dierwaardigheid een leven op een kleine boerderij, afgesloten met een ‘persoonlijke’ slacht? Of is het juist waardiger om kort en snel te sterven?

In het begin van dit boek behandelt Teun van de Keuken dierwaardigheid in de vee-industrie: hoe dieren worden gereduceerd tot gebruiksvoorwerp. Maar heeft een dier daar zelf enig besef van? Wat schiet een kip of koe ermee op dat wij haar als volwaardig wezen beschouwen, als ze vervolgens alsnog sterft voor ons genot? Voor wie doe je dat eigenlijk? Mijn indruk is: vooral voor jezelf.

Van de Keuken raakt deze vragen aan, maar gaat niet echt diep in op de aannames die eronder liggen. Dat is op zich niet gek. Voor de meeste mensen zijn dit soort ‘oppervlakkige’ gedachten al behoorlijk ingrijpend. Toch komt hij uiteindelijk tot de conclusie dat hij vlees blijft eten. Iets wat hij blijft rationaliseren, of, bij gebrek aan overtuigende rationalisaties, uiteindelijk gewoon accepteert.

Wanneer Van de Keuken beschrijft hoe dierlijke producten in andere landen minder ‘clean’ worden verkocht, mét kop erop, stelt hij dat consumenten daardoor in elk geval ‘bewust’ zijn van het feit dat er een voormalig levend dier voor hen ligt. Maar voor wie heeft die bewustheid waarde? Wat betekent dat voor het dier, dat alsnog geslacht en gegeten wordt?

De term ‘tot-vee-gemaakte dieren’ vind ik trouwens wel leuk gekozen.

Toch zou ik dit boek zeker aanraden aan ‘leken’. Van de Keuken spreekt interessante mensen en stelt vragen die, denk ik, voor veel mensen de moeite waard zijn om over na te denken.

Wat ik goed beschreven vind, is het eerlijke verhaal over hoe een veganistisch dieet vaak extra aandacht vraagt om tekorten te voorkomen. Van de Keuken legt helder uit welke voedingsstoffen problematisch kunnen worden bij een plantaardig dieet, zonder meteen de conclusie te trekken dat het missen van vlees en zuivel inherent ongezond zou zijn.

[Boris]

Weer een sterk boek van Teun van de Keuken, die je in een beperkt aantal pagina's meeneemt in een goed onderzocht verhaal dat je anders naar je voedsel en de industrie erachter laat kijken. Als je bewuster wilt zijn in jouw eetkeuzes of in ieder geval beter geïnformeerd, zijn zijn dit boek en zijn vorige boek 'De mens is een plofkip' goede, laagdrempelige bronnen om mee te beginnen.
Al lijkt het misschien zo, is het geen drammerig boek over dat iedereen veganist zou moeten zijn. Dat is hij zelf ook niet. Maar hij laat je wel bewust nadenken over de keuzes die je maakt, geeft context bij bepaalde eetgewoontes, en legt uit waarom het moeilijk kan zijn om tegen de culturele norm in de gaan. Hij geeft een kijk op manieren om bewustere eetkeuzes te maken, waarbij je niet te streng voor jezelf bent en ook kijkt naar wat haalbaar is voor jou.
Zeer sympathiek, goed uitgewerkt en toch beknopt boek dat ik zeker zou aanraden!

[Wouter]

Zoals racisten geloven dat het ene menselijke ras superieur is aan het andere, zo gelooft een grote meerderheid van de mensheid dat de ene diersoort (wij) ver verheven is boven andere soorten. Daarom mogen we die andere behandelen als dingen zonder gevoel. Deze overtuiging wordt speciësisme genoemd. Impliciet of expliciet lijden we er allemaal aan. Alleen veganisten, die vinden dat ze geen enkel recht hebben op dierlijke producten, omdat die niet voor de mens bedoeld zijn, maken zich er niet schuldig aan.

[Aurora]

Zou verplicht leesvoer moeten zijn voor iedereen, de veganisten misschien uitgezonderd maar misschien is het fijn om alle feiten weer op een rijtje te hebben. Zeker verplicht leesvoer voor alle vleeseters. Aan het einde van het boek proefde ik wel hier en daar wat smoesjes om door te gaan met vlees consumeren, zoals dat je als individu erg sterk in je schoenen moet staan om het te weerstaan, wat ik onzin vind, maar de overgrote meerderheid van dit relaas was sterk.

[Nikki]

Dat dit boek mij aan het denken zet is zeker waar, het boek beantwoord alle vragen die in je opkomen tijdens lezen (en eten). Tijdens het lezen voelde ik wel veel ongemak, maar komt meer door het onderwerp. Het is verder heel toegankelijk en makkelijk te lezen

[Jolien]

Ja, dit was wel een eyeopener. Zeker als je stiekem het feit wilt vermijden dat de vleesindustrie heel heftig is en niet altijd wilt aanhoren hoe ziekelijk het is. Maar soms moet het wel even in je strot worden gedrukt.

[Naomi]

Teun maakt messcherp duidelijk wat de gevolgen van vlees- en visconsumptie zijn voor dierenwelzijn, milieu en gezondheid. De conclusie laat weinig ruimte voor discussie: stop ermee - en overtuig je medemens dat ook te doen.

*luisterboek

[Lilian]

Aanrader! Tenzij je graag zonder enig schuldgevoel dieren en dierlijke producten wil blijven eten… dan zeker laten liggen.

[Suzanne]

Vooral heel frustrerend boek om te lezen want de intensieve veehouderij is zo fucked up, maar lees dus vooral als je nog vlees eet x

[Daphne Maijer]

Zelf eet ik al jaren vegetarisch, met veel ‘uitstapjes’ naar vegan. Zo lust ik bijvoorbeeld geen koemelk, koe-yoghurt, koe-kwark en eieren. Wel ben ik fan van de plantaardige alternatieven op deze producten. Toen ik zag waar dit nieuwe boek van Teun over ging, besloot ik dus dat ik deze zeker wilde lezen.

In het boek ‘de mens is een plofkip’ heeft deze schrijver het ook al eens over de voedingsindustrie gehad, en hoe deze inspeelt op de eigen belangen (en dus niet op de van de consument). Dit boek doet eigenlijk het zelfde, maar dan specifiek gericht op het consumeren van dierlijke producten. Ik vond dit wederom een goed boek. Het onderwerp word via verschillende wijzen bekeken en standpunten worden goed beargumenteerd. Ik heb genoten van het boek en heb er zeker nog iets van geleerd.
Binnenkort woon ik weer in mijn eigen huis en mag ik ook mijn eigen boodschappen doen, ik hoop dat mijn boodschappenlijstje een weerspiegeling zal zijn van wat ik geleerd heb in dit boek.

[Maaike]

Heel goed, kort en duidelijk! Fijn voorgelezen ook

[Jente]

Goede kennismaking met het thema, weinig nieuws voor wie al meer las over vegetarisme/veganisme

[britt :)]

belangrijk boek, eigenlijk zou iedereen dit moeten lezen!

[Luna ꪆৎ]

Dutch version here, English version below

4 🌟

Dit boek is niet voor mensen die niet houden van de waarheid over eten. Ik ben iemand die het grootste deel van de tijd fictie leest, maar ik vind het ook fijn om zo nu en dan non-fictie te lezen. Dit boek is realistisch geschreven. Je vraagt je natuurlijk af wat ik daarmee bedoel en dat is eigenlijk heel simpel: het is eerlijk. Het wordt niet beter of slechter gemaakt dan het is.

In dit boek wordt over ontzettend veel aspecten van de consumptie van dierlijke producten gesproken, maar een van mijn favoriete hoofdstukken was het hoofdstuk dat ging over waarom we vlees eten. En dan specifiek "Vleesconsumptie sinds de Tweede Wereldoorlog", "hoe er over vlees word gedacht" en "lobby". Het is echt verrassend om te lezen hoeveel factoren invloed hebben op ons eetpatroon. Neem bijvoorbeeld melk en hoeveel verschillende dingen invloed hebben gehad op de consumptie daarvan, zoals slogans als “een moderne sportieve drank” en eentje die je zelfs tot op de dag van vandaag nog hoort: “Melk is goed voor elk”.

Is dit confronterend? Zeker. Maar dat maakt het denk ik juist interessanter om te lezen en erover na te denken. Als ik er te lang bij stilsta is het eigenlijk best raar om dit boek een sterrenbeoordeling te geven, maar ik ga het toch doen. Ik geef dit boek 4/5 sterren, omdat het verrassend interessant was en vlot geschreven.

English version here

4 🌟

This book is not for people who don’t like the truth about food. I’m someone who spends most of their time reading fiction, but I also really enjoy reading non-fiction every now and then. This book is written in a very realistic way. You might naturally wonder what I mean by that, and it’s actually quite simple: it’s honest. Things aren’t made better or worse than they really are.

The book covers a huge range of aspects related to the consumption of animal products, but one of my favorite chapters was the one about why we eat meat. More specifically, "Meat consumption since the Second World War", "how we think about meat", and "lobby". It’s genuinely surprising to read how many different factors influence our eating habits. Take milk, for example, and how many different things have shaped its consumption, such as slogans like “a modern, sporty drink” and one you still hear to this day: “Milk is good for everyone.”

Is it confronting? Definitely. But that’s exactly what makes it more interesting to read and think about. If I think about it for too long, it actually feels a bit strange to give this book a star rating at all, but I’ll do it anyway. I’m giving this book 4 out of 5 stars, because it was surprisingly interesting and very easy to read.