Θ.Ν.: Ένα χρονικό για «τα παιδιά του Φλεβάρη» μισόν αιώνα αργότερα

by Νάντια Βαλαβάνη

Στο επίκεντρο αυτού του Χρονικού για «τα παιδιά του Φλεβάρη» µισόν αιώνα αργότερα βρίσκεται µια συνέντευξη για τους πεντέµισι µήνες ανάκρισης στη «Μεσογείων» και σύντοµης προφυλάκισης στον Κορυδαλλό, που είκοσι χρόνια πριν «πήρε» από τη Νάντια Βαλαβάνη η γιατρός Αγγελική Σωτήρη, η κρυφή Πασσιονάρια του «χτυπήµατος του Φλεβάρη» (1974), του συντριπτικότερου απ’ όσα δέχτηκαν ΚΚΕ, ΚΝΕ και Αντι-ΕΦΕΕ στη δικτατορία. Με εκατοντάδες συλλήψεις και πεντάµηνη ανάκριση µε βασανιστήρια στη «Μεσογείων», όπου µεταφέρθηκε (1971-1974) το γνωστό «επιτελείο» της «Μπουµπουλίνας» µαζί µε νέους αστέρες.

Μια αρχικά βιωµατική συνέντευξη για τον ΣΦΕΑ ’67-’74, είκοσι χρόνια αργότερα «διορ­θώθηκε» και συµπληρώθηκε µ’ εµβόλιµα κείµενα χρησιµοποιώντας «δύσκολες» πηγές ιστορικής έρευνας: Ο «φάκελος» της Γενικής Ασφάλειας για τη Νάντια Βαλαβάνη (1974-1981) – ανάµεσα στους 2.110 που σώθηκαν από την πυρά 17 εκατοµµυρίων «φακέλων» το 1989. Η Δικογραφία του Έκτακτου Στρατοδικείου Αθηνών για «τα παιδιά του Φλεβάρη». Έγγραφα της «League for Democracy in Greece», της Βρετανικής Πρεσβείας στην Αθήνα και του Foreign Office. Και µαρτυρίες προφορικής ιστορίας από ανθρώπους που δεν ρωτήθηκαν ποτέ για τη ζωή τους.

Κόντρα στην επιχείρηση αναθεώρησης της σύγχρονης ιστορίας και στο φόντο όσων διαδραµατίζονται στην Παλαιστίνη, η συγγραφέας τεκµηριώνει ιστορικά τη διαχρονική σηµασία της απελευθερωτικής αντίστασης των νέων ανθρώπων στην πάλη για την αλλαγή του κόσµου. Μια αλλαγή που, σε συνθήκες κλιµατικής κατάρρευσης, τεχνολογικής επανάστασης, συστηµικής βαρβαρότητας και γενοκτονίας στη Γάζα, φαντάζει όσο ποτέ µακριά. Ταυτόχρονα, ποτέ άλλοτε δεν τη χρειαζόταν ο κόσµος όσο σήµερα.

352 pages, Paperback

First published November 1, 2025

Reviews

[Μιχάλης Παπαχατζάκης · Rating 4 out of 5]

Εκδόθηκε πενήντα ένα χρόνια μετά από τα γεγονότα που περιγράφει και αποτελεί άλλη μια πολύτιμη μαρτυρία από τον αντιδικτατορικό αγώνα, αλλά και από τους πρώτους -φρενήρεις πολιτικά- μήνες της Μεταπολλιτευσης. Τα γεγονότα που περιγράφει η Νάντια Βαλαβάνη είναι οι μαζικές συλλήψεις μελών και στελεχών της Αντι/ΕΦΕΕ και της ΚΝΕ στα μέσα Φλεβάρη 1974 που πραγματοποίησε η Ασφάλεια της Χούντας. Δεκάδες νέοι και νέες (και κάποια παλιά στελέχη του ΚΚΕ), μεταξύ των οποίων και η Βαλαβάνη, κατέληξαν μέσα σε διάστημα λίγων ημερών στα μπουντρούμια και τα κολαστήρια της δικτατορίας. Πολλοί απ' αυτούς είχαν συμμετάσχει προηγουμένως στην Εξέγερση του Πολυτεχνείου και πιο πριν στην Κατάληψη της Νομικής.

Η Βαλαβάνη δεν κάνει μια απλή περιγραφή των ημερών των ανακρίσεων και των συνοδευόμενων σωματικών και ψυχολογικών βασανιστηρίων, αλλά αναλύει και την μεθοδολογία που ακολουθούσε η αστυνομία από τη γραφειοκρατία της μέχρι τις μεθόδους βασανισμών. Κυριάρχο στις τελευταίες ήταν φυσικά η «φάλαγγα» (ή ο «φάλαγγας»), απ' τον οποίο όλοι οι συγκρατούμενοί της πέρασαν, πλην την πενηντάχρονη Ασημίνα Γιάννου που σχεδόν τυφλώθηκε στο σκοτάδι της αποονωσης. Περισσότερο άτυχοι όσοι στάλθηκαν στο στρατόπεδο της ΕΣΑ στον Διόνυσο, όπου τα μαρτύρια ήταν μεσαιωνικά. Αξιοσημείωτη η αναφορά στη συγκρατούμενή της Α.Σωτήρη η οποία ούτε το όνομά της δεν είπε για μήνες στους ανακριτές.

Η αφήγηση βασίζεται σε υλικό συνέντευξης που είχε δοθεί το 2003, διανθισμένο κάθε ένα ή δυο κεφάλαια με σχολιασμό άλλων γεγονότων ή συντρόφων της, αλλά και του φακέλου της στην Ασφάλεια, ένας από τους λίγους που διασώθηκαν όταν αυτοί καταστράφηκαν σκανδαλωδώς το 1990. Μέσω αυτών των στοιχείων προσεγγίζουμε και τον τρόπο σκέψης των οργάνων της Χούντας και εκεί έγγυται και η μεγάλη πρωτοτυπία της μαρτυρίας με τίτλο «Θ.Ν.» της Βαλαβάνη.

Αποτελεί ουσιαστικά μια μαρτυρία-μελέτη του «Χτυπήματος του Φλεβάρη», με μόνη έλλειψη τον επιχειρησιακό σχεδιασμό του, πληροφορία που ασφαλώς η Βαλαβάνη δεν μπορούσε να γνωρίζει και μάλλον δεν υπάρχουν και στοιχεία γι' αυτό.

Το βιβλίο διατρέχει την περίοδο Γενάρη '73-Νοέμβρη 1974 και φιλοδοξεί να ακολουθηθεί από Β' τόμο που θα περιλαμβάνει πολλά πριν και πολλά μετά. Ένα απ' τα στοιχεία που ξεχωρίζουν είναι η αγάπη με την οποία μιλάει για τους συναγωνιστές της, κάποιοι εκ των οποίων και σε άλλες οργανώσεις. Οι βαθιά συντροφικές σχέσεις. Όλοι έβαλαν το λιθαράκι τους.