Kızıl Yıldız: Sovyetler Birliği Tarihi

by Onur İşçi, Samuel J. Hirst

“Yazarların belirttiği gibi “Aşırılıklar Çağı olarak da bilinen kısa Yirminci Yüzyıl’ın en önemli aktörlerinden biri olan Sovyetler Birliği”nin tarihini anlatan bu kitap tarihçiler için önemli bir kaynak oluşturmaktadır. Sovyetler Birliği tarihi üzerine Türkçe yazılan ilk kapsamlı eser olan “Kızıl Yıldız” sadece Sovyet uzmanlarının değil 20. Yüzyıl ile ilgilenen herkesin referans kaynağı olacak niteliktedir.” Prof. Dr. Dilek Barlas, Koç Üniversitesi

“Onur İşçi ve Samuel J. Hirst, Kızıl Yıldız’da okuyucuyu ilham verici bir yolculuğa çıkarıyor. Sovyetler Birliği tarihini kuru bir siyasi tarih anlatısından çıkaran bu kitap, hem Sovyetler Birliği tarihini kronolojik bir çerçeve içinde öğrenmek hem de hissetmek isteyenlerin başucu eseri olacak ve Soğuk Savaş ve Dünya tarihi ile ilgilenenlerin ve öğrencilerin de vazgeçilmezleri arasında yerini alacaktır.” Prof. Dr. Ebru Boyar, Orta Doğu Teknik Üniversitesi

“Arşiv belgeleri, edebiyat eserleri ve dönem tanıklıklarından yararlanarak Sovyetler Birliği’ni yalnızca bir süper güç olarak değil, milyonlarca insanın gündelik hayatıyla birlikte inceleyen Kızıl Yıldız, hem akademisyenler için güvenilir bir kaynak, hem de tarihseverler keyifli ve sürükleyici bir kitap.” Prof. Dr. Emrah Safa Gürkan

Kızıl Yıldız, Lenin’den Stalin’e, Kruşçev’den Gorbaçov’a kadar uzanan dönemde yalnızca liderlerin kararlarını değil, sıradan insanların umutlarını, korkularını ve alışkanlıklarını da gözler önüne seriyor. Açlıkla mücadele eden köylülerden Sputnik’in gökyüzündeki parıltısına, kolektif çiftliklerden Soğuk Savaş’ın kritik dönemeçlerine uzanan bir tablo çiziliyor. Bu yaklaşım, “büyük tarih” ile “küçük hayatlar” arasındaki bağı yakalıyor.

Genres: History

528 pages, Paperback

Published October 16, 2025

Reviews

[Göksal Caner Malatya]

Onur İşçi ve Samuel J. Hirst imzalı "Kızıl Yıldız", Sovyetler Birliği tarihini Soğuk Savaş'ın o bilindik, indirgemeci ve Batı merkezli propagandalarından arındırarak Türkçe literatürde kapsamlı bir zemin inşa ediyor. Eser, SSCB'yi salt bir "ideolojik deney" olarak etiketlemekten kaçınıp, onu Marksist-Leninist kuramın pratiğe döküldüğü devasa bir kalkınma ve geç sanayileşme dinamiği olarak inceliyor. Kitabın "büyük siyasi tarihi" sıradan insanların ve kültürel figürlerin yaşamlarıyla harmanlama tercihi, tarım toplumundan endüstriyel bir süper güce uzanan dönüşümün toplumsal boyutunu net bir şekilde gözler önüne seriyor.

[Baris Balcioglu]

Onur İşçi'nin Tarih Keyfi'ndeki söyleşisi sayesinde bu kitaptan haberim oldu. Aratmaya başladıktan bir iki ay sonra Boğaziçi Üniversitesi kütüphanesinden bulup getirdi bizim okulun bilgi merkezi. Meğer arada İşçi Bilkent'ten Kadir Has ve sonra BÜ'ye geçmiş.

Karmaşık bir tarihi 500 sayfada anlatmak çok zor. Birçok şeyi anlamadım hâliyle. Zaten SSCB'nin böyle çok kolay yıkılıvermesini sovyetologlar da açıklayamıyormuş. Yıllar içinde bana sezdirilen şeyleri yeniden okudum. Lenin dönemi belli bir dereceye dek özel teşebbüse izin verdiği için daha olumlu. Ama sonrasında Stalin'in kolektevizmi gerekiyorduysa bile savaş ve katliamları nedeniyle kötü, sonrasında yumuşama getirdiği için Hruşçov'un daha yumuşak dönemi sevimli. Brejnev dönemi ise en sonunda süper güç olarak kabul edildikleri, aslında sorunları çözemedikleri hâlde, petrol ve doğalgaz gelirleri sayesinde, ev sorununu çözdükleri ve tüketime izin verdikleri için Sovyet geçmişözleminin odağı olan dönem. Gorbaçov ise bir yandan cesur bir yandan da sürekli ikircikli olduğu için dönüşümü sağlayamayan kişi.

Sovyetolog olmak istemezdim. Yıkılması ile dünya ekonomisine hiç etkisi olmmaış bir devleti kim araştırmak ister artık. Nazileri gerçi araştıran var mı hâlâ bak onu merak ettim. Bir iki roman öneriyor kitap, umarım onları da okurum ama benim bile ilgim sanki azaldı Sovyetlere ve Rusya'ya.

[Sinan Taşgıran]

Türkçe yazılmış bir SSCB tarihi olması açısından önemli. Kuzey komşumuz Rusya, SSCB devrinde güneyde ve doğuda da komşumuzdu. Bilhassa 70lerde Anadolu insanındaki tarihî Moskof düşmanlığı da harekete geçirilerek SSCB üzerinden iç siyasette derin kutuplaşmalar yaratıldı. Aynı dönemde İskenderun’daki demir çelik fabrikası SSCB sayesinde inşa edildi. Demirel, açılışında idi. Aynı Demirel, Bulgaristan’dan elektrik alırken “elektriğin komunisti mi olur” da diyordu. Bu çelişki bile ABD politikalarına uygun olarak yaratılan SSCB algısının, reelpolitiğe müdrik Demirel tarafından en azından dış siyasette kabul görmediğinin delilidir. Kitap, SSCB’nin dünya sisteminden ABD eliyle dışlanmasını da yer yer anlatıyor. Fakat Kızıl Yıldız kitabının güzelliği, Çingiz Aytmatov’dan Mayakovski’ye kadar Sovyet dönemi yazarlarının (bir de balerin var) hayatı üzerinden SCBB’nin dönemlerini mükemmelen anlatıyor olmasıdır. Lenin ile başlayıp Gorbaçovla bitiyor kitap, tam da SSCB’nin doğumu ve ölümü gibi. Anne doğurur, baba öldürür. Ve babalar kötüdür.

Lenîn temel koyup binâ etti mülk-i kızılı,
Ol sandı ki ebed müddet sürer devlet-i amele.

Döndü çerh-i felek, söndü o şem’i hayâl-i kızıl,
Mel’ûn Gorbaçov ile yıkıldı devlet-i şûrâ-yı kızıl.

Stalin-i müstebid ki sanmışdı cihânı pençe ile,
Alduğu âhlar nihâyet eyledi onu hâk ile.

[Abdullah]

Konuyu sadece siyasi yönden değil, her bölümde anlattığı sanatçılarla da zenginleştiren, salt bir politik tarih okuması yerine sosyoloji ve ekonomiyi de kullanan, konu hakkında ders kitabı olabilecek bir çalışma.

[Ali]

Harika bir kitap