Vrouwen in duistere tijden: Tien denkers van blijvende betekenis

by Alicja Gescinska

'Indien het kwaad intrinsiek in de mens zit, dan ook het goede. En precies daarover gaat dit boek. Het is een
aanklacht tegen het kwaad en een ode aan het goede waartoe de mens in staat is.'


Alicja Gescinska neemt de lezer mee op een woelige en filosofische reis door de vorige eeuw.
In tien biografische portretten laat ze zien wat de mensheid kan leren van even moedige als intelligente Rosa Luxemburg, Anna Achmatova, Edith Stein, Hannah Arendt, Martha Gellhorn, Simone Weil, Jeanne Hersch, Etty Hillesum, Barbara Skarga en Judith Shklar.
Met woord en daad bevochten zij de verdrukking, de ontmenselijking, de vernietigingsdrang uit hun tijd. Ze waren bakens van licht in de donkerste uren van de mensheid. Daar betaalden ze vaak een hoge prijs van de dood in kampen tot een leven in ballingschap.

Genres: Nonfiction, Philosophy, Politics, History

509 pages, Kindle Edition

First published November 27, 2025

About the author

Alicja Gescinska (Warschau, 1981) is schrijver en filosoof. Haar filosofische debuut De verovering van de vrijheid (2011) oogstte alom lof. Met haar debuutroman Een soort van liefde (2016) won ze de Debuutprijs 2017 en werd ze genomineerd voor de Confituur Boekhandelsprijs. Haar essay Thuis in muziek. Een oefening in menselijkheid (2018) stond op de shortlist voor de Socratesbeker. Intussen komen mensen om (2019) werd bekroond met de Liberales-boekenprijs 2019. In 2020 schreef ze het essay voor de Maand van de Filosofie: Kinderen van Apate. Over leugens en waarachtigheid . In 2021 debuteerde ze als dichter met de bundel Trojaanse gedachten. Haar theatermonoloog Apate spreekt verscheen in het voorjaar van 2022, waarin zij spreekt over de leugen als deugd.

Reviews

[Bob Jacobs · Rating 4 out of 5]

Noodzakelijk boek. Gescinska weet aan de hand van deze tien portretten te informeren, emotioneren en intrigeren. Sterk aanbevolen.

En pluspunt: het heeft een vijftal andere boeken aan mijn lijstje toegevoegd.

[Lotte Mergaerts · Rating 5 out of 5]

Wat een boek! Zeker een boek om over na te denken, zeker als je kijkt waar de vrouw vandaan komt en hoeveel moeite we moesten doen in de maatschappij.

[Noortje · Rating 5 out of 5]

Incredible to read the philosophical conceptions and strength these women had in such dire times. Also this book really sparked my interest in philosophy!!

[Sheline · Rating 5 out of 5]

Dit is het boek dat Jacqueline Rose gepoogd heeft te schrijven in 2014 (ook getiteld Women in Dark Times, en ook geïnspireerd door Hannah Arendt's Men in Dark Times), maar waar Rose niet zo goed in slaagde.

Gescinska heeft een heel geslaagd boek geschreven, waarin zij biografische schetsen en filosofische thema's van denkers, de geschiedenis van de twintigste eeuw en de daaruit geëxtraheerde lessen voor onze tijd heeft verweven in één boek. En waarin Gescinska's passie voor de filosofie en waardering voor de denkers duidelijk naar voren komt.

[Ralph Römer · Rating 4 out of 5]

Ik heb zeer genoten van de portretten in dit boek (op dat van Etty Hillesum na, haar zelfopofferende spirtitualisme, zoals beschreven in dit boek, irriteerde mij). Parallel aan de portretten houdt de schrijver een (impliciet) pleidooi voor het liberaal pluralisme, dat wat mij betreft (zoals eigen is aan het liberale denken) oppervlakkig blijft. Ik miste een diepgaande politieke analyse over de voedingsbodem voor het totalitarisme.

[Esmée · Rating 4 out of 5]

Een aanrader! (Al is het maar omdat ik nu 9 nieuwe vrouwelijke denkers / historische figuren heb leren kennen)

[Bruno Vanobbergen · Rating 4 out of 5]

Bijzonder interessant boek omdat het de inzichten, het leven en het werk van 10 bekende en minder bekende vrouwelijke denkers op een toegankelijke manier belicht. Ook boeiend is dat je tegelijk een helder inzicht verwerft in de cultuur- en politiek-historische achtergrond waarbinnen deze denkers acteerden.

Ik miste soms wel een levendige doorvertaling van de kerngedachten en basisbegrippen die in elk hoofdstuk naar voren geschoven wordem. Zo blijft de benadering van aandacht (bij Weil) en empathie (bij Steim) heel technisch en academisch en miste ik de zoektocht naar de waarde en betekenis van deze conceptem voor onze wereld van vandaag.

[Jef Gerets · Rating 4 out of 5]

Mijn recensie kan je hier lezen: https://bijnaderinzien.com/2026/05/26...

[Mayte · Rating 5 out of 5]

‘Wanneer de publieke ruimte leegloopt, staat de essentie van onze natuur als denkende sociale wezens op het spel. (..) De burger moet de publieke ruimte herontdekken en heroveren als de basis van de politiek. En daarom moet hij ook doordrongen raken van het inzicht waarnaar Karl Jaspers, zo stelde Arendt, als weinig anderen leefde: ‘Politieke vragen zijn veel te belangrijk om aan politici over te laten’.’

[Mario Reijnen · Rating 5 out of 5]

Een must read met hoge urgentie! Gedetailleerde recensie volgt!

[Madelon · Rating 4 out of 5]

Vrouwen in Duistere Tijden van Alicja Gescinska won enkele weken geleden de Socratesbeker voor “het meest urgente, oorspronkelijke en prikkelende filosofieboek” van 2025. Nu twijfel ik een beetje over het filosofische gehalte van dit winnende boek, maar dat we hier met inspirerende vrouwen te maken hebben is zeker. Dat we allemaal wat van deze inspirerende verhalen kunnen leren is ook zeker.

In Vrouwen in Duistere Tijden behandelt Gescinska de levens en het denken van tien vrouwen die allemaal op hun eigen manier te maken hebben gehad met de totalitaire systemen van de twintigste eeuw: het nazisme en/of het communisme. De verhalen gaan vooral over hoe deze vrouwen lichtpuntjes in de duisternis vonden en hoe ze hun menswaardigheid behielden, ondanks alle ontberingen die ze moesten doorstaan. Vriendschap, hoop, liefde, verontwaardigheid en aandacht zijn zo enkele zaken die deze vrouwen op de been hielden.

Veerkracht
Ik denk dat niemand onverschillig kan blijven bij het lezen over de ongekende veerkracht van deze vrouwen, onder wie Hannah Arendt, Etty Hillesum, Rosa Luxemburg, Simone Weil en Barbara Skarga. We kunnen heel veel leren van de manier waarop deze vrouwen hun hoofd omhooghielden en hoe ze zich weinig tot niks aantrokken van de heersende mores van die tijd. Ze geloofden in hun eigen waarden, leefden ernaar en wisten zo hun waardigheid te behouden. Ondanks ontmenselijkende fenomenen bleven ze onverminderd voor zichzelf en hun omgeving zorgen.

Ik werd zeker geraakt door de verhalen van deze vrouwen en wat dat betreft draag ik dit boek een heel warm hart toe. Je voelt de liefde waarmee Gescinska – die zelf ook haar portie gehad heeft en daar in dit boek ook mooi over schrijft – over haar inspiraties vertelt. Bovendien is dit zeker een belangrijk boek in tijden waarin totalitaire tendensen – zowel op links als rechts – meer aanwezig lijken te worden. Want naast de persoonlijke verhalen van deze vrouwen biedt hun denken ook openingen om tegenkracht te bieden aan deze tendensen. Wat dat betreft zeker een goed en urgent boek.

Filosofische gehalte
Ik twijfel wel een beetje over het feit dat dit boek de Socratesbeker heeft gewonnen. Ik vond het filosofische gehalte namelijk ondermaats. Het grootste gedeelte van dit boek is biografisch, het gaat vooral over de persoonlijke levens van de tien vrouwen. Ieder tweede hoofdstuk gaat vervolgens over het denken van deze vrouwen, maar dat heeft ook een nogal descriptief en biografisch gehalte en gaat slechts in enkele gevallen over de filosofische theorieën van de vrouwen. Ik vond Vrouwen in Duistere Tijden een erg goed boek, maar vond ik het filosofisch? Nee, dat niet.

Daarnaast wordt er veelvuldig verwezen naar mannelijke denkers en personen die belangrijk waren in de levens van deze vrouwen. Er is zelfs een appendix over drie mannelijke filosofen die van grote invloed geweest zijn op de genoemde vrouwen. Dat toont zeer goed aan dat de hele onderneming om een boek alleen over vrouwen (en over mannen net zo goed) te schrijven eigenlijk volkomen belachelijk is. Misschien begrijpelijk, maar belachelijk.

Grote uitdaging
Dat neemt allemaal niet weg dat ik genoten heb van deze tien vrouwen waarvan ik er slechts enkele al kende (ik ben zelf op Hannah Arendt afgestudeerd). Ik weet niet meer precies wie van de tien dit zei, maar er is één gedachte die ik ongelooflijk prachtig en treffend vond, namelijk dat het zeer makkelijk is om als mens geboren te worden, maar om vervolgens mens te worden en te blijven, dat is de grote uitdaging in het leven. Deze gedachte neem ik zeker mee, maar er zijn nog veel meer inspirerende gedachten en levenshoudingen in Vrouwen in Duistere Tijden te vinden. Duistere tijden? Ja, maar dankzij deze vrouwen ook heel veel bezielende lichtpuntjes.

blogpost

[Hedwig · Rating 4 out of 5]

‘Een ode aan het goede in de mens’; wat een urgentie heeft dit boek. Juist in deze guur wordende tijd is het goed te lezen over wat we daar tegenover kunnen stellen aan moed, empathie, vriendschap, menselijkheid, betrokkenheid, aandacht. Denkers die het kwaad en de woeste stormen in het Europa van de eerste helft van de 19e eeuw hebben meegemaakt (fascisme, nazisme, communisme) en daaronder hebben geleden, hebben er over nagedacht. Ik vond het inspirerend te lezen over het leven en de gedachtenwereld van deze vrouwen (een paar mannen worden besproken in de bijlage) en denk er ook over na. Wat is de betekenis voor mijn leven?

[Wendelmoet Boersema · Rating 5 out of 5]

Prachtige bundel met beschouwingen over de levens en het werk van tien schrijfster en filosofes. Gescinska is een meester in het helder uiteenzetten van ideeëngeschiedenis, over vrijheid, totalitarisme, (on)rechtvaardigheid, hoop, haat en liefde. Ze brengt ook een persoonlijke kleur en voorkeur aan door telkens één kernbegrip in het denken van de vrouwen eruit te lichten. Het leidde voor mij ook weer tot nieuwe leestips.

[Petra · Rating 5 out of 5]

Heerlijk boek dat ik enorm graag gelezen heb, vaak met de frustratie dat ik het niet allemaal kon vasthouden en onthouden wat ik had gelezen (een mens kan nu eenmaal niet alles opschrijven en aanduiden). Wellicht herlees ik het nog over enige tijd.
Dank voor het lichtpunt dat jouw boek is, Alicja.

[Aniek Schotvanger · Rating 5 out of 5]

Wil ineens filosofie studeren?

[Katelijne · Rating 4 out of 5]

Ik droom van tien hoorcolleges om het allemaal nog eens te horen... Dankjewel voor dit belangrijke boek. Niet makkelijk maar toch bevattelijk. Je kan niet anders dan denken: leve de filosofie, leve de vrouw!

[Leen Hoste · Rating 5 out of 5]

Een ode aan de vriendschap... Ook de dalai lama zegt: 'Vriendelijkheid is mijn religie'... Zo eenvoudig kan het zijn, zo eenvoudig is het... En toch...

[Laura Van Beek · Rating 5 out of 5]

Ik kan dit boek aan iedereen aanraden!

[Liesbeth Glänzer · Rating 5 out of 5]

Ben er stil van.. zoveel moed, zoveel ellende, zoveel kracht en vuur. Stuk voor stuk geweldige vrouwen die duistere tijden doorstaan maar niet klein te krijgen zijn!

[Bib Ann · Rating 5 out of 5]

Wanneer filosofie leest als een roman !

[Maria Odijk · Rating 5 out of 5]

Een bijzonder interessant en intrigerend boek. De schrijfster, zelf filosofe, geeft het levensverhaal van 10 interessante vrouwen en duidt tevens hun werk. De meeste vrouwen kende ik al enigszins en allemaal zijn zij bijzonder interessant en betekenisvol. Gescinska weet het belang van hun leven goed over te brengen. Er komt best veel filosofie voor in dit boek (uiteraard), maar het wordt hier zeer duidelijk verwoord en uitgelegd. Geen zweverige verhalen hier. Als toegift bespreekt zij ook nog 3 mannelijke filosofen en geeft een korte verhandeling over het begrip "vrijheid".
Door de keuze van haar hoofdpersonen krijg je een goed overzicht van de geschiedenis van de vorige eeuw. Niet alles is nieuw, maar wel goed uitgelegd. Zeer de moeite waard!

[Dirk Vereecke · Rating 5 out of 5]

Heel helder filosofisch boek.
Het levensverhaal van de 10 filosofes en hun denken zijn mooi in elkaar gepast.

10 filosofes beschrijven (plus 3 mannelijke in bijlage) is best veel. Ik kan ze nu niet meer allemaal voor de geest halen. Laat staan de kernwoorden van hun denken nog herhalen.
Maar dat lijkt me normaal voor een eenvoudige economist als ik.

Maar het plezier zit in het lezen van de verhalen en theorieën.

Een citaat op de laatste pagina (p. 352) voor de toegiften:
"Hoe woelig de zee van het leven ook kan zijn, in vrienden vind je vaste ankerpunten."
en verder
"Doemajoe postojanno": https://chatgpt.com/s/t_6a4032e9c4308...

[Thelma Schoon · Rating 4 out of 5]

Geweldig boek, knap geschreven.
(Al komt de Theologie er soms een beetje bekaaid vanaf..)

In onze tijd wordt uitgesproken-zijn in de academische wereld nogal eens gezien als zwaktebod. De tien vrouwelijke denkers laten in hun leven en werk zien dat dit absoluut niet waar is. Nadenken over vrijheid kan niet zonder participatie aan het politieke leven. De grootste vijand van vrijheid is onverschilligheid, zeker van de massa.

Vechten voor vrijheid kan voortkomen uit een diepe bekommernis om de (mede)mens. Dat moeten we vandaag de dag verdomd goed in de oren knopen.

[Karen · Rating 5 out of 5]

Indrukwekkend. Heel fijn om te lezen. Fijn om ietsje meer te weten over de vrouwen van wie de naam al vooruit was gesneld en ook om nieuwe vrouwen te leren kennen. Bovendien heb ik het boek gelezen als een hartstochtelijk pleidooi voor denken, durven denken, zelf blijven denken. Een ode ook aan vriendschap en leermeesters.

[Kris · Rating 5 out of 5]

Een niet te missen boek. Ik heb het uit en wil het aanstonds herlezen. Het appeleert aan het eigen mens zijn, en leest als een uitnodiging en uitdaging tot reflectie. Het is een cadeau dat je jezelf geeft. Dank u Alicja Gescinska.

[Lezers van bibliotheek de Priool · Rating 5 out of 5]

Een aanrader om de wereld van toen en nu beter te kunnen begrijpen.
"Review door een lezer van bibliotheek 'de Priool'-Bocholt"

[Saartje Hundepool · Rating 4 out of 5]

Wat een goed boek. Een spoedlesje 20ste eeuw vanuit het perspectief van de vrouw, veelal uit Oost-Europa. Zoveel van geleerd. Lees dit!

[Anne Christine · Rating 4 out of 5]

Overzicht van 10 belangrijke, vrouwelijke denkers uit de 20e eeuw. Overzichtelijk geschreven, toegankelijk en op juiste wijze gekoppeld aan hedendaagse politiek. Veel relevante passages. Aanrader!

[Sven Verbeke · Rating 5 out of 5]

4,5

[nausicäa · Rating 5 out of 5]

Absoluut inspirerend! Het boek gaf me nieuwe inzichten waar ik meteen uitvoerig over praatte met mijn omgeving.