Zwaag: De zeven levens van Joost Zwagerman

by Maria Vlaar

Joost Zwagerman liet bij zijn te vroege dood in september 2015 een groot oeuvre na, maar ook veel vragen over zijn leven en zijn alom verbijstering wekkende zelfgekozen dood. Wie was hij als man, zoon, vader, minnaar, vriend, collega? Wie was de schrijver Joost Zwagerman? Waar haalde hij zijn ogenschijnlijk tomeloze energie vandaan? Voor alles was hij een schrijver van zijn (postmoderne) tijd, een man met een dionysisch karakter en een versplinterde identiteit, die de complexiteit van zijn persoonlijkheid maar al te goed besefte.

Genres: Biography, Nonfiction

1028 pages, Kindle Edition

Published November 27, 2025

Reviews

[Ilja Leonard Pfeijffer]

Een topprestatie van de biografe Maria Vlaar, die uit duizenden met engelengeduld gereconstrueerde en geanalyseerde details met pijnlijke onontkoombaarheid de ontluisterende waarheid onthult over het streven en het karakter van de man wiens leven haar onderwerp was.

Dit boek zou verplichte lectuur moeten zijn voor alle schrijvers, omdat het precies laat zien hoe het niet moet. Deze biografie van Zwagerman voert en detail het afschrikwekkende voorbeeld voor ogen van een schrijver die meer bezig is met schrijver zijn dan met schrijven, die zich volledig laat leiden door wat anderen van hem vinden, die goedkeuring zoekt van hen die hij bewondert en zich omwille van zijn carrière distantieert van vrienden die hij niet bij zijn status vindt passen, die onhebbelijkheden van genieën imiteert om zich een genie te wanen, die zich verliest in eindeloze polemieken omdat hij zijn eigen belang niet kan relativeren, die liegend en bedriegend door het leven gaat, die vrienden en geliefden opoffert aan zijn geldingsdrang en die zodoende zijn talent volledig verkwanselt aan bijzaken, buitenkant en de behoefte aan erkenning.

“Ik, ikke wil de beste kunnen zijn.” (p. 296)

“Joost schrijft dit als hij op schrijversreis is in Indonesië. In plaats van om zich heen te kijken, verliest hij zich in bespiegelingen hoe hij andere schrijvers kan passeren, op weg naar de top. Zowel Brouwers als Van der Heijden waarschuwen Joost in hun brieven dat hij zich op zijn eigen werk moet richten en niet zo bezig moet zijn met wat anderen vinden of doen. Maar hij kan het niet laten.” (p. 299)

“Hij wil beroemd zijn én de beste zijn, en daarbij ook nog eens niet op andermans tenen trappen. Een onmogelijke opgave, die zich manifesteert in een levenslange faalangst.” (p. 309)

“Joost spelt nacht na nacht al die haatberichten die binnenstromen, met angstremmers, een fles wijn en een pakje sigaretten naast het beeldscherm. Hij scrollt Facebook en Twitter af en leest alle bagger die over hem wordt uitgestort. Relativeren is nooit zijn sterkste punt geweest: juist niet.” (p. 589)

“Hij durft het masker van de successchrijver niet af te zetten om zijn echte gezicht te laten zien.” (p. 590)

[Anne Bergsma]

Wat mij betreft: dit is een van de beste biografieën die ik las. De opzet is passend bij de levensloop van Joost Zwagerman - het blijkt een goede keuze te zijn het boek niet strikt chronologisch op te zetten. Nadat ze de dramatische laatste maanden van Zwagerman heeft beschreven, verhaalt Maria Vlaar van het ambassadeurschap van haar hoofdpersoon waar het de kunst betreft. Wat zocht en vond Zwagerman eigenlijk in de kunst waar hij velen voor enthousiasmeerde? Net op het moment dat je denkt, die Joost is in zijn nadagen toch goed bezig met het propageren van beeldende kunst, legt Vlaar een onthutsend verband tussen wat Zwagerman in de door hem gepropageerde kunst zag: stilte, dood, God. Zijn optredens als geestdriftige kunstliefhebber lijken de opmaat te zijn tot zijn zelfgekozen einde.

Als de lezer in de laatste twee hoofdstukken bezig is, heeft hij al een ongelofelijke achtbaan achter zich van affaires, infernale ruzies, hele harems aan vriendinnen en minnaressen, stuitende ontrouw, drank- en drugsmisbruik, ordners vol verkeersboetes, een scheiding waarvoor het woord ‘vechtscheiding’ nog een eufemisme is. Vlaar is compleet, zonder vervelend te worden, gedetailleerd, zonder dat de lezer de draad kwijt raakt. En, hoewel Zwagerman misschien geen topschrijver was, ik ga dezer dagen eens een roman van hem herlezen.

[Martijn van Bruggen · Rating 3 out of 5]

Niet helemaal overtuigd dat de thematische in plaats van strak chronologische opzet de beste keuze was: er was nu veel overlap binnen de thema's qua gebeurtenissen waardoor ik af en toe snakte naar het einde van deze erg uitvoerige biografie van de complete mens Joost Zwagerman.

Ben het niet eens met de critici die schrijven dat Vlaar een hekel aan Zwagerman heeft gekregen. Het is een empathische biografie. Dat ze niet meegaat in zijn eigen mythevorming lijkt me juist te prijzen. Wel vind ik het merkwaardig dat ik geen enkele zin heb om nu werk van Zwagerman te gaan lezen. Hij komt eerder naar voren als iemand die een heel goede schrijver wilde zijn, dan als iemand die een heel goede schrijver was.

Hij houdt niet van polemiek, behalve als hij het zelf bedrijft, hij houdt niet van overspel, behalve als hij het zelf pleegt, hij verwerpt zelfmoord, behalve die van hemzelf. (575)

[Jelt · Rating 4 out of 5]

Zwagerman had talloze vijanden, waaronder zichzelf.

Een ongekende prestatie dit boek. Ik merk dat ik mij een beetje erger aan alle negatieve reacties: het hoort kennelijk bij de lancering van een grote biografie, maar mensen die beweren dat "de lezer" dit niet zou moeten lezen ofzoiets minacht die lezer denk ik. Als één van hen zou ik zeggen dat ik dit boek als een prachtige inkijk in het leven van Joost Zwagerman en de mensen om hem heen zie. Je ziet dat Vlaar er ontzettend hard en precies aan gewerkt heeft, waardoor je ziet dat het acht jaar van haar leven in beslag nam. En ik vind het juist prettig dat haar stem als biograaf soms doorklinkt in dit werk. Ik las ook dat sommigen mensen om hem heen zich niet herkennen in de Zwagerman in dit boek, maar dat is het punt van Vlaar nou precies: hij had velen levens tegelijk en lang niet iedereen zag ze allemaal.

Mijn enige punt van kritiek is dat het gedeelte met de affaires en vechtscheiding naar mijn smaak te lang is. Ik denk dat Vlaar terecht ruimte maakt voor dit onderwerp, want zijn liefdesavonturen konden hem kennelijk ook volledig in beslag nemen, maar toch was het mij op een gegeven moment wat te veel.

Met vlagen een ijzingwekkend verhaal, waarbij je steeds denkt: Waarom maakte je het (ook) jezelf zo verdomde moeilijk, Zwagerman?

[Muriël Van Der Wal · Rating 3 out of 5]

De Zwagerman bijbel. Over de zevenlevens van zwager middels de zeven hoofdzonden. En dan ook nog encyclopedisch, honderdduizend miljoen feiten. Door al die feitjes zie je de man Zwagerman niet meer. Edoch fijn om te lezen al was t maar om de juice.

[Marcel Duyvestijn · Rating 4 out of 5]

Mooi tijdsbeeld. Interessant leven. Mooi leven. Maar ook een moeilijk leven van continu strijden.

[Kari-Anne Fygi · Rating 5 out of 5]

Wat een biografie. Mijn petje af voor Vlaar.

[Sander Steggink · Rating 4 out of 5]

Een bewonderenswaardige biografie waar ook genoeg op aan te merken is. 'Wat een gecompliceerde man' is vooral wat bij mij blijft hangen.

[Jean-Marc Tol · Rating 5 out of 5]

Het leven van Joost Zwagerman leent zich niet voor een traditionele, chronologische biografie. Dat zou een te grote nadruk op de dood van joost tot gevolg hebben, omdat dan alles daar naartoe zou leiden. De manier waarop Vlaar het heeft aangepakt, doet recht aan de vele aspecten van Zwagerman. Ze schrijft helder in een verzorgde stijl, waardoor je Joost Zwagerman steeds beter leert kennen. Een aanrader voor iedere schrijver, maar ook voor ieder mens. Je leert toch het liefst van andermans fouten.

[Menno Spiro · Rating 3 out of 5]

teveel woorden
teveel gezegd
en toch zoveel
ongezegd gebleven
ook dat was joost
ten voeten uit