O Yıl

Osmanlı Kuarteti #4

by Ahmet Altan

Yıl 1915. Conkbayırı görkemli bir zafere hazırlanıyor. Herkes aynı soruyu soruyor birbirine: “Çanakkale’den haber var mı?” Toplumun bir hikâyesi olduğu gibi, yazgısı değişen her bireyin de yazılmaya değer bir hikâyesi var o günlerde...
Ahmet Altan, O Yıl ’da, imparatorluğun her köşesinde ayrı bir ateşin yandığı günleri, çatışan fikirler, söylenemeyen cümleler, tutulamayan sözler üzerinden anlatıyor. Bir yanda iki kardeşin farklı uçlara savrulma hikâyesi, diğer yanda Türk subayı Ragıp ile sürgüne yollanan Ermeni hemşire Efronya’nın emirler, yollar, tren vagonları tarafından engellenen aşkı…
“Ölüleriyle konuşan” Osman’a, anlatılanları hem dinleme hem aktarma görevinin verildiği romanda, o çalkantılı dönemde yaşayanların zihnine girilerek çoksesli bir atmosfer yaratılıyor, tarihin girdaplı sayfaları bir kez de kurmaca evrende açılıyor. Gerçekleri ölüler biliyordu. Osman buna inanıyordu. “Hayatı ölülerden öğreneceksin... Yaşayanlar hayat hakkında bir şey bilmiyor çünkü,” demişti bir keresinde Efronya. Kapısına ailesinin hizmetkârlarından birinin bıraktığı konserveleri yiyerek, dedesinden kalan eski usul entarisiyle odalardan odalara dolaşarak yaşadığı bu ıssız konakta yalnızca ölüleriyle konuşuyordu. Hayattan, canlılardan, bugünden vazgeçmiş, daima ileriye gitmek zorunda olduğu söylenen zamanın hoyrat zorbalığından kurtulmuştu, istediği her şeyi görebildiği, bütün sırları çözebildiği geçmişin içinde zamana hükmederek dolaşıyordu.

408 pages, Paperback

Published November 14, 2025

About the author

He was born 1950 in Ankara, Turkey to the notable journalist and writer Çetin Altan as the first of two sons. His brother Mehmet Altan is also a journalist, writer and university professor of economy politics.

A working journalist for more than twenty years, he has served in all stages of the profession, from being a night shift reporter to editor in chief in various newspapers.

In addition to having written columns in several Turkish newspapers, including Hürriyet, Milliyet and Radikal, Altan has produced news programming for television. He worked as the editor in chief and lead columnist of Taraf, a daily Turkish newspaper, until he resigned from his post in 2012.

He was fired from Milliyet after writing a column on 17 April 1995 titled "Atakurd", which presented an alternate history of Turkey.
In September 2008 when Altan published an article titled "Oh, My Brother" dedicated to the victims of the Armenian Genocide, he was charged under Article 301 of the Turkish Penal Code for "denigrating Turkishness". The judicial claim was initiated by the far-right "Great Union Party."

During Turkey's media purge after the failed July 2016 coup d'état on September 23, 2016, Altan, was arrested. On 16 February 2018, along with his brother Mehmet and four others he was sentenced to life imprisonment with the condition that they be locked up for 23 hours each and every day.

Reviews

[Yakup Öner · Rating 4 out of 5]

"Affettin mi onları? Hayır. Bazı şeyleri affetmek ahlaksızlıktır. Öyle olaylar var ki onları affetmeye hakkın yok." s.311

Tarihin utançlarla dolu olduğunu söylesek çok itiraz eden çıkabilir; hâlbuki zaferler, o utançlardan çok daha azdır. Okudukça zihnimde şekillenen fikir buydu. Osmanlı’nın son döneminde birçok cephede savaşlar yoğun bir biçimde sürerken, Talat Paşa ve ekibi Ermeni halkına yönelik Tehcir Kanunu’nu çıkararak toplumsal yapının yazgısında onarılmaz bir yara açar. Tarihî her olayın birçok tartışması olabilir; binlerce kaynak sunulabilir ve herkes kendi cephesinden argümanlarını savunabilir. Kimin haklı olduğu tartışmaya açık bir konu olsa da, iktidarı elinde tutanların kararları nedeniyle halkların yaşadığı acı ve trajedi tektir. Roman; 1915 ve sonrası Çanakkale Savaşı’nda başarılı olan Topçu Albay Ragıp Bey ile Alman Hastanesi’nde çalışan Ermeni hemşire Efronya’nın aşkı ekseninde gelişiyor. Eser, bu karakterlerin ilişkileri üzerinden, dönemin ceberut yönetiminden etkilenen yaşamları işleyerek ilerliyor. Akıcı ve sürükleyici bir yapısı var; yazar adeta bizi trajedilerin çokluğunda boğmak istemiş. Tarihî facialar bitmiyor, bugün de hâlâ dört bir yandan çığlıklar yükselmeye devam ediyor.

[nil · Rating 5 out of 5]

Bu kitabı okurken bir kez daha hatırladım ki (sanki unutuyoruz da :p) tarihin utançlarla dolu olduğunu söylemek hiç de abartı olmaz.
Hiçbir savaş ölümsüz ve acısız değildir, üstelik tarih de her zaman gerçeği yazmaz. Bildiğimiz tek bir değişmez var, filler tepişirken, her zaman çimenler ezilir.

Üzerinden yüz yıldan fazla zaman geçmesine rağmen, bugün hala benzer faciaları yaşıyor olmamız trajikomik. İnsanlık sanki aynı yerde sayıyor, acının dili, mekanı ve zamanı değişse de özü hiç değişmiyor.

Ahmet Altan’ın karakterlerine gelince… Ne bütünüyle beyazlar ne de siyah. Arada kalmışlıkları, zaafları, kafa karışıklıkları, suskunluklarıyla gri olmaları beni çok sevindiren bir nokta oldu. Bu grilik, hikayeyi daha sahici kılıyor çünkü gerçek hayat da böyle.

Kitap hakkında okuduğum yorumlarda beni rahatsız eden eleştiri kitabın 'taraflı' olduğu iddiasıydı. Oysa kitabın birçok yerinde diğer tarafın da acısına, kaybına ve insani yönüne temas edildiğini düşünüyorum. Anlatılan şey, bütün bir tarihin hükmü değil zaten seçilmiş bir hikayenin, belirli bir pencereden aktarımı. Bir tarafın hikayesini dinlemek, diğer tarafın acısını inkar etmek anlamına gelmiyor.

“Tarih el feneri gibidir; nereye tutarsan orayı aydınlatır, gerisi karanlıkta kalır. Fenerin nereyi aydınlatacağına da feneri tutan el karar verir.”

Kitap zaten konusu ve tarihle harmanlanmış öyküsüyle çok akıcı, çok iyiydi.
O Yıl'ın bana anımsattığı iki kitap vardı, eğer bu kitabı okuyup beğendiyseniz onları da tavsiye ederim: Elveda Saraybosna ve Adsız Roman.

[Murat Borlu · Rating 5 out of 5]

Ahmet Altan eşsiz kalemiyle bu sefer de Ermeni tehcirini ele alıyor. İnsanların yaşadığı tarifsiz acıları bir aşk hikayesinin etrafında işlerken, Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküş sürecini de gözler önüne seriyor.

[Haruki · Rating 5 out of 5]

To say in a one word; wonderful!