Over kennis van de ziel: En andere essays

by María Zambrano, Mette Bouman (Translator)

María Zambrano was een van de radicaalste denkers van de twintigste eeuw. Ze dacht verder dan denkers voor haar volgens haar botste traditionele filosofie altijd op de grenzen van een rationele taal. In plaats van het rationele denken stelde Zambrano poëtisch denken voor, een denken dat ruimte schept voor niet-rationele stemmen, zoals gedichten en mystiek.

In deze eerste Nederlandse vertaling van Zambrano's essays maak je kennis met het poëtische denken van Zambrano, en met de haar kenmerkende beeldende schrijfstijl vol metaforen, waarvan 'denken met het hart' zowel de beroemdste als de meest mysterieuze is.

Vertaald door Mette Bouman, met een inleiding van Renate Schepen.

111 pages, Kindle Edition

Published December 3, 2025

About the author

Ensayista y filósofa española. Discípula de J. Ortega y Gasset, Zubiri y Manuel García Morente, fue una de las figuras capitales del pensamiento español del siglo XX.

Profesora en la Universidad Complutense de Madrid, se exilió al término de la Guerra Civil y ejerció su magisterio en universidades de Cuba, México y Puerto Rico. Tras residir en Francia y Suiza, regresó a España en 1984. Fue galardonada con el premio Príncipe de Asturias de Comunicación y Humanidades (1981), y el Cervantes (1988).

Su pensamiento, vinculado a las corrientes vitalistas del siglo XX, giró en torno a la búsqueda de principios morales y formas de conducta que fueran aplicables a los problemas cotidianos. Su preocupación mística, la forma de abordar los conflictos éticos, y el estudio de la interrelación entre realidad y verdad, reclamaban la necesidad de un profundo diálogo entre el ser y su entorno.

Para ella era preciso establecer tres modos de razonamiento: el cotidiano, el mediador y el poético. Desde este último se aproximó a lo sagrado, el lugar donde se encuentra la explicación de lo trascendente, la lógica del misterio.

En su amplísima producción destacan: Filosofía y poesía (1939), La confesión, género literario y método (1943), El pensamiento vivo de Séneca (1944), La agonía de Europa (1945), Hacia un saber sobre el alma (1950), El hombre y lo divino (1955), España, sueño y verdad (1965), El sueño creador (1965), La tumba de Antígona (1967), El nacimiento. Dos escritos autobiográficos (1981), De la Aurora (1986), Senderos (1986), Delirio y destino (1988), y Los sueños y el tiempo (1992), entre otros.

Reviews

[Reinier van Baaren · Rating 4 out of 5]

Mooi geschreven. Soms wil je het hardop lezen om de tekst beter te proeven. (Ook goed vertaald, althans dat vermoed ik). Zambrano's gedachten voelen soms onaf (opeens stop een essay) maar is dat erg?

[Noah]

Filosofie heeft me nooit zo getrokken. Ik heb meermaals aangeklopt bij de grote denkers die waarheid hebben willen scheppen (vaak Grieken en Duitsers), maar voel me niet thuis in de theoretische taal die zij bezigen. Idealiter zou ik Hannah Arendt willen lezen, maar na enkele zinnen haak ik af.

In De Groene las ik over María Zambrano; een Spaanse filosofe die leefde in de tijd dat Franco verderf zaaide in Spanje. Zambrano heeft zo haar bedenkingen bij de manier waarop de filosofie ingebakken zit in ons denken, en dan vooral de afwezigheid van de 'ziel' en het hart. Het tegendraadse denken in combinatie met haar zoektocht naar bezieling maakte dat ik besloot haar vertaalde werk te lezen.

In een aantal essays schrijft ze over de bedding van de rivier als metafoor voor waarheid, het schrijverschap, het hart (het innerlijke), verdooldheid (sprak me erg aan!), zinnebeelden en hoop. Het is vooral haar definitie van hoop die me raakt, namelijk: 'Hoop is de wens om volledig te geboren te worden, om datgene wat slechts een project is tot volheid te brengen.'

Volgens Zambrano zijn we levende problemen; onvoltooide projecten die zich vastklampen aan voltooiïng. Het is volgens haar niet duidelijk hoe we ons moeten voltooien; een groot vertrouwen is het enige waardoor we meer werkelijkheid kunnen genieten.

Voor mij geven deze woorden heel wat houvast :)

[Bram Dingerdis · Rating 4 out of 5]

Via een stuk in De Groene Amsterdammer bij dit boek beland. De eerste vertaling van een aantal essays van María Zambrano in het Nederlands en daarom ook mijn eerste kennismaking met deze Spaanse filosoof.

In de inleiding zet Renate Schepen María Zambrano naast Simone de Beauvoir en Hannah Arendt. Tijdens het lezen merk je dat Zambrano veel meer vanuit voelen en verkennen schrijft, waar de andere twee juist analyseren en argumenteren.

De tekst is literair/poëtisch en dicht en mistig geschreven. Mooi, maar soms heb je het gevoel dat je iets begrijpt en het een zin later alweer kwijt bent. Interessant vond ik de ideeën over hoop, over crisis, over het feit dat je als mens nooit “af” bent. Dat laatste geeft troost, of onrust, afhankelijk van hoe je het bekijkt.

Het had compacter gekund, maar dat hoeft niet per se. Het zijn mooie zinnen om te lezen. Soms moest ik wel echt goed uitzoeken wat ze bedoelt. Er zit genoeg in om op terug te komen en te herlezen, wat bij een boek met essays over de ziel waarschijnlijk ook de bedoeling is.

[Caroline Deforche · Rating 2 out of 5]

Ik begrijp filosofie in de eerste plaats als een logische en heldere argumentatie van een claim. Dat mis ik hier volledig. In dit boekje doet María Zambrano herhaaldelijk algemene beweringen, maar werkt die niet uit. Begrippen worden ook niet afgebakend, omdat Zambrano veeleer een existentiële ervaring wil overbrengen en analytische argumentatie of conceptuele helderheid niet haar streefdoel is. Het resultaat is een tekst die poëtisch sterk is, maar filosofisch voor mij onvoldoende overtuigend blijft.

[Domien Verbeek · Rating 5 out of 5]

“We schrijven om over onze nederlaag heen te komen als we te veel gesproken hebben.”

[Frida · Rating 5 out of 5]

Hele leuke filosofe

[Demi van Doorn · Rating 4 out of 5]

‘Onthechting is aanvankelijk een wond en een felle strijd, en ook melancholie en beklemming, het voelen van de leegte van de wereld als een kind dat verdwaald is op een dorpsfeest.’