Social Media: Η ελευθερία να μιλάς χωρίς να ακούγεσαι

by Κωνσταντίνος Πουλής

«Άλλοι καλύπτουν δημοσιογραφικά τα εγκαίνια· επίσημοι καλεσμένοι, φωτογραφίσεις, κορδέλες. Εγώ καταφθάνω στη γιορτή όταν υπάρχουν αποφάγια στο πάτωμα».

Με αυτά τα λόγια ο συγγραφέας μάς ξεναγεί στο τέλος του δημοκρατικού πειράματος των social media. Το βιβλίο αναλύει την πληθώρα των τρόπων (όπως είναι η αλγοριθμική χειραγώγηση, οι σταυροφορίες ενάντια στην «παραπληροφόρηση», η απόλυτη έλλειψη λογοδοσίας για τις πλατφόρμες, οι κρυφές συμφωνίες με κράτη και εταιρείες, ο παρακολουθηματικός χαρακτήρας της διαδικτυακής συζήτησης, σε σχέση με την τηλεόραση) με τους οποίους εξασφαλίζεται ότι η υπόσχεση της ισότιμης πρόσβασης στη δημόσια σφαίρα, που είναι κεντρική υπόσχεση της τεχνολογικής εποχής, θα παραμένει κενό γράμμα. Αυτό μάλιστα δεν αφορά μόνο την πολιτική ενημέρωση, αλλά όλη την επικοινωνία, από την επαγγελματική ζωή μέχρι τη διασκέδαση και τον πολιτισμό.

Η αφορμή για τη συγγραφή του βιβλίου δίνεται από τον συνδυασμό τριών διαπιστώσεων: α) Οι χρήστες είναι εθισμένοι στο σκρολάρισμα, β) περιηγούνται στο διαδίκτυο μέσω των social media, δηλαδή δεν επισκέπτονται ιστοσελίδες, και γ) η διαδικασία προώθησης, απόκρυψης ή διαγραφής των δημοσιεύσεων από τις πλατφόρμες είναι απολύτως αδιαφανής. Ο συνδυασμός αυτών των τριών στοιχείων συνθέτει ένα μείγμα εκρηκτικό και εξηγεί πώς γίνεται να θριαμβεύει ο συστημικός λόγος παρότι όλοι διαθέτουμε κινητό τηλέφωνο και σύνδεση στο διαδίκτυο.

Genres: Nonfiction

295 pages, Paperback

First published December 9, 2025

About the author

Ο Κωνσταντίνος Πουλής γεννήθηκε το 1973 στην Αθήνα. Σπούδασε κοινωνιολογία και αρχαίο δράμα στην Ελλάδα και την Αγγλία. Έχει δημοσιεύσει λογοτεχνικά κείμενα, βιβλιοκρισίες και δοκίμια στα περιοδικά Πλανόδιον, Πάροδος, Μπιλιέτο, Κ, Νέα Εστία, Σημειώσεις και Νέο Πλανόδιον. Είναι μέλος της συντακτικής ομάδας του περιοδικού Νέο Πλανόδιον και αρθρογραφεί στο www.thepressproject .gr. Εδώ και δεκαπέντε χρόνια παίζει θέατρο με την ομάδα Τσιριτσάντσουλες.

Reviews

[Antonis · Rating 5 out of 5]

Καταρχάς, το να μιλά κανείς για ένα βιβλίο με τίτλο «Social Media, Η ελευθερία να μιλάς χωρίς να ακούγεσαι» σε ένα από αυτά τα social media και παράλληλα να πιστεύει ότι αυτά που θα πει για το βιβλίο θα ακουστούν σε κάποιο ευρύτερο κοινό, συνιστά ταυτόχρονα οξύμωρο, αλλά και επιβεβαίωση των βασικών συμπερασμάτων αυτού του βιβλίου. Ας το επιχειρήσω όμως.

Ο Κωνσταντίνος Πουλής, δημοσιογράφος και εκδότης του The Press Project, γράφει ένα απολύτως επίκαιρο βιβλίο για έναν χώρο που έχει γίνει για τους περισσότερους από μας προέκταση της ζωής μας τα τελευταία 15 χρόνια περίπου, τα social media ή Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης ελληνιστί (και κάπως συσκοτιστικά). Κεντρική ιδέα του βιβλίου είναι ότι, σε έναν κόσμο όπου τα μέσα αυτά ελέγχονται από μεγάλες εταιρείες, η χρήση τους όχι απλώς δεν είναι απελευθερωτική, αλλά επιτρέπει την ακόμη ευκολότερη διάδοση της κυρίαρχης προπαγάνδας, την παραγωγή απλήρωτου περιεχομένου και την έκθεση των χρηστών σε εξατομικευμένο διαφημιστικό περιεχόμενο. Και όλα αυτά με τους χρήστες, δηλαδή όλους/ες εμάς, αλλά συχνά και τους εργαζόμενους στον χώρο αυτό, να έχουν πειστεί ότι γίνονται με δική τους επιλογή σε ένα πεδίο που επιτρέπει μεγάλη ελευθερία έκφρασης και λόγου.

Ο συγγραφέας, μελετώντας μια σειρά περιπτώσεων από την ελληνική και διεθνή πραγματικότητα σε μια ποικιλία πλατφορμών (Facebook, Instagram, Twitter/X, Youtube, Spotify, OnlyFans κτλ.), και αξιοποιώντας την πλούσια βιβλιογραφία για το θέμα, καταδεικνύει αφενός ότι ο έλεγχος που ασκούν οι εταιρείες στις πλατφόρμες τους είναι ασφυκτικός, καίτοι άδηλος και (ψευδο-)ουδέτερος (ο περίφημος «αλγόριθμος»), και αφετέρου ότι η δημιουργία της ψευδαίσθησης πως ο χρήστης/εργαζόμενος έχει μόνο ελευθερία έκφρασης/κινήσεων, αλλά και ένα βήμα από το οποίο μπορεί να ακουστεί/εργαστεί ανεξάρτητα, είναι κρίσιμη για την επιτυχία αυτών των πλατφορμών.

Πρόκειται για ένα βιβλίο που πρέπει να διαβαστεί άμεσα από όλους και όλες, είτε μιλάμε για ανθρώπους που είναι χωμένοι μέχρι τα μπούνια στα διάφορα σόσιαλ είτε τα βλέπουν κριτικά και απέχουν ή θέλουν να απέχουν από αυτά. Ακόμη κι αν το «Τι να κάνουμε;» στο τέλος του βιβλίου μοιάζει κάπως λειψό, μετέωρο ή απαισιόδοξο, η μεγάλη προσφορά αυτής της μελέτης είναι ότι παρουσιάζει ένα πανόραμα της σημερινής κατάστασης στην επικοινωνία τόσο παραστατικά και πειστικά που δύσκολα μπορούμε να αποστρέψουμε το βλέμμα μας από αυτό. Και ίσως αυτό είναι το μεγαλύτερο κέρδος, αφού, μετά την ανάγνωσή του, η εμπειρία μας στα σόσιαλ δεν μπορεί παρά να είναι πιο υποψιασμένη από εδώ και πέρα (και να αποσυνδεόμαστε από τα ρημάδια λίγο παραπάνω).

Επιφυλάσσομαι για μια πιο εκτεταμένη κριτική στα Marginalia σύντομα.

[Valentina Κιαγ.]

Ο Κωνσταντίνος Πουλής ξεκινά να σκάβει βαθιά στο λαγούμι των Social Media και μας παρουσιάζει με σαφή τεκμηρίωση και δικές του ερμηνείες μια αθέατη πλευρά των κοινωνικών δικτύων.
Προσπαθεί να δει πέρα από το περιεχόμενο που κατακλύζει τις πλατφόρμες και να κατανοήσει ποιοι είναι οι μηχανισμοί εξουσίας που βρίσκονται από πίσω και τροφοδοτούν την δημόσια συζήτηση της διαδικτυακής σφαίρας.
Το πράγμα είναι απλό και περίπλοκο συνάμα.
Στην πραγματικότητα δεν έχουμε ξεφύγει από το μονοπώλιο της τηλεόρασης, αλλά αντιθέτως, έχουν βρεθεί τρόποι ώστε να ενισχυθεί και να εξαπλωθεί ο συστημικός λόγος μέσα από την "δημοκρατικότητα" των κοινωνικών πλατφορμών.
Ένα εξαιρετικό βιβλίο που δίνει τροφή για σκέψη και παρέχει μια ανανεωμένη, πιο οξυδερκή ματιά στις πλατφόρμες που συνθέτουν πλέον την καθημερινότητα μας.
Ευχαριστώ Κωνσταντίνε, πάω να ακούσω "Φάρμα των Ζώων".

[foteini_dl · Rating 5 out of 5]

Δεν ξέρω αν είναι unpopular opinion να υποστηρίζεις ότι τα social media αξιοποιούν μηχανισμούς που μόνο διαφανείς δεν τους λες για να διαμορφώνουν τι και πώς ακούγεται στη δημόσια συζήτηση. Ή ότι τα fake news έχουν το δικό τους μερίδιο ευθύνης (και δεν είναι μικρό) για την περαιτέρω αυταρχικοποίηση των ΜΜΕ και τη λογοκρισία στα social media. Ή ότι τελικά δεν μπορούμε να πούμε ότι τα social media ενισχύουν τη δημοκρατία. Ξέρω, όμως, ότι είναι κάποιοι από τους ισχυρισμούς του Πουλή, οι οποίοι δεν είναι ανυπόστατοι.

Με μια πρόταση, εδώ έχουμε ένα βιβλίο που είναι must-read.