المرأة في اللاوعي الإسلامي

by Fatema Mernissi, فاطمة المرنيسي, الحسين سحبان (Translator)

يتفرد الإسلام بموقف إيجابي في الظاهر نحو الجنسانية والشهوة، خلافا لكثير من الأنظمة الدينية التي تسنكر فيها اللذة وتعلن خارجة عن القانون، أو مشوهة السمعة على الأقل فلقد استدمج الإسلام اللذة والشهوة، والحب معتبرا إياها أبعادا للإنسان، معرضا نفسه بذلك لتحمل المخاطر التي قد تترتب عن ذلك طبعا، لا بد من تقنين هذه الأبعاد، ورسم حدود لها لكنها رغم ذلك موجودة، وينبغي وضعها في الحسبان، وتقديم تنازلات لها للحب والشهوة إذن حق المواطنة في دار الإسلام، جنبا إلى جنب مع القانون الشرع). لكن دون أن يكون لهذا الأخير السلطة العلياء والسيادة التي لا تنازع

Genres: Nonfiction, Feminism, Religion, Islam

225 pages, Paperback

First published November 1, 1984

About the author

AKA فاطمة المرنيسي

Mernissi was born into a middle-class family. She received her primary education in a school established by the nationalist movement, and secondary level education in an all-girls school funded by the French protectorate. In 1957, she studied political science at the Sorbonne and at Brandeis University, where she earned her doctorate. She returned to work at the Mohammed V University and taught at the Faculté des Lettres between 1974 and 1981 on subjects such as methodology, family sociology and psycho-sociology. She has become noted internationally mainly as an Islamic feminist.

As an Islamic feminist, Mernissi was largely concerned with Islam and women's roles in it, analyzing the historical development of Islamic thought and its modern manifestation. Through a detailed investigation of the nature of the succession to Muhammad, she cast doubt on the validity of some of the hadith (sayings and traditions attributed to him), and therefore the subordination of women that she saw in Islam, but not necessarily in the Qur'an.

As a sociologist, Mernissi did fieldwork mainly in Morocco. On several occasions in the late 1970s and early 1980s she conducted interviews in order to map prevailing attitudes to women and work. She did sociological research for UNESCO and ILO as well as for the Moroccan authorities. In the late 1970s and in the 1980s Mernissi contributed articles to periodicals and other publications on women in Morocco and women and Islam from a contemporary as well as from a historical perspective.

In 2003, Mernissi was awarded the Prince of Asturias Award along with Susan Sontag.

Mernissi was a lecturer at the Mohammed V University of Rabat and a research scholar at the University Institute for Scientific Research, in the same city.

Reviews

[Safae AK]

دراسة جريئة تسعى فيها فاطمة المرنيسي إلى تفكيك الصورة التي تشكّلت حول المرأة داخل اللاوعي الإسلامي، من خلال التمييز بين النص الديني ذاته وبين التأويلات التاريخية التي أحاطت به عبر القرون.

أحد أكثر محاور الكتاب إثارة هو مقارنتها بين الخطاب الإيروتيكي والخطاب الأرثوذكسي في التراث. فبينما يقدّم الخطاب الفقهي التقليدي المرأة بوصفها مصدر فتنة ينبغي ضبطه، يكشف الأدب الإيروتيكي عن حضور أنثوي فاعل يمتلك رغبة وتأثيرًا وقوة. هذا التناقض يبرز كيف تشكّلت صورة المرأة نتيجة تفاعلات اجتماعية وثقافية معقّدة، لا باعتبارها حقيقة ثابتة واحدة.

الكتاب مكثّف وجريء فكريًا، ويترك القارئ في حالة تفكير وتأمل طويل، لأنه لا يقدّم خلاصات نهائية بقدر ما يفتح مساحات واسعة لإعادة النظر

[İsra]

Yazar, Allah'ı bir müslümanın idrak ettiği gibi idrak etmediği için, ona insanınkine benzer bir şahsiyet biçtiği için çok da fazla makul göremediğimiz, bir dediği bir dediğiyle çelişen fikirler sunuyor. Üstelik bu farklı idrakten dolayı yetkin olmadığı itikad konularına girip bunları açıklamaya çalışıyor, Kur'an'dan ayet seçerek bunları kendi düşüncesine göre delil gösteriyor.

İslam'ın, daha özelde Kur'an'ın bir müslümanın tüm hayatına dair olduğu ve kılavuzluk ettiği düşüncesini kavrayamadığı için İslam'ı, etki ettiği alanlara göre farklı kategorilere ayırıyor (söylem) ve sanki her biri ayrı mezhepmiş gibi bunlardan bahsediyor.

Okuması sabır isteyen, okuduktan sonra da yazarın ne yapmak istediğine dair kafamızı karıştıran bir kitap.

Not: Bu yazıyı kitabın bitmesine 30 sayfa kala yazmıştım. Tamamen bitirdikten sonra, yazarın saçmalamalarına kıyasla oldukça hoşgörülü ve kitabı - hak etmediği halde- mantık çerçevesinde tutmaya çalışarak eleştiri yapmışım, dedim.
Sunduğu her fikre karşı tutarlı ve mantıkî bir açıklama yapılabilir ama bu kitabı bunu yapacak kadar kaale alamıyorum.

Günümüzde kadının sosyal hayattaki yerine dair, iyi düşünülmüş birkaç fikir elde ederim, diye düşünerek okumaya başlamıştım. Ama bu kitap, maalesef, tam bir zaman kaybı olduğunu tekrar tekrar kanıtladı.

Not 2: Çevirmen hakkında da bir şeyler söylemem gerek. Anlatım bozukluğu çok olmamasına rağmen hataları olmadığını söyleyemeyeceğim. En bariz iki tanesi çevirmenin bu alandaki yetkinliğini sorgulatıyor. İlki abdest kelimesini Fransızcadan 'aptes' diye çevirmesi, ikincisi ise ilk önce Hasan bin Ali bin Ebu Talip olarak anılan peygamberin (sav) torunundan bir sonraki cümlede direkt Ebu Talip olarak bahsetmesi. Bu, Arapça isimlerin yapısını ya da Hz. Hasan'ın kim olduğunu bilmediğini gösteriyor.

[arafat]

This book belongs to the small corpus of North African psychoanalytic writings that deal with gender and sexuality in Muslim culture. Unfortunately, while pursuing a set of legitimate theoretical interests, Fatna Sabbah resorts to a number of very problematic essentialisms that I think eventually undermine her project. I'm particularly troubled by the book's rather ahistorical stance, as in the premise that medieval Arabic religious, legal and erotic discourses can somehow fundamentally explain the contemporary Muslim psyche. While she offers a fascinating glimpse at some of this literature, I think she also misreads some of it. Her complete neglect of the Arabic poetic tradition, particularly Sufi love poetry, is problematic and probably contributes to her reductionist interpretations of the Islamic intellectual system.

While the book continues to find a place in the reading-lists of the English-speaking academy, a number of other scholars, including the "Islamic feminist" Asma Barlas, have drawn attention to its problem. In the words of Joseph Massad, this book is "most illustrative of how Orientalism informs the method of some Arab scholars."

[Outmane]

Fatema Mernissi, grande figure du féminisme arabe, étudie l'image de la femme dans le discours érotique religieux et la place qu'elle occupe dans le discours orthodoxe.

Dans le discours érotique religieux, hommes et femmes sont des êtres réduits respectivement à des hommes-phallus et des femmes-vagin; le but principal étant le plaisir charnel. L'homme se trouve intimidé en face d'une femme dotée d'une sexualité débordante et indomptable. D'où l'explosion d'une littérature érotique - à l'origine des Oulémas - pour venir en aide au musulman cherchant à conquérir le corps féminin. Fatema a même déterré quelques mythes comme celui de l'épouse qui coïte avec un âne vu que le pénis de son mari est trop petit pour assouvir ses désirs. La virilité de l'homme est mesurée par la taille de son sexe

Dans le discours orthodoxe, c'est le contraire. La femme est reléguée au statut de la mère-servante qui doit obéissance et servitude envers son mari, son désir est inexistant . Il faut se méfier des femmes parce qu'elles dévient le bon musulman du droit chemin. Ce dernier doit faire preuve d’abnégation pour mériter le Paradis

[Oumayma loves reading أميمة النوالي]

فاطمة هي فاطمة، دائماً مُبدعة، مُبهرة وذاتُ قلم مُتميز.
كتاب رغم صغر حجمه لكنّه يحمل بين طياته الكثير من الأفكار التي لا تدفعنا سوى للتساؤل والبحث.
أنصح به وبشدة.