De ijdelheid van de kanunnik: Joris van der Paele en Jan van Eyck

by Hendrik Callewier

Joris van der Paele is misschien wel de beroemdste kanunnik uit de (kunst)geschiedenis. In 1436 vereeuwigde Jan van Eyck hem op een meesterlijk schilderij. Hij leverde een staalkaart af van zijn genie.

Joris van der Paele was niet zo devoot als Jan van Eyck ons wil doen geloven. Als jongeman verliet hij zijn geboortestad Brugge om in dienst te treden van de paus. Niet uit roeping, wel uit ongebreidelde ambitie en honger naar succes. Hij was er ooggetuige van een van de grootste crisissen van de Kerk: het Westers Schisma, waarbij twee en later drie pausen streden om de Heilige Stoel.

Hij keerde schatrijk terug, eerst naar Utrecht en later naar Brugge, om er te rentenieren. Daar besloot hij zijn geld te besteden aan een schilderij en aan zielenmissen om hem tot in de eeuwigheid voort te laten leven.

Historicus Hendrik Callewier reconstrueerde de biografie van een kanunnik en een schilderij tegen de achtergrond van de laatmiddeleeuwse Nederlanden en de rest van Europa.

Genres: History

256 pages, Paperback

Published November 4, 2025

Reviews

[Ciel Vroman · Rating 5 out of 5]

Tot nu had ik geen idee wat 'een kannunik' eigenlijk was. Ik dacht aan een oude grijsaard die voor een altaar in de hoek van een kerk z'n dagen vulde met vroom geprevel. Een beeld dat Van Eyck lijkt te bevestigen met zijn weinig flatterende portret van een vadsige Joris van der Paele. Toch blijkt de oude man vele waters te hebben doorzwommen. Kanunnik Van der Paele schipperde tussen de Nederlanden en Rome, was een bevoorrechte getuige van één van de belangrijkste crisissen in de geschiedenis van de katholieke kerk - het Westers Schisma - maar hij was bovenal een rasechte opportunist. Van der Paeles wisselende allianties legden hem geen windeieren en maakten hem schatrijk. Aan de hand van het meesterlijke paneel van Van Eyck - op het eerste zicht een 'zoveelste' Madonna met kind - schildert Hendrik het mondiale, middeleeuwse Brugge en het weinig scrupuleuze leven van één van haar geestelijke wereldburgers.
In één ruk uitgelezen en klaar voor een bezoek aan het Groeningemuseum!

[SG · Rating 5 out of 5]

Het is met 'Madonna met kanunnik Joris van der Paele' van Jan van Eyck zoals met Bruce Springsteen, ofwel ben je fan ofwel heb je het werk (of de zanger) nog niet in levende lijve gezien. De liefde voor het schilderij en van Eyck spat van elke bladzijde van dit boek dat een goed gedocumenteerd en eerlijk overzicht geeft van de levensloop van de kanunnik Joris van der Paele enerzijds en de 'levensloop' van het schilderij zelf anderzijds. De volgende keer ik weer in het Groeningemuseum ben, zal ik opnieuw lange tijd voor dit topstuk te vinden zijn.