What do you think?
Rate this book
De migratie-obsessie: Hoe één thema het debat blijft bepalen
Hoe we uit de loopgraven van het debat kunnen komen – en eindelijk het gesprek kunnen voeren dat echt nodig is
Migratie is in Nederland verworden tot het brandpunt van maatschappelijke angst, politieke strijd en ophef in de media. Waarom raakt Nederland keer op keer in de ban van migratie? En waarom lijken feiten geen vat te krijgen op het debat? In De migratie-obsessie analyseert bestuurskundige Peter Scholten de mechanismen achter onze collectieve fixatie. Hij laat overtuigend zien hoe taalgebruik, strijd over feiten, globalisering, confrontatiepolitiek en medialogica elkaar versterken. Volgens Scholten moeten we migratie niet langer als crisis benaderen, maar als een normaal maatschappelijk verschijnsel.
De migratie-obsessie is een onmisbaar boek voor iedereen die verder wil kijken dan de angstretoriek, en wil begrijpen waar het migratie- en integratiedebat in Nederland echt over gaat.
Peter Scholten is hoogleraar migratie- en diversiteitsbeleid aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en de Universiteit Leiden en is wetenschappelijk directeur van de Leiden-Delft-Erasmus samenwerking rond migratieonderzoek. Hij heeft nationaal en internationaal veelvuldig gepubliceerd over de manier waarop beleid, politiek en media omgaan met migratie, en zijn bijdragen verschijnen geregeld op de opiniepagina’s van Nederlandse en internationale kranten.
Migratie is in Nederland verworden tot het brandpunt van maatschappelijke angst, politieke strijd en ophef in de media. Waarom raakt Nederland keer op keer in de ban van migratie? En waarom lijken feiten geen vat te krijgen op het debat? In De migratie-obsessie analyseert bestuurskundige Peter Scholten de mechanismen achter onze collectieve fixatie. Hij laat overtuigend zien hoe taalgebruik, strijd over feiten, globalisering, confrontatiepolitiek en medialogica elkaar versterken. Volgens Scholten moeten we migratie niet langer als crisis benaderen, maar als een normaal maatschappelijk verschijnsel.
De migratie-obsessie is een onmisbaar boek voor iedereen die verder wil kijken dan de angstretoriek, en wil begrijpen waar het migratie- en integratiedebat in Nederland echt over gaat.
Peter Scholten is hoogleraar migratie- en diversiteitsbeleid aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en de Universiteit Leiden en is wetenschappelijk directeur van de Leiden-Delft-Erasmus samenwerking rond migratieonderzoek. Hij heeft nationaal en internationaal veelvuldig gepubliceerd over de manier waarop beleid, politiek en media omgaan met migratie, en zijn bijdragen verschijnen geregeld op de opiniepagina’s van Nederlandse en internationale kranten.
208 pages, Paperback
Published September 19, 2025
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 8 of 8 reviews
December 30, 2025
migratieobsessie*
July 2, 2026
"Nederland is gewend om de wereld te vernederlandsen, maar is er nog niet aan gewend dat globalisering ook betekent dat Nederland zelf 'verwereldst'."
Ik vond dit een prachtige quote uit het boek. Wat mij betreft vat deze zin goed de worstelingen samen die zowel in het boek als in de Nederlandse samenleving worden beschreven.
Een van de punten die wordt gemaakt, is dat inmiddels ongeveer een kwart van de Nederlandse bevolking een migratieachtergrond heeft en dat deze demografische verandering zich in relatief hoog tempo heeft voltrokken. Dat is confronterend voor een grote groep mensen, die daardoor op zoek is gegaan naar haar eigen identiteit. In een wereld waarin globalisering ervoor zorgt dat niet alleen mensen, maar ook geld, ideeën en cultuur voortdurend grenzen oversteken, kun je niet vasthouden aan een dorpsmentaliteit die uitgaat van een homogene samenleving.
Dat betekent echter ook dat je eigen positie in de wereld minder duidelijk wordt. De idealen, overtuigingen en beelden waarmee je bent opgegroeid, worden geconfronteerd met andere perspectieven en andere overtuigingen. Dat zet mensen aan het denken en kan leiden tot een innerlijk conflict over wat waar of onwaar is. In zo'n situatie ontstaat vaak een zoektocht naar houvast en zekerheid.
Met klimaatverandering, de invloed van multinationals en de opkomst van AI denk ik dat veel mensen het gevoel hebben dat zij weinig controle hebben over de grote ontwikkelingen in de wereld. Migratie is dan een van de weinige onderwerpen waarop zij denken wél invloed te kunnen uitoefenen. Dat verklaart volgens mij deels waarom migratie voor sommigen zo'n obsessief thema is geworden.
Daarnaast hebben de aanslagen van 11 september 2001, de oorlogen in Irak en Afghanistan en de beelden uit de conflicten in Syrië en Gaza eraan bijgedragen dat veel mensen moslims zijn gaan associëren met geweld, tribalisme en instabiliteit. Hierdoor ontstond angst dat deze groepen ook in Nederland gewelddadig zouden kunnen zijn. Sommigen gingen zelfs speculeren dat dit in hun religie of zelfs in hun aard besloten zou liggen. Die beeldvorming heeft het maatschappelijke debat sterk beïnvloed.
Ook sociale media hebben eraan bijgedragen dat het beeld is ontstaan dat mensen met een migratieachtergrond voorrang krijgen bij alles wat schaars is: woningen, uitkeringen, banen of zelfs sollicitatiegesprellem. Dat heeft bij veel mensen het gevoel versterkt dat zij worden benadeeld in het land waarin zij zijn geboren.
De essentie van de migratieobsessie, zeker in haar meest extreme vormen, is volgens het boek terug te voeren op ideeën die in de achttiende eeuw zijn ontstaan, met name het idee van de natiestaat: een land met één volk, één taal, een nationaal leger en gedeelde overtuigingen. Vanuit die ontwikkeling zijn uiteindelijk ook paspoorten en nationale grenzen ontstaan, terwijl die grenzen in rationeel gezien behoorlijk arbitrair zijn.
Zoals Yuval Harari in Sapiens beschrijft, onderscheidt de mens zich juist doordat wij gezamenlijk geloven in abstracte concepten die fysiek niet bestaan, zoals nationaliteiten, identiteiten, religies, geld of beurzen. In die zin zie ik ook de migratieobsessie als een product van de menselijke natuur: de behoefte om ergens in te geloven. In dit geval gaat het om nationale soevereiniteit en het idee dat mensen die toevallig in Nederland zijn geboren, uit ouders die hier eveneens toevallig zijn geboren, een exclusief recht zouden hebben op de privileges van een samenleving. Tegelijkertijd is diezelfde samenleving juist mede opgebouwd door generaties migranten: van Duitse immigranten die een belangrijke rol speelden in de ontwikkeling van het poldermodel tot hugenoten, Joden, Turken, Marokkanen en vele anderen die hebben bijgedragen aan handel, woningbouw en de economische ontwikkeling van Nederland.
Ik vind dit een uitstekend boek dat door veel mensen in Nederland gelezen zou moeten worden. Het helpt om de huidige maatschappelijke situatie beter te begrijpen en biedt bovendien concrete handvatten om constructiever met dit onderwerp om te gaan.
Tijdens het lezen kwam nog een gedachte bij mij op. Wat als we in de Tweede Kamer een aantal zetels zouden reserveren voor vertegenwoordigers die gekozen mogen worden door mensen met een verblijfsvergunning, dus mensen die nog geen Nederlands staatsburgerschap hebben? Zij wonen vaak al jarenlang in Nederland, werken hier, betalen belasting en maken deel uit van de samenleving, maar hebben geen politieke vertegenwoordiging. Ik denk dat zo'n vorm van vertegenwoordiging het geluid van miljoenen inwoners beter hoorbaar kan maken en kan bijdragen aan meer wederzijds begrip, juist tegenover politici en burgers die hen soms niet als volwaardige leden van de samenleving behandelen.
Leuk boek!
Ik vond dit een prachtige quote uit het boek. Wat mij betreft vat deze zin goed de worstelingen samen die zowel in het boek als in de Nederlandse samenleving worden beschreven.
Een van de punten die wordt gemaakt, is dat inmiddels ongeveer een kwart van de Nederlandse bevolking een migratieachtergrond heeft en dat deze demografische verandering zich in relatief hoog tempo heeft voltrokken. Dat is confronterend voor een grote groep mensen, die daardoor op zoek is gegaan naar haar eigen identiteit. In een wereld waarin globalisering ervoor zorgt dat niet alleen mensen, maar ook geld, ideeën en cultuur voortdurend grenzen oversteken, kun je niet vasthouden aan een dorpsmentaliteit die uitgaat van een homogene samenleving.
Dat betekent echter ook dat je eigen positie in de wereld minder duidelijk wordt. De idealen, overtuigingen en beelden waarmee je bent opgegroeid, worden geconfronteerd met andere perspectieven en andere overtuigingen. Dat zet mensen aan het denken en kan leiden tot een innerlijk conflict over wat waar of onwaar is. In zo'n situatie ontstaat vaak een zoektocht naar houvast en zekerheid.
Met klimaatverandering, de invloed van multinationals en de opkomst van AI denk ik dat veel mensen het gevoel hebben dat zij weinig controle hebben over de grote ontwikkelingen in de wereld. Migratie is dan een van de weinige onderwerpen waarop zij denken wél invloed te kunnen uitoefenen. Dat verklaart volgens mij deels waarom migratie voor sommigen zo'n obsessief thema is geworden.
Daarnaast hebben de aanslagen van 11 september 2001, de oorlogen in Irak en Afghanistan en de beelden uit de conflicten in Syrië en Gaza eraan bijgedragen dat veel mensen moslims zijn gaan associëren met geweld, tribalisme en instabiliteit. Hierdoor ontstond angst dat deze groepen ook in Nederland gewelddadig zouden kunnen zijn. Sommigen gingen zelfs speculeren dat dit in hun religie of zelfs in hun aard besloten zou liggen. Die beeldvorming heeft het maatschappelijke debat sterk beïnvloed.
Ook sociale media hebben eraan bijgedragen dat het beeld is ontstaan dat mensen met een migratieachtergrond voorrang krijgen bij alles wat schaars is: woningen, uitkeringen, banen of zelfs sollicitatiegesprellem. Dat heeft bij veel mensen het gevoel versterkt dat zij worden benadeeld in het land waarin zij zijn geboren.
De essentie van de migratieobsessie, zeker in haar meest extreme vormen, is volgens het boek terug te voeren op ideeën die in de achttiende eeuw zijn ontstaan, met name het idee van de natiestaat: een land met één volk, één taal, een nationaal leger en gedeelde overtuigingen. Vanuit die ontwikkeling zijn uiteindelijk ook paspoorten en nationale grenzen ontstaan, terwijl die grenzen in rationeel gezien behoorlijk arbitrair zijn.
Zoals Yuval Harari in Sapiens beschrijft, onderscheidt de mens zich juist doordat wij gezamenlijk geloven in abstracte concepten die fysiek niet bestaan, zoals nationaliteiten, identiteiten, religies, geld of beurzen. In die zin zie ik ook de migratieobsessie als een product van de menselijke natuur: de behoefte om ergens in te geloven. In dit geval gaat het om nationale soevereiniteit en het idee dat mensen die toevallig in Nederland zijn geboren, uit ouders die hier eveneens toevallig zijn geboren, een exclusief recht zouden hebben op de privileges van een samenleving. Tegelijkertijd is diezelfde samenleving juist mede opgebouwd door generaties migranten: van Duitse immigranten die een belangrijke rol speelden in de ontwikkeling van het poldermodel tot hugenoten, Joden, Turken, Marokkanen en vele anderen die hebben bijgedragen aan handel, woningbouw en de economische ontwikkeling van Nederland.
Ik vind dit een uitstekend boek dat door veel mensen in Nederland gelezen zou moeten worden. Het helpt om de huidige maatschappelijke situatie beter te begrijpen en biedt bovendien concrete handvatten om constructiever met dit onderwerp om te gaan.
Tijdens het lezen kwam nog een gedachte bij mij op. Wat als we in de Tweede Kamer een aantal zetels zouden reserveren voor vertegenwoordigers die gekozen mogen worden door mensen met een verblijfsvergunning, dus mensen die nog geen Nederlands staatsburgerschap hebben? Zij wonen vaak al jarenlang in Nederland, werken hier, betalen belasting en maken deel uit van de samenleving, maar hebben geen politieke vertegenwoordiging. Ik denk dat zo'n vorm van vertegenwoordiging het geluid van miljoenen inwoners beter hoorbaar kan maken en kan bijdragen aan meer wederzijds begrip, juist tegenover politici en burgers die hen soms niet als volwaardige leden van de samenleving behandelen.
Leuk boek!
February 23, 2026
Aardig boekje over de stand van het politiek-maatschappelijke debat over migratie. En de diagnose is: er is sprake van een migratie-obsessie die maakt dat in de Nederlandse politieke actualiteit anno 2026 alle sociale en politieke discussies ons uiteindelijk leiden naar een gesprek over migratie: niet meer links-rechts of progressief-conservatief, maar voor of tegen een wereld waarin migratie een normale zaak is geworden. Scholten stelt (terecht) nuchter vast dat we, of we willen of niet, een migratiesamenleving zijn geworden. In onze grote steden is meer dan 50% van de mensen migrant in de 1ste of 2de generatie. De globalisatie is het alomtegenwoordige mechanisme dat dit veroorzaakt, niet sinds vandaag of gisteren, maar sinds vele eeuwen (de herdenking van de Nederlandse Gouden Eeuw zou een mooi nationaal feest kunnen worden...). Onze welvaart hebben we daaraan te danken, maar het maakt ook dat we dag in dag uit worden in contact komen met De Ander. En de moderne populistische politiek heeft migratie en De Migrant gebruikt als schuldige voor alle persoonlijke én maatschappelijke problemen waarmee we dagelijks worden geconfronteerd. Scholten analyseert helder hoe het debat heeft kunnen ontsporen, door de taal 'migratietaal' te kapen en ons ervan te overtuigen dat we overspoelt worden, niet alleen door de migranten, maar ook door hun cultuur. Constateringen dat het met de integratie op veel punten eigenlijk best wel goed gaat (de Parlementaire Enquête uit 2004!) stuiten niet alleen op onbegrip, maar ook op woede over zoveel ontkenning van het gevoel van het volk dat het niet goed gaat. De receptie van het boek van Hein de Haas 'Hoe migratie echt werkt' uit 2023, waarin hij 21 mythes over migratie genadeloos fileert, laat dat mechanisme ook zien: interessant verhaal, maar het kan niet waar zijn dat ons gevoel dat het niet goed gaat niet waar is!
Uiteindelijk is de zwakte van dit boek dat Scholten er voor pleit om migratie en het feit dat we een migratiesamenleving zijn eindelijk te accepteren en te omarmen en ik weet dat hij daar volledig gelijk in heeft. Maar het gaat niet gebeuren! De auteur realiseert zich dat ook als hij op de laatste pagina van het boek bekent dat zit zijn laatste boek over migratie zal zijn, omdat hij niet meer wil bijdragen aan de migratie-obsessie. Die machteloosheid kan ik helemaal meevoelen, maar als lezer blijf ik ook met die machteloosheid zitten.
Uiteindelijk is de zwakte van dit boek dat Scholten er voor pleit om migratie en het feit dat we een migratiesamenleving zijn eindelijk te accepteren en te omarmen en ik weet dat hij daar volledig gelijk in heeft. Maar het gaat niet gebeuren! De auteur realiseert zich dat ook als hij op de laatste pagina van het boek bekent dat zit zijn laatste boek over migratie zal zijn, omdat hij niet meer wil bijdragen aan de migratie-obsessie. Die machteloosheid kan ik helemaal meevoelen, maar als lezer blijf ik ook met die machteloosheid zitten.
May 15, 2026
Laat goed de ontwikkeling van de migratie-obsessie zien. Valt alleen soms wat in de herhaling en veel info was voor mij al bekend.
March 15, 2026
For more than ten years now, my academic and professional interest has been the topic of immigration and integration. At the same time, I hardly ever enjoy conversations about it: Almost everyone has an opinion about "migration" nowadays, hardly anyone actually knows what they are talking about. Thus, Peter Scholten's question "How ONE topic keeps dominating the [political] debate" very much tapped my intellectual sweet spot.
Being a Dutch scholar, Scholten describes the state and development of the Dutch debate over the past decades. That having said, most of his findings/statements could be applied to other European countries as well. Still, I personally liked especially his very detailed scrutiny of Dutch parties' positions and their role in the national debate about migration and integration.
Apart from the rather descriptive chapters, Scholten's takes focus on how the debate about "migration" (migration as a movement is far too complex to use it as a topic of debate, Scholten also dedicates a chapter to this fact) is intertwined with the topics "globalization", "media logic", and "the development of the Dutch political style from consensual to confrontational politics".
I did miss some "hard facts" in these chapters, to back up his standpoints with actual research, especially when he stresses how the debate about "migration" rather is a result of failed debates about the consequences and necessities of a small national society in a globalized point.
Still, I generally agree with Scholten's takes, especially when it comes to the role of media and right-wing politicians who recklessly use the political climate and too often simply lie to gain a personal advantage.
Such observations are closely linked to my personal summary of this book: The way that migration is talked about in politics and media is a danger to our democracy.
The only way out seems to be if media and politicians are able to set aside short-term personal gains for the greater good - something that will not happen in a (capitalist) society that is mostly based on this very focus on personal gains.
In the end, we do need a society where people are being held accountable for their actions, and their lies. Moreover, people need to want to listen to reason instead of having one's prejudices and impulses confirmed. Everyone can contribute their share, but it has to be a collective effort - and then, we have to hope for the best.
[Dutch language]
Being a Dutch scholar, Scholten describes the state and development of the Dutch debate over the past decades. That having said, most of his findings/statements could be applied to other European countries as well. Still, I personally liked especially his very detailed scrutiny of Dutch parties' positions and their role in the national debate about migration and integration.
Apart from the rather descriptive chapters, Scholten's takes focus on how the debate about "migration" (migration as a movement is far too complex to use it as a topic of debate, Scholten also dedicates a chapter to this fact) is intertwined with the topics "globalization", "media logic", and "the development of the Dutch political style from consensual to confrontational politics".
I did miss some "hard facts" in these chapters, to back up his standpoints with actual research, especially when he stresses how the debate about "migration" rather is a result of failed debates about the consequences and necessities of a small national society in a globalized point.
Still, I generally agree with Scholten's takes, especially when it comes to the role of media and right-wing politicians who recklessly use the political climate and too often simply lie to gain a personal advantage.
Such observations are closely linked to my personal summary of this book: The way that migration is talked about in politics and media is a danger to our democracy.
The only way out seems to be if media and politicians are able to set aside short-term personal gains for the greater good - something that will not happen in a (capitalist) society that is mostly based on this very focus on personal gains.
In the end, we do need a society where people are being held accountable for their actions, and their lies. Moreover, people need to want to listen to reason instead of having one's prejudices and impulses confirmed. Everyone can contribute their share, but it has to be a collective effort - and then, we have to hope for the best.
[Dutch language]
January 17, 2026
Al een tijdje lag dit boek op me te wachten, want het is wel een thema dat me bezighoudt. Hoe kan het dat we zo gegijzeld worden door het (anti-) migratie verhaal van de rechtse partijen, terwijl er zowel demografisch als economisch brede consensus is dat gematigde groei, waarvoor immigratie noodzakelijk is, het voorkeursscenario voor Nederland is. De onderliggende dynamiek wordt in dit boek besproken, maar slaagt daarin maar gedeeltelijk. Uiteindelijk blijft het gissen naar de redenen dat zoveel mensen vatbaar zijn voor feitenvrije en irrationele standpunten.
February 2, 2026
Heel interessant en volledig boek. Scholten neemt ons terug mee de geschiedenis in en laat ons ook zien hoe taal ons beeld heeft bepaald bij dit ingewikkelde thema. De media hebben naast politici ook een zeer belangrijke rol.
June 15, 2026
Leuk boekje goede samenvatting van de dynamiek
Displaying 1 - 8 of 8 reviews