Ganzentijd

by Mirjam van Hengel

Vaders sterven. Dat doen ze nu eenmaal. Mirjam van Hengel, die tot nu toe biografische boeken schreef over literaire personen, en een leven lang gewend was zich te verplaatsen in anderen, ervoer plots aan den lijve hoe het in rouw alleen om het absoluut persoonlijke gaat. En ze vroeg zich hoe zou ik schrijven over mijn vader? Over deze Bachspecialist, kernfysicus, wetenschapsfilosoof en de eerste politiek dienstweigeraar, maar vooral degene die altijd achter haar stond, haar de namen van planten en vogels leerde, haar leerde kijken.

In korte hoofdstukjes, deels geënt op de ontroerende film Father and Daughter, deels wandelend langs informatie uit een vogelgids, een ganzenkaartje en een correspondentie, schreef ze een intiem en kristalhelder boek. Een boek voor iedereen die wil weten wat verlies is, in Van Hengels fijnzinnige literaire stijl, waarin biografische begaafdheid samengaat met onversneden liefde en rouw.

224 pages, Paperback

Published November 13, 2025

Reviews

[Marie]

Heel knap geschreven, veel ezelsoortjes omgevouwen. Ik heb mijn vader na het lezen van dit boek meteen opgebeld ❤️

[Jacky Schouwenburg]

'Ik voelde zijn steun. Altijd. Ik geloof niet in een leven na de dood, maar wel in de voortgang van een band. Ik geloof dat liefde wortelt en doorgroeit.'

[Rosa Vahl]

Heel mooi geschreven, het zijn losse stukjes maar alles komt terug in de verschillende metaforen met een fijne rode draad.

[Liv Volle]

Toen ik dit boek zag liggen en kocht, hoopte én vermoedde ik al dat ik er zo van zou genieten als ik heb gedaan. De taal is oprecht en lelijk, waardoor automatisch zo mooi. Losse zinnen zowel als hele passages gaven me kippenvel (vooral in de eerste helft van het boek); mijn IKEA-potloodje heeft er hiervan veel mogen onderstrepen de afgelopen dagen.

[Iza Vd]

nog niet eerder heeft een boek me zo geraakt, dat ik om de 20 pagina's moest huilen

[Sophie Houppermans]

Mooi.

Twee uitspraken die ik bijzonder mooi vond:

We graven ons iedere dag door de klei van deze verhouding, die tussen het individuele en het algemene. Een wereld om te begrijpen en daarin dat ene bestaan om dagelijks recht aan te doen — het ligt vreeswekkend dicht bij elkaar, het unieke en het triviale, het waardevolle en het futiele. Wat is er in godsnaam belangrijk aan de dochter die ik ben van de vader die de mijne was? (p. 80)

Ze daalt de dijk af zoals destijds haar vader. Ze loopt door, stap voor steeds iets vastere stap, tot ze het bootje vindt. Het is leeg. Ze klimt erin, rolt zich op in de hoek. (p. 218)

[Florine]

Mooi geschreven, fijngevoelige taal. Heel bijzonder hoe de schrijver de persoonlijke ervaring van het verliezen van je vader invoelbaar kan beschrijven. Ze heeft een denk-werk geschreven, met veel stukjes tekst die ik wil bewaren. In een doosje zou willen doen, zo opslaan, dat ik erbij kan als ik zelf zo’n verdriet zou ervaren.

[Selma Klinkhamer]

Mooi persoonlijk boek over rouwen. De tweede helft, na de dood van haar vader, sprak mij het meest aan. Goed en met emotie verwoord.

[Karlijn van den Berg]

Mooi lief verhaal. Lees het als je vader er nog is of als je je vader wilt herinneren

[Anne Bergsma]

Een van de mooie dingen van dit boek van Mirjam van Hengel is dat haar vader, over wie ze rouwt en die in dit boek centraal staat, me niet zo heel sympathiek voorkomt en dat dit herinneringsboek toch heel overtuigend is, wat mij betreft. Deze vader, zo komt het mij voor, op basis van dit boek, was een wat pedante en ook wel gelijkhebberige persoon. Met nogal wat particuliere opvattingen die tot een soort morele wet vereven werden. Het is nog niet zo eenvoudig aan te wijzen waar hem dat voor mij is zit, het is een soort uitstraling, een sfeer die uit het boek opstijgt. Het nogal onderscheid dat de vader maakt tussen dienstweigeren vanwege gewetensbezwaren respectievelijk vanwege politieke overtuiging vind ik nogal gekunsteld.

Heel mooi is het hoe Van Hengel het boek doorweeft met het kijken en determineren van ganzen. Maar ook de muziek van J.S. Bach, het belang van kennis en studeren zijn rode draden die een fraai portret scheppen van deze bijzondere man, de vader van Mirjam van Hengel. Aan het slot van het boek zet de schrijfster haar vader op liefdevolle wijze een hak door hem, de eigenwijze allesweter, te corrigeren: het zijn niet kolganzen die blaffen, dat doen brandganzen. Wat een mooi boek over een dochter-vader-relatie!

[Romee Suijs]

Dit boek scheurt me open en lijmt alles weer netjes. Zo zo mooi. Over dochter zijn, meegenomen en achtergelaten worden, volwassen worden, en de rouw voor een vogel(!)kijkende nieuwsgierige vader. En dat het telt allemaal; toch weer wel en ook weer niet.

“We graven ons iedere dag door de klei van deze verhouding, die tussen het individuele en het algemene. Een wereld om te begrijpen en daarin dat ene bestaan om dagelijks recht aan te doen - het ligt vreeswekkend dicht bij elkaar, het unieke en het triviale, het waardevolle en het futiele. Wat is er in godsnaam belangrijk aan de dochter die ik ben van de vader die de mijne was?”

[Esmé Boom]

Ik ben van Mirjam van Hengel, er zijn er weinig die de taal met zoveel souplesse benutten, die zich niet schamen voor de narratieve sprong in het waargebeurde. Toch was dit boek volgens mij iets te dichtbij. Het mooist is het in het schrijven over de band met haar vader, maar in het schrijven over rouw raakte Van Hengel me kwijt en werd het toch particulier.

[Peter Boot]

Persoonlijk boek over Van Hengels vader, zijn overlijden en haar rouwproces. Verwijst veelvuldig naar het prachtige [Father and Daughter](https://www.youtube.com/watch?v=wTIkv...). Heel mooi, heel navoelbaar, prachtig geschreven. Soms verschuift de focus wat mij betreft iets te veel naar de persoon van de schrijver.

[Frans Schouwenburg]

Prachtig!

[Hermieke]

Mooi boek over rouw om vader en mooie schets van vader in een voor mooi heel herkenbaar milieu opgegroeid en gewerkt. Goede stijl, neemt je mee. Net iets te particulier voor 5 sterren.

[Eke van Schayk]

In één teug uitgelezen. Nu mijn vader even opbellen.

[Marithé Van Goethem]

Heel mooi beeldend geschreven boek over vader-dochter relatie met als rode draad de liefdevoor de vogels(ganzen).

[Roos Den Hamer]

de manier van schrijven is erg goed. ze omschrijft haar rouw op zo’n verfrissend niet-cliché manier.

[Marjo Brenters]

Fraai geschreven rouw-boek over haar vader, met wie Mirjam van Hengel een diepe band had en heeft. Er staan veel behartenswaardige zinnen in, bv deze:

‘Dat mijn rouw ertoe doet voor mij (deze twee woorden zijn cursief, mb) moet ik mezelf steeds opnieuw vertellen. Dat de blik van anderen hier niet telt lijk ik steeds opnieuw te vergeten, voor ik het weet sta ik alweer iemand uit te leggen dat het wel gek is, dat de dood van mijn vader me zo raakt. Ik zeg nog net geen sorry.’

Ook legt ze mooie verbanden met gebeurtenissen in haar leven en de dood van haar vader:
‘De gewelddadigheid van het sterven van een vredelievende man is even groot als die van wie dan ook. Ongevraagd schopt hij levens in de war en neemt alle ruimte in.’ Dit citaat volgt op een beschrijving van een avond met Rachel Cusk die schrijven een ‘act of violence’ noemt; je dringt je stem op aan anderen en eist je plaats op. Persoonlijk vind ik dat niet van gewelddadigheid getuigen, wel van de kracht, de moed misschien ook, om je stem te laten horen.

Ook Remco Campert komt voorbij (Van Hengel schreef zijn autobiografie) met zijn gedicht Januari 1943, over zijn vader, dat eindigt met
‘lang geleden, toch dichtbij
de tijd duurt één mens lang’
Wat is er belangrijk aan één leven? vraagt Van Hengel zich af. ‘We graven ons iedere dag door de klei van deze verhouding, die tussen het individuele en het algemene.’

Allemaal mooi. Soms vind ik het iets te persoonlijk, dan kan ik me er niet goed toe verhouden. Maar ik snap het ‘heilige moeten’ om dit persoonlijke verhaal op te schrijven én om dat in deze vorm te doen.

[Moira Macfarlane]

Wat ontzettend mooi geschreven was dit. Mirjam van Hengel schreef een warm en liefdevol portret over haar recent overleden vader en de band die ze met elkaar hadden. En dan was die vader ook nog eens een voorbeeld van bevlogenheid, een man die de wereld een beetje beter wilde achterlaten voor iedereen:
'Duurzaamheid gaat over verantwoordelijkheid en gelijke rechten voor onze en aankomende generaties, over bekommernis om anderen, inclusief degenen die er nu nog niet zijn. Je bent niet alleen op de wereld en er is geen enkele reden om aan anderen, ook toekomstige anderen, niet dezelfde rechten toe te kennen als aan jezelf.'

'Er vloog er net eentje met me mee, langs de dijk. Zo heel doelgericht, de vleugelpunten omhoog gespitst en de romp braaf achter die vooruitgestoken hals aan. Ik kon horen hoe hij de lucht verplaatste, dat geploeg door de lege hemel. Voelt zo'n gans zich alleen als er geen andere ganzen bij zijn? Zou het waar zijn dat ganzen lang blijven rondhangen op de plek waar een dierbare verdween, en wat doen ze daar dan? Ik tuur altijd maar in die verte en ik weet helemaal niet wat ik dan zie of waar ik naar kijk.'