Moet dwalen

by Charlotte Mutsaers

Voor de dorstige romanticus die naar vloeiend water en eeuwige liefde taalt, is en blijft de levensweg een droog en gevaarlijk bospad vol hobbels, keien, stekels en ravijnen. Maar ook vol lokkend geluk en avontuur! Isi Witlamm geeft dan ook niet op en dwaalt koppig door. 'Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald' vormt voor hem nu eenmaal geen vruchtbaar uitgangspunt. Totdat hij ontdekt dat hij kansloos verdwaald is. Maar zolang eeuwige liefde zijn leitmotiv blijft, vertrouwt hij erop dat hij thuis raakt. Of dat terecht is, blijft de vraag. Een schrijver kan niet alles weten.
In deze nieuwe, langverwachte roman van Charlotte Mutsaers is liefde hoop, en wordt verdwalen weer de kunst die het ooit is geweest.

Genres: Fiction

230 pages, Kindle Edition

Published January 2, 2026

About the author

Charlotte Mutsaers (1942) is schrijfster en beeldend kunstenaar, maar ook dierenliefhebber en forever young. Voor haar oeuvre kreeg zij in 2010 de P.C. Hooft-prijs. Ze woont afwisselend in Amsterdam, Oostende en Frankrijk.

Reviews

[Chris · Rating 4 out of 5]

Charlotte Mutsaers draag ik al lang in mijn lezershart. Sinds 1999 om precies te zijn, toen ik haar originele en veelzijdige Zeepijn ontdekte, een van die (te) zeldzame boeken die ik ooit herlas. Daarna volgde meteen Rachels rokje en dan vele jaren later Koetsier Herfst. Stuk voor stuk waren het verrassende leeservaringen, waarin taalrijkdom en associatie de hoofdrol wegkaapten.

In deze roman lijken die twee elementen te culmineren tot een hoogtepunt. Een hoogtepunt dat de vrijheid van de schrijver viert, wat in het geval van Charlotte Mutsaers betekent: eigengereid, onvoorspelbaar en alle regels van het vak en de tijdsgeest aan haar laarsjes lappend. 'Een sprookje', zo werd het in DeStandaard met vijf sterren gerecenseerd, maar ook die term dekt voor mij niet helemaal de lading.

'Moet dwalen' voelt als iets wat je nog niet eerder hebt gelezen; meer zelfs: tot het einde toe vraag je jezelf af wat je nu eigenlijk aan het lezen bent. Toch is alles helder opgeschreven. De bladzijden barsten van het taalgevoel, want Charlotte Mutsaers bezit een tijdloze eloquentie waarmee ze virtuoos en vloeiend uitdrukkingen, zegswijzen en spreekwoorden uit zowel hoge als lage, klassieke als hedendaagse, Vlaamse als Nederlandse cultuur weet samen te smelten. Heerlijk!

Daarnaast plukt ze naar hartelust citaten en verwijzingen uit ons collectieve, literaire en culturele geheugen, strooit ze haast achteloos (maar welgeplaatst) met filosofische quotes en laat ze elke zin zinderen van schrijfplezier. En dat plezier haalt ze wat mij betreft ook voor zichzelf uit de titel: ze laat haar schrijversverbeelding 'dwalen' met als enige kompas haar associatieve, vindingrijke, ontwapenend scherpe geest. Resultaat, zoals ik zei: een roman waarin bijna elk hoofdstuk een verrassende bocht neemt, die zijn gelijke niet kent en die tegelijk bulkt van herkenbaarheid.

Wat verder onmogelijk blijkt, is vertellen, laat staan opsommen welke thema's deze roman aanraakt. Eerder stel je je na afloop de vraag: over welk hedendaags issue heeft de auteur het niet gehad. Soms heeft Charlotte Mutsaers aan een korte passage genoeg om iets wezenlijks of actueels aan te raken en verder dragen haar personages lekker tegenstrijdige meningen, gedachten en gevoelens aan. Als je daar als lezer voor open staat, als je m.a.w. jezelf al lezende toezingt: 'k Moet dwáhálen, 'k moet dwáhálen, langs bergen en langs dalen!', dan word je daar rijkelijk voor beloond.

[Bram · Rating 5 out of 5]

Fantastische en prikkelende roman die ik met veel plezier en bewondering heb gelezen.

[Johan Keppens · Rating 2 out of 5]

Moet Dwalen was de eerste roman die ik las van Charlotte Mutsaers. De lovende recensie in De Standaard bracht me daartoe.
“spelend met de conventies van het sprookje, bulkend van de intertekstualiteit, eloquent – zelden zo welsprekend ruzie horen maken – en bij momenten puur taalspel dat bijna op poëzie lijkt.”, dat wilde ik ook wel beleven.
288 pagina’s later bedenk ik vooral hoe goed ik Willem Elsschot en WF Hermans eigenlijk wel vind. Iets met een reden voor elke mus die van het dak valt, schrijven is schrappen en in der beschränkung zeigt sicherdt de Meister.
Het boek bevat zeker heel wat mooie zinnen, dat mag niet onvermeld blijven. Maar als roman of algemene leeservaring?
Misschien hebben Mutsaers-lezers de Van Dale, het Grieks en de klassieke geschiedenis paraat in hun hoofd. Voor mij vergen naiaden, clavo clavorum
spezzatura, demiurgen, gnothi seauton, procrustesbed, kairosmoment, endaxi, urbexer,… en veel andere uitdrukkingen toch enig opzoekwerk. Mogelijks geeft het een aantal ingewijde lezers een goed gevoel over zichzelf. Bij mij ging het vooral ten koste van de vaart in de vertelling, terwijl ik vooral het gevoel kreeg dat de schrijfster (meer nog dan het personage Isi) gewoon aan het etaleren was, vaak zonder meerwaarde voor verhaallijn of personage.
Wat dat laatste betreft: de personages kwamen voor mij nooit van het papier. Had niet de indruk dat ik werd ingeleid in een bizar, maar op zijn minst wel coherent universum. Ik las gewoon mooie zinnen, met heel wat mooie variaties op alles wat met water en vloeien te maken heeft. Omwille daarvan toch nog twee sterren.

[Milan Baes · Rating 2 out of 5]

Boomerboek,
Zou zogezegd de politieke incorrectheid laten zegevieren, maar het is gewoon een oud mannetje dat zijn jongere wederhelft zit te provoceren

[Marit · Rating 1 out of 5]

Ik ben fan van de vreemdheid in het werk van Charlotte Mutsaers, maar dit boek zou ik niemand aanraden. Tenzij het volgende je aanspreekt: een man die verdwaald is, maar weigert toe te geven dat hij verdwaald is, is al zijn leven lang verliefd op een rivier en is zodoende op zoek naar meer ‘vloeibaarheid’ in zijn leven.

[Mark Coel · Rating 3 out of 5]

Charlotte Mutsaers’ Moet dwalen is een roman die zich niet zonder weerstand laat lezen. Vooral het eerste deel vraagt doorzettingsvermogen: de beschrijving van een lijfelijke, bijna erotische verbondenheid met een rivier is bevreemdend en kan vervreemding oproepen. Het is literatuur die bewust schuurt, en niet meteen uitnodigt tot empathie of herkenning.

Toch loont het om door te lezen. Gaandeweg ontvouwt zich een eigenzinnige, vaak poëtische stem die typisch is voor Mutsaers: associatief, speels en tegelijk doordrenkt van ernst. Haar taal is rijk en beeldend, soms overdadig, maar zelden vrijblijvend. In latere passages krijgt het boek meer emotionele diepgang en thematische samenhang, waardoor de aanvankelijke afstand wat verkleint.

Moet dwalen is geen toegankelijke roman, maar eerder een literaire ervaring die vraagt om overgave en geduld. Niet alles overtuigt, en sommige passages blijven wat hermetisch, maar Mutsaers’ originele verbeeldingskracht en stilistische lef maken veel goed. Voor wie bereid is zich over de eerste drempel heen te zetten, biedt het boek uiteindelijk een intrigerende en bij momenten beklijvende leeservaring.

[Vivienne Laura · Rating 3 out of 5]

2,5 ster

Mega mooi geschreven en in het begin intrigeerde het mij ontzettend; een persoon die verliefd is op een rivier.

Maar naarmate het boek voorderde ergerde ik mij ontzettend aan het personage. Het voelde soms ook erg onrealistisch en onoprecht.
Ik hoop dat er maar weinig mannen bestaan die zich zo gedragen tegenover vrouwen.

Alsnog; wel erg mooi geschreven

[Silke Boumans · Rating 4 out of 5]

Doorheen het boek in de war, na het lezen van het boek nog steeds in de war. Maar toch echt een heel goed boek? Denk ik?

[Ida Cannegieter · Rating 4 out of 5]

Ik voelde me af en toe ook verdwaald in dit boek. Maar dan wel op een goeie manier.

[Joachim Stoop · Rating 3 out of 5]

3.5

https://www.humo.be/achter-het-nieuws...

De 64-jarige Isi is geobsedeerd door de Franse rivier Doubs die hij zijn leven lang als wetenschapper, schrijver en beeldend kunstenaar tot studieonderwerp en muze maakte. Ondanks alle lof en prijzen – die hem overigens koud lieten want ‘de menselijke samenleving is niet echt zijn ding’ – concludeert hij dat alle woorden, feiten en penseelstreken hopeloos tekortschieten om zijn geliefde Doubs ten gronde te vangen. Het enige wat hem nog rest, is midden in haar bedding baden en er één mee worden. Isi is alles wat een hedendaagse man niet meer mag zijn: een pedante, cynische mansplainer. Hoewel de zelfverklaarde ‘damesloodgieter’ onverhuld misogyn en misantroop is, wandelt hij samen met zijn vriendin, de 43-jarige Fleur, een opportunistische, lege doos, in een Oost-Frans bos waar ze hopeloos verdwaald zijn.

De opvoering van deze toxische vent lijkt de geprezen romancier, dichter en beeldend kunstenaar Charlotte Mutsaers (°1942) in haar vijfde roman veel plezier te verschaffen. Wars van alle (moderne) ongeschreven regels, conventies, waarden en normen voert ze een zelfvoldane hufter uit vervlogen tijden op. Haar retorisch arsenaal komt daarentegen vers van de slijper waardoor de ellendige discussies tussen de laconieke, zelfvoldane Isi en de droogzure Fleur warempel veel amusementswaarde herbergen. De draconische vernederingen en beledigingen zijn voldoende gechargeerd om ons zonder schuldgevoel te doen grijnzen. De twee smijten nog net niet met gal naar elkaars gezicht. Hoe dieper ze verloren lopen, hoe uitzinniger hun ruzies en hoe breder de waaier van Mutsaers’ lexicon. ‘Moet dwalen’ ontbolstert zich tot een pleidooi voor dwaalzucht en grenzeloosheid in de literatuur en erbuiten. Haar scepticisme tegen rigiditeit, preutsheid en zogenaamd doorgeschoten woke-denken loert om elke hoek.

Maar halfweg begint het kolkende kibbelen stilaan te kabbelen. Zelfs bij onafgebroken eloquente bekvechterij dreigt immers de sleur. Net op dat moment verschijnt de jongeman Elan op het bospad en maakt kennis met Isi, die inmiddels zonder Fleur verder is gaan lopen. De mannen zitten meteen op dezelfde golflengte. Met riante welwillendheid en potsierlijke vleierij vinden Isi en Elan elkaar blindelings. Hoe hemeltergend moeizaam de man-vrouwrelatie in de eerste helft, hoe organisch en vlot deze ware herenliefde. Met een bitterheid die plotsklaps tot stroop is omgetoverd, voelt dit contrast zo dik aangezet dat het je bijna verstikt. Wellicht is dit allemaal Mutsaers’ doel, maar het is slikken bij zoveel flauwe, afgezaagde en – de term moet vallen – cringe dialogen. ‘Vrouwen blijven vrouwen hè? Dat zul jij ook wel weten. Ik zie ze wel zitten, daar niet van. Maar het zijn geen mannen. En dan komt die emancipatie er ook nog bij. Ook helpt het niet dat haast elke vrouw vandaag de dag een broek draagt.’

‘Moet dwalen’ is heel veel tegelijk en vooral volstrekt onpeilbaar. Als je alle lagen afpelt – het spitsvondige beklag tegen de tijdgeest, het buitenissige spervuur aan gedachten, de taalacrobatie, de eigengereide spirit van de schrijfster zelve, maar ook de banale alledaagsheid van wat er wordt gezegd – houd je enkel een kaal, licht absurdistisch toneelstukje over. Net niet geestig genoeg voor een ware klucht, té overdreven en ongeloofwaardig om ons met kloppend hart door de bossen mee te sleuren en thematisch eigenlijk te apolitiek om van een echte politiek incorrecte satire te spreken. Omsingeld door al dat dwalen mist de lezer de kans om zichzelf écht in het verhaal te verliezen. Voor de één betekent een ontketende Charlotte Mutsaers een taalkermis in een dwarse vrijstaat, voor de ander een bloedirritante uitputtingsslag. Wij bevinden ons daartussenin: een ijzersterk geschreven, afmattend boek.

[Marnix Verplancke · Rating 4 out of 5]

We schreven het al eerder, wie de kortste weg van punt A naar punt B zoekt, moet geen roman lezen, die moet de metro nemen. Nee, een goede roman moet uitweiden en doodlopende paadjes nemen, wat volgens Isi, het hoofdpersonage uit Charlotte Mutsaers nieuwe roman ook voor het leven zelf geldt. Waar het begint en eindigt weten we immers allemaal, het is wat er tussenin zit dat het de moeite waard maakt, het verdwalen dus.
Isi is een succesvolle 64-jarige wetenschapper en kunstenaar, auteur van drie boeken, Waarom ik altijd in dezelfde rivier stap, De mainstream als Styx en Hoe ik mezelf in een hoek heb geschilderd. Hij is getrouwd met de dertig jaar jongere Fleur, een docente Vrouwenstudies die in hem een middel zag om een paar sporten te stijgen op de maatschappelijke ladder. Maar echt verliefd is hij niet op haar. Die eer is weggelegd voor de Doubs, de vierhonderd kilometer lange rivier in de Franse Jura die hij sinds hij haar op zijn achttiende voor het eerst zag niet meer uit zijn gedachten kon bannen. Hij kan sindsdien geen waterkraan zien of hij krijgt een natte bek.
U heeft het al door, Moet dwalen is een humoristische roman, en wel een van de bovenstebeste plank aangezien Mutsaers heel goed beseft wat dit genre onderuit haalt: dode momenten. Bij haar zul je er geen vinden. Het boek stroomt echter over van absurdisme en satire, en gaat daarbij vooral op zoek naar het ongewone in het gewone. Tijdens een boswandeling waarbij ze natuurlijk verdwalen, gaan Fleur en Isi elkaar te lijf met tot zwaarden geslepen zinnen. Even verder lees je een drie pagina’s lange ode aan de Opinel, het meest mannelijke onder de zakmessen, dat Isi verleidt tot enig masculien gemijmer. ‘Ja, die kleine knecht heeft klasse,’ zie je hem met een zelfvoldane glimlach om de lippen voor zich uit zitten staren, ‘en doet bijna niet onder voor die andere kleine knecht…’ Soms lijkt Moet dwalen een potje eindeloos ouwehoeren, en zelfs dat zou je voor geen goud van de wereld willen missen.
Maar Moet dwalen is meer dan dat. Zoals we van Mutsaers gewoon zijn, toch een van de allergrootsten in ons taalgebied, gaat er onder de humor ook een mens- en wereldbeeld schuil, en dat is niet meteen het fraaiste. Ondanks alle artistieke pretentie is Isi in feite niet veel meer dan een kortzichtig mannetjesdier, een verblinde dwaler, eenzaam, bang voor zijn vergankelijkheid maar in tussentijd niet goed wetend wat met zijn bestaan aan te vangen. Zijn leven, en bij uitbreiding dat van de hele mensheid, overstijgt dat van het absurde toneel niet, en dat maakt van Moet dwalen een roman die heel erg aan het werk van wijlen Willem Brakman doet denken. Humor als bij voorbaat mislukkende overlevingsstrategie dus, verdwalen wetende dat er uiteindelijk geen ontsnapping mogelijk is.

[Stéphane Vande Ginste · Rating 4 out of 5]

Dit is mijn eerste kennismaking van Charlotte Mutsaers, en wow, je wordt van het begin meegesleurd in een knettergek verhaal met sappige dialogen als wervelende watervallen. Wie is Isi(door) Witlamm eigenlijk voor iemand? Zo ingenomen met zijn eigen persoontje, een ijdeltuit, narcist, ... Samen met zijn jongere vrouw, Fleur Vischbeen - die hij grondig haat - is hij verdwaald in een groot woud nabij Métabief in Frankrijk. Zijn vrouw schreeuwt het uit: "We zijn verdwaald!", maar de vraag is hier: wie is verdwaald? Is het niet Isi die verdwaald in zijn streven naar romantiek, naar eigenliefde? Gaat hij het juiste pad nog vinden? En wie gaat hij zoal nog ontmoeten...?
Op sommige momenten moest ik denken aan die absurdistische sketches van Monty Python. Situaties en dialogen zijn soms echt absurd en grotesk. Het hele verhaal is eigenlijk grotesk. Maar net als de Doubs, de rivier waarop Isi verliefd is, laat het boek zich als een kronkelende rivier lezen, met in elke bocht nieuwe verrassingen... Grappig is ook hoe Mutsaers gaat de draak steekt met de Nederlander in Frankrijk (steeds dat gebruik van Franse woorden, of hoe Elan al negen jaar een potje soep met biogroenten op het vuur laat pruttelen...).
Je zou de roman als een soort allegorie kunnen opvatten, maar ik denk niet dat je het te moralistisch moet bekijken. Eerder als een wrange klucht...
Het einde is voor mij wat te onduidelijk. Wat gebeurt hier? Op welk zijpad is Isi nu geraakt en hoe eindigt dat? Je kan er als lezer een vervolg op verzinnen...

[Carl Despriet · Rating 1 out of 5]

Wat een stompzinnig boek! Zonde van het schrijftalent dat Charlotte Mutsaers wel degelijk heeft. Maar wat een zeurderig, kinderachtig verhaal.
Een man en een vrouw verdwalen tijdens een wandeling in een bos. Volgt de meest onnozele ruzie. Scheldwoorden en verwijten heen en weer. Niet grappig, niet gevat, maar gewoon onbenullig. Honderd bladzijden lang.
Vervolgens ontmoet de man - de vrouw is er niet meer bij - een jongeman met een skateboard (in een bos!). Dat skateboard heeft hij steeds bij zich, zonder gaat hij nooit op stap. Tja.
Nee, gekker kan het niet worden. Dat had je gedacht, want even later zitten de mannen samen te knuffelen en lijkt de herenliefde beiden in vuur en vlam te zetten. Hun dialogen zijn tenenkrullend gênant.
Als het grappig bedoeld was, dan is dit de humor van een twaalfjarige. Ergerlijk. Irritant. Als je diepzinnige beschouwingen over "verdwalen" verwacht, kom je bedrogen uit, daarvoor zijn de dialogen te banaal.

"Vlug, James, geef me dat andere boek eens."

[Maria Odijk · Rating 3 out of 5]

Een krankzinnig boek, maar wel heel spannend en intrigerend. Ik had niet eerder iets van Mutsaers gelezen en ben wel verrast door dit verhaal. Soms krijg ik de indruk, dat zij haar kennis (Oudheid, Frankrijk, de Franse keuken) wil spuien, maar het is niet irritant.
Het is een thriller, wel met een open einde, maar ook het verhaal van een mislukt huwelijk. Daarbij komt Mutsaers, vreemd genoeg, behoorlijk mysogyn en antifeministisch over, dat verwacht je niet van een vrouw. Maar er staat enorm veel humor en mooi taalgebruik tegenover. Een plezier om te lezen!

[Mieke · Rating 3 out of 5]

Wat een raar boek! Gelukkig moest ik wat treinen en kon ik daardoor doorlezen, want anders had dit wel eens een moeizame bevalling kunnen zijn. Dit verhaal ging nu eens alle kanten op: een man die verliefd is op een rivier, een koppel dat elkaar lijkt te haten en dat ontzettend verbaal en uiteindelijk ook fysiek uit, een sprookjesachtige verdwaaltocht, een beetje spanning, en beetje humor, veel "waar gaat dit nu eigenlijk naartoe?"

[Onno 283K · Rating 4 out of 5]

Bijzonder. Wel werd ik soms wat moe, moedeloos van de vele verwijzingen naar poezie, film, muziek en wat allemaal nog meer. En ongetwijfeld heb ik er een aantal gemist.
Moeite had ik met het verhaal vast te houden, ik dwaalde.
Desalniettemin vind ik het een geweldig boek, orgineel, verrassend en werkelijk prachtig geschreven!!
Schrijvers als Mutsaerts zouden we meer moeten hebben

[Tim De Cock · Rating 3 out of 5]

Niet het beste boek om met Mutsaers kennis te maken, vermoed ik. Sardonische humor, vloeiende zinnen, taalgevoel per strekkende meter, en toch irritant en zelfs gemeen van begin tot einde. Ik ga niet klagen dat een boek over dwalen nergens heen gaat, maar het had in beter gezelschap gemogen. Toch drie sterren voor de ervaring: getting rubbed the wrong way is óók interessant.

[Ellen · Rating 2 out of 5]

Literair spektakel van zinsbouw en woordkeuzes waar er de eerste 50 blz weinig tot niks gebeurt en ik moe werd van me door al die extravagante zinsconstructies en woorden te worstelen. Dus ik gaf het op.

[Lola · Rating 3 out of 5]

3.5

“Volgens haar zijn ze verdwaald. In werkelijkheid is hun situatie echter veroorzaakt door een paddenstoel die hen van het juiste pad heeft gelokt.”

Ik ben wel verdwaald door de plottwisten in dit boek.

“Eigenlijk heb je over je brein toch verdraaid weinig zeggenschap.”

[Tess Jacobs · Rating 3 out of 5]

Ik geef het boek drie sterren om de schrijfstijl en vlotheid. Alleen: elk personage is een betweter en dat maakte me hoe langer hoe meer nerveus. Ook het einde liet me op m’n honger zitten. Maar, desondanks voerde het boek me wel echt mee.

[Eric vp · Rating 4 out of 5]

Heel mooie fictie. Je kan het boek benaderen vanuit vanuit diverse perspectieven: de levensloop van mensen, vrouwen en mannen, snobisme en simpelheid, gruwelijk en grappig (ik zie een komische griezelfilm voor me), absurd en herkenbaar...enz.
De taal maakt het tot een heel fijne leeservaring.

[Hans Vugts · Rating 4 out of 5]

Taalkundig zo mooi geschreven! De ruzie die ontstaat, nadat Isi en Fleur verdwaald zijn in het bos nabij de Doubs, is zo pakkend geschreven dat je waant dat je erbij bent. De liefde van Isi voor de rivier de Doubs, heeft mij ertoe gebracht om wat meer over deze rivier te weten te komen

[Malu Baert · Rating 3 out of 5]

3,5*

[Anne Bergsma · Rating 3 out of 5]

Wat te denken van ‘Moet dwalen’? Dat weet ik nog niet.

[Diederik Van Epperzeel · Rating 4 out of 5]

Een bijzondere leeservaring.

[Bjorn Comhaire · Rating 2 out of 5]

Hoogdravend, pompeus en soms ronduit irritant geschreven. Niet mijn kopje thee

[Ann Vandamme · Rating 4 out of 5]

In Moet dwalen laat Charlotte Mutsaers haar hoofdpersonage Isi verliefd zijn op een rivier. En vreemd genoeg ga je daar als lezer moeiteloos in mee. Geniaal geschift. En op zijn Mutsaers heerlijk tegendraads. Een mengelmoes van sprookje, realisme, cultuurkritiek, klucht, spannend verhaal en al dan niet mislukte romantiek.