ضیافت و میراث

by بهرام بیضائی

چکیده کتاب / در باره نویسنده : پهلوان اکبر می میرد نخستین نمایشنامهٔ بلند بهرام بیضایی است که بیضایی آن را در چهار پرده در سال ۱۳۴۲ و اندکی پس از تظاهرات ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ نوشت. او در همان زمان حق اجرای آن را به عباس جوانمرد واگذار کرد و این نمایش نخستین بار در پاییز ۱۳۴۴ در تالار ۲۵ شهریور تهران با بازی و کارگردانی جوانمرد به نمایش درآمد. داستان این نمایشنامه به داستان پوریای ولی شباهت هایی دارد. در پردهٔ نخست پهلوان اکبر پی می برد که حریفش حیدر، دلدادهٔ دختری است که وصلتش با او منوط به پیروزی حیدر در مسابقهٔ کشتی با پهلوان اکبر است. او در گفتگویی با مادر حیدر، بدون آن که خود را به وی بشناساند، به او دلداری می دهد که پسرش از این مبارزه پیروز بیرون خواهد آمد. در پردهٔ دوم پهلوان اکبر با این تردید درگیر است که از مسابقهٔ فردا اجتناب کند و شهر را رها کرده و سر به بیابان بگذارد. سیاهپوشی که از پردهٔ نخست داستان در پی کشتن پهلوان اکبر است در پردهٔ سوم بسیار به او نزدیک می شود و باعث ترس پهلوان اکبر می شود. پهلوان اکبر پس از فرار سیاه پوش، بازوبند خودش را به می فروشی که در آن محل دکان دارد می سپرد تا فردا آن را به دست حیدر برساند. در پردهٔ چهارم پهلوان از سیاه پوش می خواهد که جانش را بگیرد و او قمه ای در شانه های پهلوان فرو می کند، و از دست اکبر که کمی دیرتر از راه می رسد نیز کاری بر نمی آید.

Genres: Plays

80 pages, Paperback

First published January 1, 1976

About the author

بهرام بیضایی: مروری بر زندگی و آثار یک اسطوره زنده

بهرام بیضایی، نویسنده، کارگردان، پژوهشگر و اسطوره‌شناس برجسته ایرانی، در ۵ دی ۱۳۱۷ در تهران چشم به جهان گشود ور در روز ۵ دی ۱۴۰۴ در سن ۸۷ سالگی، دور از وطن، چشم از جهان فروبست. او به عنوان یکی از پیشگامان موج نوی سینما و تئاتر ایران و از تأثیرگذارترین چهره‌های فرهنگی معاصر شناخته می‌شود که با خلق آثاری عمیق و چندلایه، نقشی بی‌بدیل در غنای هنر و اندیشه ایرانی ایفا کرده است.

آغاز راه و شکل‌گیری اندیشه

بیضایی در خانواده‌ای اهل فرهنگ و ادب در تهران زاده شد. پدرش، ذکایی بیضایی، شاعر بود و این پیشینه، او را از همان ابتدا با ادبیات و هنر مأنوس کرد. علاقه‌ی وافر او به سینما و نمایش از دوران نوجوانی آغاز شد و همین علاقه او را به سمت پژوهش‌های گسترده در تاریخ نمایش ایران و جهان سوق داد. بیضایی تحصیلات خود را در رشته ادبیات فارسی در دانشگاه تهران آغاز کرد، اما آن را ناتمام گذاشت تا به صورت مستقل به تحقیق و آفرینش هنری بپردازد.

حاصل پژوهش‌های ژرف او در همان دوران جوانی، کتاب مرجع و ماندگار "نمایش در ایران" بود که به عنوان یکی از مهم‌ترین منابع در زمینه تاریخ نمایش ایرانی شناخته می‌شود و تسلط عمیق او بر ریشه‌های فرهنگی و نمایشی ایران را به نمایش می‌گذارد.

کارنامه هنری: از صحنه تئاتر تا پرده سینما

فعالیت‌های هنری بیضایی در دو حوزه اصلی تئاتر و سینما متمرکز است، هرچند قلم او در قالب فیلمنامه، نمایشنامه، پژوهش و داستان‌نویسی نیز آثاری درخشان خلق کرده است.

در عرصه تئاتر، بیضایی با نگارش نمایشنامه‌هایی چون "پهلوان اکبر می‌میرد"، "مرگ یزدگرد"، "چهار صندوق" و "افرا، یا روز می‌گذرد"، جانی تازه به تئاتر ایران بخشید. آثار نمایشی او با بهره‌گیری هوشمندانه از اساطیر، تاریخ و فرم‌های نمایش ایرانی (همچون تعزیه و نقالی) و ترکیب آن با تکنیک‌های مدرن تئاتری، به کاوش در مفاهیمی چون هویت، تاریخ، زن، مرگ و حقیقت می‌پردازند. زبان فاخر، ساختار پیچیده و شخصیت‌پردازی عمیق از ویژگی‌های بارز نمایشنامه‌های اوست.

در حوزه سینما، بیضایی کار خود را با ساخت فیلم کوتاه "عمو سیبیلو" در سال ۱۳۴۹ آغاز کرد و با اولین فیلم بلندش، "رگبار" (۱۳۵۱)، نام خود را به عنوان یک فیلمساز صاحب‌سبک و اندیشمند مطرح کرد. "رگبار" با نگاهی دقیق و شاعرانه به تحولات اجتماعی و تقابل سنت و مدرنیته، آغازگر مسیری بود که با شاهکارهایی چون "باشو، غریبه کوچک" (۱۳۶۴)، "شاید وقتی دیگر" (۱۳۶۶) و "مساف" (۱۳۷۰) ادامه یافت.

فیلم "مرگ یزدگرد" (۱۳۶۰)، که اقتباسی از نمایشنامه خود او بود، نقطه عطفی در کارنامه سینمایی او و سینمای ایران به شمار می‌رود. این فیلم با ساختاری مبتنی بر روایت‌های متناقض و تمرکز بر مفهوم نسبیت حقیقت، نمونه‌ای درخشان از سینمای فلسفی و تاریخ‌نگر است. "سگ‌کشی (۱۳۷۹) نیز پس از سال‌ها دوری از فیلمسازی، بازگشتی قدرتمندانه برای او بود که با استقبال منتقدان و تماشاگران روبرو شد.

سبک و مضامین کلیدی

آثار بیضایی، چه در سینما و چه در تئاتر، از ویژگی‌های منحصر به فردی برخوردارند:

زبان و دیالوگ: استفاده از زبانی فاخر، ادیبانه و در عین حال دقیق و حساب‌شده که به آثار او عمقی چندبعدی می‌بخشد.
اسطوره و تاریخ: بهره‌گیری از اساطیر ایرانی و بازخوانی رویدادهای تاریخی برای طرح مسائل جهان معاصر.
هویت زنانه: توجه ویژه به شخصیت زن و جایگاه او در تاریخ و اجتماع. زنان در آثار بیضایی اغلب شخصیت‌هایی قدرتمند، کنش‌گر و پیچیده هستند.
ساختار روایی: استفاده از ساختارهای روایی غیرخطی، روایت‌های تودرتو و شکستن مرز میان واقعیت و خیال.
پژوهش و دقت: تمامی آثار او بر پایه تحقیقات گسترده و دقیق در زمینه‌های تاریخی، اسطوره‌شناسی و فرهنگی بنا شده‌اند.

مهاجرت و تداوم فعالیت

بهرام بیضایی در سال ۱۳۸۹ به دعوت دانشگاه استنفورد به ایالات متحده آمریکا مهاجرت کرد و به عنوان استاد مدعو در این دانشگاه به تدریس و پژوهش در زمینه ادبیات و هنرهای نمایشی ایران پرداخت. او در طول اقامت خود در آمریکا نیز از فعالیت هنری باز نایستاد و چندین نمایشنامه از جمله "طرب‌نامه" و "چهارراه" را با حضور بازیگران ایرانی در کالیفرنیا به روی صحنه برد و کارگاه‌های آموزشی متعددی برگزار کرد.

بهرام بیضایی، با بیش از نیم قرن فعالیت هنری و پژوهشی، نه تنها به عنوان یک هنرمند بزرگ، بلکه به مثابه یک اندیشمند و روشنفکر تأثیرگذار، جایگاهی رفیع در تاریخ فرهنگ

Reviews

[morteza · Rating 4 out of 5]

هر دو تا نمایشنامه حقیقتا شخصیت پردازیش خوب بود..توی ضیافت شاید تمثیلی که بیضایی داشته باعث شده برای بعضی خوشایند نباشه ولی واقعا چی بهتر از شبان و گلش میتونه مثل خوبی باشه؟ تعصبی نیست روی شخصی ولی خرده گرفتن به تمثیلش نمیتونه ازش کم کنه..نمایشنامه بعدی یکم روشن تر داره وضعیت رو توضیح میده..وضیعتی که از 50سال پیش همینجور باقی مونده
"میان آقا- نگاه کنید!اینجا قدر تغییر کرده.
بزرگ آقا- چقدر خالی.چقدر خلوت.
میان آقا-بله،خلوت.خیلی چیزها نیست.
کوچک آقا-چه چیز بوده که حالا نیست؟
بزرگ آقا-نمیبینی، نمیبینی که هیچ چیز نیست؟
کوچک آقا-من بازهم میگم؛ شما فکر میکردید میراث خیلی مهمی دارید، و حالا کم کم میفهمید که هیچ ندارید..."

[Zahra · Rating 4 out of 5]

این کتاب شامل دوتا نمایشنامه بود که دومی رو خیلی خیلی بیشتر دوست داشتم! میراث!
جریان سه پسر بود که بر سر خانه ای که میراث پدری بود با هم بحث داشتند و به نتیجه نمیرسیدند که چجوری ادارش کن..غافل از اینکه دزدها خونه رو آروم آروم خالی میکردن...خیلی خیلی قشنگ میتونه تعمیم داده بشه به حکومت و این ملتی که در دست داره و نمیتونه ادارش کنه و کسای دیگه ای زمام روبه
دست گرفتن و مشغول ویرانی هستن در سکوت....!

[Mahdi · Rating 3 out of 5]

از اولین کارهای بیضایی هستند و حس می‌کنم اون خامی تازه‌کاریشون باعث شده تا نماد پردازی‌های بسیار مشخص و رویی داشته باشند... تو نمایشنامه‌ی ضیافت شبان، یک رهبر جامعه است (احتمالاً مصدق) که از رهبری خسته شده! تو کتاب میراث هم بزرگان با هم درگیرند و این وسط دزدها غارتشون می‌کنند. این وسط هم کاری از دست مردم عامه (نوکر و کلفت) برنمیاد... حتی فکر می‌کنم سه شخصیت اصلی بزرگ آقا و میان آقا و کوچک آقا هم نماد جریان‌های سیاسی راست، میانه و چپ باشند (از اونجایی که بزرگ‌آقا محافظه‌کار و به دنبال حفظ سنت‌هاست و کوچک‌آقا به دنبال عوض کردن و نو کردن همه چیزه!

یه بحثی جدای خود متن هم هست که کاش هیچ‌موقع آقای بیضایی نمایشنامه‌هاش رو به انتشارات روشنگران نمی‌سپرد! جدای از صفحه‌آرایی قدیمی و بدشکلشون؛ ایرادات عجیبی دارند! صفحه‌ی 26 و 27 نمایشنامه‌ی ضیافت جا به جا چاپ شده بود (شماره‌ی صفحه‌ها هم جا به جا بود، یعنی یه صفحه رو می‌خونید و هی با خودتون می‌گید چرا یهو از اونجا پرید اینجا تا وقتی به صفحه‌ی بعد می‌رسید و می‌فهمید داستان چیه)... از ایرادات تایپی و جا به جایی دیالوگ‌ها تو عنوان نقش‌ها هم که تا دلتون بخواست داشت! یعنی هیچکس این نمایشنامه‌ها رو قبل از چاپ نخونده که یه ویراست تایپی حداقل روش داشته باشه؟

[Niuosha · Rating 3 out of 5]

میشه با کار های بی معنی به زندگی معنی داد ؟

[Parisa · Rating 4 out of 5]

آن ها به بحث نشسته اند كه به نتيجه رسند اين ميراث كهنه بماند يا نو شود يا هردو با هم ...
غافل كه دزدان بردند بود و نبود را ...

[Hosna · Rating 5 out of 5]

ضیافت چهارستاره و میراث پنج ستاره. ضیافت بسیار مانند داستان چوپان و گوسپند سعدی است که شبانی گوسفند را از گرگ می‌رهاند تا شب خودش سر گوسفند را ببرد. هرچند اینجا شبان قهرمان است و به جنگ گرگ می‌رود و بیضایی مانند همه‌ی کارهایش پوچ بودن عمل قهرمانی را نشان می‌دهد و اینکه قهرمانان خودشان هم نمی‌دانند چرا به سوی نابودی می‌روند و رهایی جامعه اینجا گوسفندان نه از دست گرگ بلکه بیشتر از دست دهباشی و رییس جامعه باید باشد. گرگ توهم است و مهمانی دهباشی و کشتن گوسفندان برای شام واقعی. میراث تکان‌دهنده خوب بود. جهل صاحبان خانه که ایرانیان باشند و ایرانی که همان خانه‌ی کهن رو به ویرانی است و دزدانی که هرچه این سرزمین دارد به غارت می‌برند. برادر بزرگ نماد پیران سرزمین و چسبیده به سنت بدون آگاهی، برادر کوچک شیفته فرنگ و بیزار از ایران و به دنبال فرار و برادر میانی بدون هیچ نظری مانده این میان. تنها نگاه درست مال کلفت و نوکر خانه است که نماد مردم معمولی ایرانند که هیچ سهمی ندارند، در زیر زمین می‌زیند و آنها خیر خانه را می‌دانند و تنها کسانی هستند که دزدان را می‌بینند اما صاحبان خانه که طبقه بالا همان دولت و نخبگان و روشنفکرانند صدای آنها را نمی‌شنونپ و نمی‌خواهند که بشنوند.

[Saied Davoodi · Rating 3 out of 5]

کتاب رو از کتابخانۀ شیبانی امانت گرفتم. مشخصات کتاب:
چاپ اول
زمستان 2535
چاپخانۀ کتیبه
انتشارات نگاه
قیمت 100ریال

دو نمایش میراث و ضیافت در آذرماه 2526 در تالار بیست و پنج شهریور توسط گروه هنر منلی و به کارگردانی بهرام بیضئی به روی صحه برده شد. با شرکت بازیگران زیر:
میراث:
مهین مهرک
حسین کسبیان
محمود دولت آبادی
جمشید لایق
جمشید مشایخی
سعید اویسی
محمد ابهری
عزت الله رمضانی‌فر

ضیافت:
عنایت بخشی
حسین کسبیان
بهمن مفید

[Ehsan Mohammadzadeh · Rating 2 out of 5]

دو نمایشنامه کوتاه. هر دو نمادگرایانه و شعارگونه. در مقایسه با آثار دیگه خودش زیر متوسط ارزیابیشون می‌کنم. متن میراث دلنشین‌تر از ضیافت بود.

[Amin Bachari · Rating 5 out of 5]

نمایشنامه ی ضیافت و میراث - ۲۲ دی ۱۴۰۴

نقد میراث: بهرام بیضایی توی این نمایشنامه به داستان ایران ما اشاره داره. در حالی که برادران در بررسی این هستند که با این خانه چه بکنند و اختلاف نظر دارند، دزدها در حال دزدی از خانه هستند و سه برادر متوجه دزدی آن ها نمی شوند. نوکر و کلفت متوجه دزدی می شوند ولی برادران آنقدر درگیر تصمیم گیری سر خانه هستند که حرف آن ها را گوش نمی کنند و نمیگذارند صدای آن ها بیاید.

این خونه (وطن ما) پر از اشیا قیمتی هست و ما مردم (کلفت و نوکر) از دیدن چپاول آن عذاب میکشیم در حالی که در قدرت هیچ کاری نمی کنند. این دیالوگ حال ما مردم رو میگه که:«بدون سرگرمی صدای کلنگ دزدها دیوونمون میکنه. بزارید سرگرمی خودمون رو ببرم»و بهرام بیضایی از روزی میترسید که همه ی اشیای قیمتی این خانه دزدیده شوند و از خانه چیزی نماند.

امسال بهرام بیضایی فوت کردن و تا زمان مرگ هم متوقف شدن دزدهارو ندیدن. شک دارم حتی ماها هم ببینیم اون روز رو و ما هنوز حتی نمی دونیم که کی این داستان غمگین ایران عزیز ما تموم میشه.

[Alireza Zamani · Rating 3 out of 5]

نسبت به اثار دیگه بیضایی که خوندم قطعا جز ضعیف ترین ها بود و میشه گفت خام و پرداخت نشده بود یا شخصیت پردازی های سطحی و نماد پردازی های خیلی نخ نمایی داشت در کل شاید بتونم بگم با نخوندنش چیز خاصی رو از دست نمیدین میشه رفت سراغ اثار بهترش.

[RF · Rating 4 out of 5]

واقعا نمایشنامه خوندن بعلت ارتباط غیرقابل چشم‌پوشی متن با اجرا روش خودشو داره
روشی که برای لذت بردن از متن لازمه.

[Negarin · Rating 3 out of 5]

قشنگ بود

[Kambizdirakvand · Rating 4 out of 5]

دومین نمایشتانه را خیلی بیشتر از اولی پسندیدم.شرح حال جامعه امروز ما بود.جامعه ای مانده مابین سنت و مدرنبته.

[Ali · Rating 3 out of 5]

دو نمایش نامه ی کوتاه نمادین که در اواخر دهه ی چهل توسط خود بیضایی کارگردانی و در تالار سنگلج روی صحنه برده شد.
بیضایی در زمینه ی ادبیات نمایشی ما اثر گذارترین قلم در پنج دهه ی اخیر بوده است. بیضایی سنت نمایشی ما را هم خوب می شناسد. خواندن بیضایی را، بهررو توصیه می کنم.

https://www.goodreads.com/author_blog...