ΚΑΝΕΝΑΣ ΔΙΚΟΣ ΣΟΥ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΣΦΑΛΗΣ Ο Γιώργος Δάντης πέρασε όλο το καλοκαίρι μόνος του, σε μια ερημική παραλία, προσπαθώντας να ξανασταθεί στα πόδια του. Δεν μπορεί να καταλάβει πως έχασε μέσα σε λίγους μήνες την Ρέα, που δεν έχει σταματήσει να λατρεύει, και τον κολλητό του, τον Νικ, που έχει φύγει στο εξωτερικό. Η σχέση του με τους γονείς του πηγαίνει από το κακό στο χειρότερο, η τρίτη λυκείου του μοιάζει εφιάλτης και ήδη κινδυνεύει να μείνει από απουσίες, Σεπτέμβρη μήνα. Κι ενώ πιστεύει ότι τίποτα χειρότερο δεν μπορεί να του συμβεί, μαθαίνει ότι ένα κορίτσι που κάποτε σήμαινε πολλά γι’ αυτόν έχει εξαφανιστεί, ενώ η Ρέα αρχίζει να δείχνει πως ίσως και να θέλει να τον προσεγγίσει ξανά, παρ’ ότι εμφανίζεται μπροστά του με τον καινούργιο της έρωτα… Και κάπου εκεί ανακαλύπτει πως τα Χανιά είναι πιο επικίνδυνα από ποτέ. Ότι ο μεγάλος εχθρός του και ο υπόκοσμος που τον ακολουθεί εξακολουθούν να βρίσκονται στο κατόπι του. Ότι όλοι όσοι βρίσκονται δίπλα του κινδυνεύουν.
Pol Koutsakis was born in Chania, Crete, Greece. He is currently living in Perth, Australia, with his wife, daughter and son. He is a novelist, playwright and screenwriter. He has won the National Book Award for Young Adult Literature in Greece, in 2016, for "Just one breath", the second novel of his YA crime "Trilogy of Crete". In 2023 he won the International Board on Books for Young People (IBBY) - Greek National Section award for the best young adult book of the year, for his novel "Fire". Pol has also won twice the National Award for Playwriting in Greece. Athenian Blues and Baby Blue are the first two novels in the Stratos Gazis noir crime series, which is published by Bitter Lemon Press in the UK, USA and Australia and by Patakis Publications in Greece. His plays have been staged in Greece, USA and the UK and published in Canada.
Είμαι από τους ανθρώπους -και τους αναγνώστες- εκείνους που δεν τους αρέσει να περιμένουν. Ειδικά όταν μιλάμε για την κυκλοφορία ενός βιβλίου που αποτελεί συνέχεια της ιστορίας που γνωρίσαμε μέσω ενός άλλου βιβλίου και το οποίο αγαπήσαμε τρελά και με πάθος. Μια τέτοια περίπτωση είναι και το βιβλίο του Πολυχρόνη Κουτσάκη, "Καιρός για ήρωες", το οποίο διάβασα τον Νοέμβριο του 2013 και που περίμενα μέχρι τώρα να πάρω την πολυπόθητη συνέχειά του στα χέρια μου. Και παρά που η αναμονή μου φάνηκε τεράστια κι επίπονη, και παρά που πολλές φορές ένιωσα να χάνω την υπομονή και να είμαι ένα βήμα πριν από το να αρχίσω να γίνομαι από εκείνες τις ενοχλητικές αναγνώστριες που ρωτάνε νύχτα-μέρα "που είναι η συνέχεια;", διαβάζοντας το "Μια ανάσα μόνο", όχι μόνο με έκανε να σκεφτώ πως άξιζε τον κόπο, αλλά να μείνω χωρίς ανάσα η ίδια.
Έχοντας περάσει ένα φρικτό καλοκαίρι, ο Γιώργος Δάντης ξεκινάει τη νέα και τελευταία του σχολική χρονιά νιώθοντας πιο μόνος και απογοητευμένος από ποτέ άλλοτε. Πλέον, δεν είναι μαζί με την Ρέα, την οποία και δεν έχει πάψει να αγαπάει σαν τρελός παρά που υποκρίνεται το αντίθετο, ο κολλητός του Νικ έχει εξαφανιστεί στον Καναδά χωρίς να έχει διατηρήσει την παραμικρή επικοινωνία μαζί του, ενώ οι γονείς του συνεχίζουν να συμπεριφέρονται σαν να μην υπάρχει, έχοντας ωστόσο περιορίσει τις ελευθερίες του μετά τα γεγονότα της προηγούμενης χρονιά που πήραν μεγαλύτερη διάσταση απ' όσο ο ίδιος περίμενε, ενώ το μέλλον του μάλλον προβλέπεται δυσοίωνο απ' όποια οπτική σκοπιά και αν το κοιτάξει. Κι εκεί που πιστεύει πως τα πράγματα δεν μπορούν να γίνουν χειρότερα, η Νίκη, συμμαθήτριά του και η πρώτη κοπέλα που είχε ποτέ του εξαφανίζεται και εκείνος βρίσκεται μπλεγμένος στο παιχνίδι της αναζήτησής της που κρύβει δεκάδες μυστικά και που επιβεβαιώνει πως ο παλιός του εχθρός, ο Ευγένιος, όχι μόνο δεν έχει βγει από το παιχνίδι, αλλά ότι παραφυλάει στα σκοτάδια περιμένοντας την κατάλληλη ευκαιρία να εκδικηθεί.
Ένα βιβλίο, όσο καλογραμμένο κι αν είναι, αν δεν καταφέρει να κερδίσει το συναίσθημα του αναγνώστη, θα είναι πάντοτε ένα αποτυχημένο βιβλίο. Το "Μια ανάσα μόνο" δεν είναι απλά καλογραμμένο, αλλά κάτι περισσότερο από αυτό. Ο Πολυχρόνης Κουτσάκης κατέχει μια ιδιαίτερη λογοτεχνική μαεστρία, έχει ένα αφηγηματικό ύφος ολότελα δικό του που όχι μόνο τον κάνει να ξεχωρίζει αλλά για μένα, τον κατατάσσει ανάμεσα στους καλύτερους Έλληνες συγγραφείς που έχει η χώρα μας να επιδείξει αυτή τη στιγμή. Όμως, αυτό από μόνο του, δεν θα ήταν αρκετό για να μας κάνει να αγαπήσουμε τον συγγραφέα πίσω από την ιστορία. Για να φτάσουμε να αγαπήσουμε τον άνθρωπο που κρατάει την πένα, πρέπει να αγαπήσουμε τους ήρωές του, την ιστορία που αφηγείται, τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει πρόσωπα και καταστάσεις, τον τρόπο με τον οποίο τα κατευθύνει ώστε να φτάσουν στην καρδιά μας προκαλώντας μας θυμό, συγκίνηση, αγωνία, ελπίδα, απελπισία, έρωτα, αγάπη. Και ναι, ο Πολυχρόνης τα καταφέρνει και μας συγκινεί κάθε φορά, και ερωτευόμαστε τα κείμενά του, την ιστορία του, τους ήρωές του και πάλι από την αρχή.
Τα Χανιά αποτελούν για μια ακόμη φορά το υπέροχο σκηνικό μιας ακόμα περιπέτειας του Γιώργη και των φίλων του. Μια πόλη πανέμορφη, γεμάτη φαντάσματα, θρύλους, ιστορία, ανθρώπους που πέρασαν στο Χρόνο αλλά ακόμα κι αν χάθηκαν, άφησαν πίσω τους το σημάδι τους θυμίζοντάς μας πως κάποτε περπάτησαν σε εκείνα τα σοκάκια όπως περπατάνε οι ήρωές μας σήμερα, αφήνοντας πίσω την δικιά τους ιστορία, το δικό τους στίγμα στον τόπο που τους γέννησε, ακόμα κι αν δεν το καταλαβαίνουν. Κι ακόμα κι αν δεν έχετε επισκεφτεί ποτέ τα υπέροχα Χανιά, η πένα του Πολυχρόνη Κουτσάκη τα ζωντανεύει μπροστά στα μάτια σας και σας συστήνει γνωστές αλλά και μυστικές γωνιές αυτής της μυστήριας και γοητευτικής πόλης. Μας συστήνει ανθρώπους, πρόσωπα, γεύσεις, αρώματα, εικόνες που πλάθονται μπροστά στα μάτια μας και δεν αποτελούν μέρος ενός φανταστικού σκηνικού, αλλά μιας πραγματικότητας ρεαλιστικής που γεννιέται στο χαρτί και μεγαλώνει μέσα από τα μάτια μας. Αυτό, είναι συγγραφική Τέχνη, φίλοι μου, και είναι από τις πιο σπουδαίες μορφές της που μπορεί κανείς να γνωρίσει.
Επιπλέον, ο Πολυχρόνης Κουτσάκης, όντας άνθρωπος που ζει στο σήμερα και που δεν κλείνει τα μάτια του μπροστά στην χειρότερη μορφή της αλήθειας, θίγει μέσα από την ιστορία του αυτή δεκάδες κοινωνικά ζητήματα, δίνοντας τροφή για σκέψη και προσφέροντάς μας δημιουργικό προβληματισμό. Θέματα όπως η εμπορία ναρκωτικών, ο ρατσισμός, οι γονικές αξιώσεις που οδηγούν τα παιδιά σε λάθος αποφάσεις και παρεμβατικές συμπεριφορές, η ανεργία, η οικονομική κρίση, η ελευθερία του ατόμου και μέχρι που αυτή πρέπει να φτάνει, είναι μόλις μερικά από εκείνα που θίγονται μέσα από τις σελίδες του "Μια ανάσα μόνο" που παρά το αστυνομικό του προφίλ και την μυστηριώδη ιστορία του που αποτελεί τον κορμό όλων των εν εξελίξει νημάτων, στον οποίο κορμό προστίθεται και μια γοητευτική νότα μεταφυσικού που δένει υπέροχα με την μαγεία των Χανίων, είναι ένα μυθιστόρημα ανθρωποκεντρικό, ψυχογραφικό, ένα μυθιστόρημα που μιλάει για το μεγαλύτερο και πιο ισχυρό συναίσθημα που υπάρχει στον κόσμο, την αγάπη, αλλά και το μίσος. Γιατί, μπορεί να είναι διαφορετικά στην έκφραση, είναι ίδια όμως στην ένταση και η πηγή τους, τις περισσότερες φορές, δεν είναι τόσο διαφορετική όσο πιστεύουμε. Και, ναι, αγωνιώ από τώρα για το τρίτο και τελευταίο βιβλίο της σειράς, με τον Γιώργη να έχει κλέψει την τελευταία μου ανάσα που θα μείνει δέσμιά του μέχρι να μου προσφέρει την λύτρωση.
Η Τριλογία της Κρήτης επιστρέφει με το δεύτερο, δυνατότερο βιβλίο της σειράς, όπου ο Γιώργος Δάντης έχει ζήσει ένα ανατρεπτικό καλοκαίρι μετά το τέλος των περιπετειών του στο προηγούμενο βιβλίο. Τώρα που μπαίνει στην τρίτη λυκείου τα πράγματα θα γίνουν απλώς χειρότερα. Εξαφανίζεται η Νίκη, μια παλιά του φιλενάδα, η οποία του στέλνει στο facebook τη λέξη «Βοήθεια». Ο Γιώργος μπαίνει σε έναν νέο γύρο περιπετειών μόνο και μόνο για να διαπιστώσει ότι ο Ευγένιος Καλίν είναι και πάλι μπροστά του. Από την άλλη, ποιος μοιράζει σίσα, την «κοκαΐνη των φτωχών», σε μαθητές λυκείου που θέλουν πάση θυσία να περάσουν στο πανεπιστήμιο; Γιατί εξαφανίστηκε η Νίκη; Πώς συνδέεται ο Ευγένιος Καλίν, μεγαλέμπορος ναρκωτικών, με την εξαφάνιση της κοπέλας; Πώς θα συνδεθούν αυτές οι φαινομενικά άσχετες μεταξύ τους περιπτώσεις;
Είχα ήδη γράψει στην κριτική για το πρώτο βιβλίο της σειράς ότι ο ταλαντούχος συγγραφέας θα με εκπλήξει ευχάριστα κι ότι το καλογραμμένο μεν, όχι τόσο δυνατό δε «Καιρός για ήρωες» είναι απλώς μια πρόγευση για το τι θα επακολουθήσει. Πραγματικά, παρ’ όλο που εξακολουθεί ο Γιώργος Δάντης να φλυαρεί, να κάνει τις πιο μπερδεμένες σκέψεις τη λάθος στιγμή, να υπάρχουν μεγάλες παράγραφοι κλπ. η ιστορία είναι πιο ώριμη, πιο σφιχτοδεμένη και απόλυτα ανατρεπτική, τολμώ να πω και συγκινητική, γιατί το τέλος με έκανε να δακρύσω.
Το καλοκαίρι που πέρασε, ο Γιώργος και η Ρέα χωρίσανε, όπως χώρισαν και η Βάλια με τον Νικ, οπότε ο τελευταίος επέστρεψε στον Καναδά για να συνέλθει. Η Βάλια συνεχίζει τις σπουδές της στην Αθήνα (είναι μεγαλύτερη του αδελφού της, Γιώργου) κι ο Γιώργος μέσα από πρωθύστερες σκέψεις βάζει τον αναγνώστη στο κλίμα του τι συνέβη εκείνο το καλοκαίρι. Στο μεταξύ επιστρέφει και ο Νικ, οπότε μαζί τα δυο αγόρια, με την αρωγή του διοικητή Βακάκη, αρχίζουν να αναζητούν τη Νίκη και ψάχνουν ποιος κινεί τα νήματα της διακίνησης ναρκωτικών στα Χανιά.
Η ιστορία είναι χορταστική από αποκαλύψεις και ανατροπές, από κοινωνικά μηνύματα είτε για τις σχέσεις εφήβων με γονείς και τις ανεξέλεγκτες συνέπειες αν κάτι στραβώσει μέχρι τις ανήκεστες βλάβες των ναρκωτικών στον οργανισμό, ακόμη και τον ρατσισμό. Και όλα αυτά δοσμένα με τη ρεαλιστικότατη γραφή του συγγραφέα, που μας δείχνει ό,τι έχει ξεχάσει από Χανιά στο πρώτο του βιβλίο, με άψογη τοποθέτηση στον χώρο και τον χρόνο ενώ το χιούμορ και οι πανέξυπνες ατάκες που εφευρίσκει ο κύριος Κουτσάκης αναδύονται στην πιο κατάλληλη στιγμή της αφήγησης.
Για παράδειγμα, ως προς τις φαντασιοπληξίες της μάνας του Γιώργου ότι το σύμπαν συνωμότησε να τη βοηθήσει με τα ευχάριστα νέα που ήρθαν στη ζωή της: «-Επειδή είναι τόσο σπάνιο αυτό που μας συμβαίνει, σκέφτηκα πως ίσως το σύμπαν προπαθεί να με βοηθήσει να ισορροπήσω...Α, ναι, έτσι πρέπει να ‘ναι [λέει ο Γιώργος]. Σα να το βλέπω μπροστά μου. Το σύμπαν, καθισμένο στο σαλόνι μπροστά στον υπολογιστή του, να κάνει λογαριασμούς σ’ ένα excel» (σελ. 42).
Νέοι χαρακτήρες, νέες ιστορίες, οι ίδιοι πρωταγωνιστές που εμφανίστηκαν και στο πρώτο βιβλίο και ειλικρινά αναρωτιέμαι αν με αυτά που ζει ο Γιώργος Δάντης θα καταφέρει να συγκεντρωθεί να δώσει εξετάσεις για το πανεπιστήμιο. Επίσης μου άρεσε πολύ η τροπή της σχέσης του ήρωά μας με του�� γονείς του, με αφορμή ένα αναπάντεχο γεγονός, κάτι που τους έφερε πιο κοντά αλλά και αντιμέτωπους τον έναν με τον άλλον και κυρίως με τον εαυτό του.
Και όταν τελειώνει το βιβλίο, ανάμεσα στα δάκρ��α για το φινάλε, είδα τον Γιώργο Δάντη έτοιμο να αντιμετωπίσει επιτέλους ενώπιος ενωπίω τον προαιώνιο εχθρό του, Ευγένιο Καλίν. Τον εγγονό του ανθρώπου που είχε ανέβει στο βουνό μαζί με τον παππού του Γιώργου την περίοδο του Εμφυλίου κι ό,τι συνέβη τότε πρέπει να το λύσουν οι απόγονοι, ο Γιώργος και ο Ευγένιος. Και η αλήθεια κρύβεται στα μυστικά υπόγεια περάσματα της πόλης των Χανίων, γιατί και τα Χανιά διαθέτουν αστικούς μύθους. Πραγματικά, κρατώ την ανάσα μου για το οριστικό ξεκαθάρισμα αυτών των λογαριασμών!
Ολοκληρώνοντας και το 2ο βιβλίο της Τριλογίας της Κρήτης, ένα πράγμα μπορώ να ισχυριστώ με σιγουριά· τα βιβλία του Πολυχρόνη Κουτσάκη διαβάζονται απνευστί. Είχα καιρό να διαβάσω βιβλίο με τόσο γρήγορους ρυθμούς. Η ροή του λόγου βοηθάει τον αναγνώστη να διαβάζει με μεγαλύτερη ταχύτητα, χωρίς αυτό να σημαίνει πως είναι "πρόχειρα" γραμμένα.
Πέρα απ'αυτό, το "Μια ανάσα μόνο", αν και μου άρεσε κατά τον ίδιο τρόπο όπως το "Καιρός για ήρωες", δεν με κέρδισε στον ίδιο βαθμό. Ένιωσα πως η ιστορία επαναλήφθηκε, αν εξαιρέσουμε κάποια σημεία στην πλοκή που διέφεραν σχετικώς. Ο χωρισμός της Ρέας με τον Γιώργο και του Νικ με τη Βάλια ήταν μια αλλαγή αλλά δεν ένιωσα ότι έφερε κάτι καινούριο ή ότι βοήθησε τον πρωταγωνιστή ή ακόμα και τους υπόλοιπους χαρακτήρες να εξελιχθούν. Όπως ξεκίνησαν στην αρχή του πρώτου βιβλίου, έτσι κατέληξαν στο τέλος του 2ου.
Συμπερασματικά, συνεχίζω να προτείνω την Τριλογία της Κρήτης ως ένα ευχάριστο ανάγνωσμα, ειδικά για εφήβους, παρά τις αδυναμίες που θεώρησα ότι είχε το "Μια ανάσα μόνο". Ευελπιστώ στο 3ο βιβλίο να ζήσω μια εμπειρία πιο ιδιαίτερη, κάτι το οποίο από την υπόθεση φαίνεται να μου υπόσχεται εν τέλει.
Αυτό το νεανικό «αστυνομικό» μυθιστόρημα είναι για όλες τις ηλικίες. 5 αστεράκια από μένα για τη πλοκή, τους ήρωες, τους διαλόγους, το ρυθμό του βιβλίου. Περιπέτεια, μυστήριο, θρίλερ κ ανατροπές όλα σε πολύ καλή ισορροπία. Πάνω από όλα πιο πολύ αγάπησα τους διαλόγους και τις εσωτερικές σκέψεις του ήρωα μας.