“Kadınlar, kader ortaklarımız ve çalışan dostlarımız! Bugün buraya erkek tiranlığının etrafımıza ördüğü kalın duvarda küçük bir delik daha açmak için toplandık. Doğası gereği kadın, yönetmek için yaratılmıştır. O sezgisi, şefkati, özverisi ve annelik içgüdüsüyle, yeryüzünün en yüce varlığıdır. Vahşi doğanın erkeğe verdiği tek şey ise güçtür! Bunun sayesinde kadınları kendine tabi kılmıştır. Artık başkaldırıp zincirlerimizi kıralım! Hep birlikte ayağa kalkıp bizi hâkimiyeti altına alan bu kaba güce meydan okuyalım! Hayat veren bizsek yasa koyan ve yöneten de biz olmalıyız. Erkek egemenliğine son!”
Demetra Vaka, 1877 Büyükada doğumlu bir İstanbul Rum’udur ve orta sınıf, varlıklı bir burjuva ailesinden gelmektedir. Fakat babasının vefatıyla yoklukla tanışır. Görücü usulü yapılacak bir evlilikten kaçıp Amerika’ya göçer ve burada gazetecilik yapar. 1901’de evine, İstanbul’a dönüp çocukluk arkadaşlarıyla, artık her biri zengin bir paşanın hareminde olan kadınlarla görüşür. Amerika’ya döndükten sonra da bu kadınları yazıp kitaplaştırır. Bunlar, varlıklı ailelerden veya esir pazarlarından gelen, altın kafeslerde, zengin paşaların konak ve saraylarındaki haremlerde ömürlerini geçiren kadınlar… Kimi halinden memnun, bir eli yağda, bir eli balda, eşinin diğer eşleriyle ve toplumsal düzenle dost ve mutlu. Kimi huzursuz ve sessiz lakin içinde fırtınalar kopuyor. Diğer haremlerin sessiz ve öfkeli kadınlarıyla, gümüşi renkte çarşaflar giyip konak salonlarında toplanıyor ve erkek egemenliğinden nasıl kurtulacakları hakkında planlar yapıyor, “şafak” sayıyor. Osmanlı kadınlarının özel yaşamlarına, haremlerine buyurun ve şaşırın.
Demetra Vaka Brown belonged to the cosmopolitan middle class of Istanbul and was one of the first Greek immigrant women who joined American mainstream culture and society.
After her wedding to author Kenneth Brown, she worked for the American Press and was eventually considered an authority on the subjects of oriental women and also on the Eastern Question.
She worked as a journalist and foreign correspondent in the U.S.A. and the Balkans, especially in Ottoman Turkey. Her 14 books were in print until the 1930’s and were translated into several European languages. Unfortunately, Vaka Brown’s books are today out of print however her entire written corpus is held by the Princeton University Library.
Yazarın oryantalist, ırkçı ve kibirli tavrı o kadar açıktı ki kızamadım. Yazarın kendisi de kitapta anlattıkları kadar tarihsel bir unsur. Neden böyle düşündüğü; sanki burada büyümemiş de doğma büyüme Avrupalıymış gibi Türklere şarklı demesi; Türk kadınlarını över gibi yapıp aslında insandışılaştırması; bu filtreleri kaldırıp da anlamaya çalışınca, hikayelerdeki gerçek görünür oluyor. 97. sayfada yoksul Türkler çocuklarının köle olarak satmak isterlerdi diyor böyle bir şey mümkün değildi halbuki. Ayrıca anlattığı her şeye birebir şahit olduğunu düşünmüyorum. Duyduğu bazı dedikoduları hikayeleştirmiş olabilir. Yazara güven bir kere sarsılınca her şeyden şüphe ediyor insan :) Dümdüz bir okuma olmamasını sevdim. Yazarın, İstanbul'u bıraktığı gibi görmek istemesinde, ırkçılığın yanı sıra, çocuksu bir bencillik de gördüm, bir nostaljiye tutunma gibi. O yüzden kızmadım sanırım.
Olaylar , diyaloglar gerçek olduğu için kişilere sempatim ve kızgınlığım da gerçek! Öncelikle Demetre hanım sağ olsun bunları yazmış da bugün ne mücadelelerle bugünlere geldik biliyoruz. Ama cidden bu ne kötülüktür Demetre! Sen sadece zengin payitaht şehrindeki paşa konaklarında yaşayan kadınların hayatlarını çok “yaşanır” buluyorsun diye “aman bu sistem hiç bozulmasın” diyorsun. Madem memnundun Osmanlı’dan da kopmasaydınız o zaman, mis gibi yaşayıp gidiyorduk! Amerika’da yaşayıp kendi ayaklarının üzerinde durup sonra İstanbul’a gelince konaklarda kendine gül banyosu yapan kölelere “ay buralar ne hoş, hep böyle kalın (bir erkeğin himayesi altında onun belki 3. eşi olarak 5 çocuk doğurup) demek iki yüzlülüktür! Sonra Cemile, sen bi sus lütfen! Senin fikirlerin değersiz olduğu için hiç umursamıyoruz, sen de zaten istediğin hayatı yaşamış bir paşanın dördüncü karısı olmuşsun, ne mutlu sana! Ve sen Refika hanım, ruhun şad olsun, mekanın cennet, yattığın yer nurla dolsun! Sen bu toprakların yetiştirdiği yüce gönüllü, azimli, gözünü budaktan sakınmayan, fedakar bir Türk kadınısın! Şu an özgürce yaşamına devam eden her kadın sana ve dava arkadaşlarına minnettar! Rabbim böyle kadınların sayısını arttırsın her daim.
demetra hanimin IGRENC irkci, Türk dusmani, kadin dusmani ve ozellikle Türk kadini dusmani fikirlerini gormezden gelirseniz bir cirpida okuyabileceginiz, konu bakimindan cok ilgi cekici bir kitap. neyseki sonda Refika queen agzinin payini vermis de biraz icim sogudu.
Yazarın Osmanlı kadın hareketine yönelik küçümseyici tutumuna rağmen, kitap dönemin kadınlarının sosyal yaşamına ışık tutan oldukça kıymetli bir çalışma.
Editörün sunuşunu çok beğenmiş olsam da kitabın son sayfalarına eklenen editör notlarını metin boyunca görmek isterdim. Zira editör açıklamasına ihtiyaç duyan hatalar vardı.
Haremli Sufrajetler, II. Abdülhamid devrinde kadınların gündelik yaşamı hakkında bilgi veren ilgi çekici bir eser. Yazar Demetra Vaka, Osmanlı’da doğmuş ve daha sonra Batı’da yaşamış bir gazeteci olarak, dönemin kadınlarını içeriden ve dışarıdan bir bakışla anlatıyor. Kitap yazarın kendi dünya görüşünü de yansıtan bir metin.
Okurken özellikle kadınların hayatına dair anlatılanlar beni düşündürdü. Çok eşlilik, evlilik, eğitim ve toplumsal beklentiler gibi konularda kadınların ne kadar sınırlı bir alanda yaşamaya çalıştıklarını görmek, o dönemde yaşamak isteyip istemeyeceğim sorusunu aklıma getirdi. Kendi adıma cevabım hayır olurdu. Batılı kadınlar gibi eğitim almak, onlar gibi düşünmek ama onlar gibi yaşama özgürlüğü olmaması, kadınların erkeklere kıyasla daha az değer gördüğü ve daha fazla fedakârlık yapmak zorunda kaldığı bir toplum olması çok zor. Bununla birlikte aradan geçen zamana rağmen kadınların toplumdaki yeriyle ilgili meseleler hâlâ güncelliğini koruyor. Birçok alanda önemli değişimler yaşansa da dünyanın bazı bölgelerinde ve bazı toplumsal anlayışlarda kadınların karşılaştığı zorluklar tamamen ortadan kalkmadı. Bu yüzden kitap bana yalnızca geçmişi değil, bugünü de sorgulatan bir okuma oldu.
📖Demetra Vaka’nın anlatımını genel olarak akıcı ve sürükleyiciydi. Özellikle çok eşlilik ve kadın-erkek ilişkileri gibi konularda kendi bakış açısını metne yansıtmış. Bu nedenle kitabı tamamen tarafsız bir tarih çalışması olarak değil, belirli bir döneme tanıklık eden bir yazarın gözlemleri olarak okumak gerekiyor.
Tarihî olaylardan çok insanların hayatlarına, düşüncelerine ve duygularına odaklanan eserleri sevenler için Haremli Sufrajetler oldukça değerli ve düşündürücü bir okuma. 📖
Yazarın kitabı tamamen tarihsel bir gerçeklikle yazdığını düşünmüyorum. Diyaloglar tarafsız bir gazetecinin kalemi yerine, yer yer kibirli bir oryantalistin gözünden aktarılmış gibi. Yine de gerçekliği kanıtlansın ya da kanıtlanmasın; eser, o dönemin belirli bir sınıfının yaşantısını zihnimizde canlandırmamıza olanak tanıyor.
Tabii ki bu anlatı tüm Osmanlı kadınlarının yaşamını temsil etmiyor. Ne yazık ki elimizde Osmanlı kadınlarıyla ilgili yeterince kaynak bulunmadığından, kitabı çoğu zaman kızarak ama bir yandan da büyük bir heyecan ve merakla okudum.
10 yıldız olsa verirdim. Haremi sevmem, harem kültürüne asla özenmem ve bu kitap bana harem kültürünü haremli kadınlardan dinleme fırsatını verdiği için çok mutluyum. Anlamadığım birçok şeyi anladım. Haaa hala harem kültürünü sevmiyorum o ayrı. Kitabın çevirmeni Gökçen İleri'nin eline sağlık. Editörü ise ne yapsa izleyeceğim, ne çevirse veya neyi önerse okuyacağım canım tarihçim Ceren Sungur. İkisine de çok teşekkür ederim. Dolu dolu, aşırı besleyici, müthiş bir kitaptı