Jump to ratings and reviews
Rate this book

Makers of the Muslim World

ولي النعم: محمد علي باشا وعالمه

Rate this book
يُعتبر محمد علي باشا من أهم حكَّام مصر في العصر الحديث؛ فإنجازاته في المجال العسكري والاقتصادي والاجتماعي سواء على النطاق المحلي أو الإقليمي أو العالمي تركت آثارًا عميقة على المجتمع المصري، وغيَّرت بشكل جوهري من طبيعة الدولة والنظام السياسي في مصر.

في هذا الكتاب يقدم خالد فهمي رؤية جديدة لشخصية الباشا؛ رؤية تتتبع مشواره الطويل مُنذ نشأته في بلدة قولة حتى وفاته في القاهرة عن عمر يناهز الثمانين عامًا. وبالاعتماد على مصادر فريدة قلَّما رجع إليها المؤرخون من قبل والتي تتراوح بين مكاتبات الباشا الغنية بالتفاصيل لأوامره العديدة لمرءوسيه، وتقارير القناصل الأوربيين لكتابات الرحالة الأجانب؛ تلقي السيرة التي يقدمها خالد فهمي في هذا الكتاب الضوء على نواحٍ عديدة من شخصية «ولي النعم»؛ اللقب الأثير لمحمد علي، سواء تلك المتعلقة بعلاقاته بأولاده وأقربائه وأتباعه، أو تلك المتعلقة بأهدافه وأطماعه، أو تلك المتعلقة بمخاوفه وهواجسه. كما تتتبع هذه السيرة سياسات الباشا وأفعاله مُنذ حلَّ بمصر في أوائل القرن التاسع عشر غريبًا عنها لا جاه له ولا مال، حتى وفاته بعد حوالي نصف قرن وقد أسس حكمًا أسريًّا استمرَّ لمدة قرن كامل.

292 pages, Paperback

First published January 1, 2008

18 people are currently reading
275 people want to read

About the author

Khaled Fahmy

16 books441 followers
A specialist in the social and cultural history of nineteenth-century Egypt, Khaled Fahmy teaches modern Middle eastern and North African history at Tufts University.

Ratings & Reviews

What do you think?
Rate this book

Friends & Following

Create a free account to discover what your friends think of this book!

Community Reviews

5 stars
22 (38%)
4 stars
27 (47%)
3 stars
6 (10%)
2 stars
2 (3%)
1 star
0 (0%)
Displaying 1 - 10 of 10 reviews
Profile Image for Onur.
351 reviews20 followers
April 4, 2021
Kavalalı Mehmet Ali Paşa (Osmanlıdaki adı bu şekildedir, Arapçadaki adı ise Muhammed'dir) Kavala'da doğar, evlenir ve daha sonra
Kadı olan dayısının onu bazı şeylerden uzaklaştırmak istemesi sebebi ile 30 yaşında Kavala'dan ayrılır ve Arapça dahi bilmeden Mısır'a gider.
Mısır'a gittiğinde Osmanlı imparatorluğunun önlemeye çalıştığı bir Fransız işgali ve iktidarı elinde tutan Memlüklülerin yarattığı problemler ile karşılaşacaktır.
Zamanla Mısırda sayılan sevilen bir kişi haline gelecek ve nüfusu artacaktır, Osmanlı istemese de onu Mısır'a vali olarak atayacaktır.

Osmanlı ile ilişkileri istemese de gönülsüzce de olsa bir dengede tutmaya çalışacaktır. Hatta Osmanlının güvenin kazanmak için Yunanistan'a Osmanlı adına savaşa gider ancak dönüşte
donanması Akdeniz'de bozguna uğrayacaktır. Bu arada Mısır'da sağlık ve eğitim alanında çalışmalar yapmaya başlar. Gitgide kendisi ve ordusu güçlenecektir.
Tersine Osmanlı imparatorluğu gerileme dönemindedir. Hakimiyet alanını güçlü ordusuyla birlikte genişletir, Suriye'yi alır, sonrasında Anadolu'ya Toroslardan girerek Konya'ya işgal edecek, Osmanlı
topraklarını işgal edecektir. Osmanlı ordusu ile yapacağı savaşları da kazanacaktır.

Bu genişleme Avrupa'da İngiltere ve Fransa'nın çok ta işine gelmeyecektir. Avrupa ve Osmanlı ile karşılıklı temaslar sonrasında işgal ettiği topraklardan çekilmek koşulu ile Mısır'da verasete dayalı bir bağımsız devlet kurmasına izin verilecektir.
Aslında bu bağımsız Mısır devletı yıllardır onun hayalini kurduğu istektir. Ve hemen kabul edip ordularını geri çekecek ve tüm ordularının sayısını azaltacaktır.

Bu süreçten sonra, sanayi, eğitim, sağlık ve askeri alanlarda Mısır'da reformlar yapacak ama çoğu başarısız olacaktır. Kendisine ve ailesine çok büyük bir servet yaratmış ancak halkın durumu acınası bir halde kalmıştır.
Ölümünden sonra varisleri 100 yıl sonra gelecek askeri darbeye kadar ülkeyi yöneteceklerdir.
Profile Image for Yusuf.
274 reviews39 followers
February 11, 2021
Roman gibi okunan bir tarih anlatısı. 3-4 saatte elimden bırakamadan bitirdim. Alanında akademik birikimin son halkasını temsil eden bir kitap, hele bir de bu işi kolay ve zevkle okunur bir şekilde yapabiliyorsa yazara olağanüstü bir saygı duyuyorum. Fahmy'ye de hayran oldum. Kavalalı'yı geniş Osmanlı ve 19. yy dünyası bağlamına oturtarak derinlikli bir biyografi yazmış. İyinin ve kötünün ötesinde bir hanedan kurucu olarak Kavalalı'yı ve Mısır'ı anlamak için çok iyi bir kitap.
Profile Image for مينا ساهر.
Author 1 book423 followers
January 26, 2026
خالد فهمي كعادته حكّاء من طراز رفيع، وأكثر ما يثبت ذلك في هذا الكتاب هو تسليط الضوء على زاوية مدهشة: "الصراع الشخصي المزمن" بين محمد علي وخسرو باشا. يتتبع الكتاب بدقة درامية كيف بدأت العلاقة وخسرو والٍ ومحمد علي مجرد قائد فرقة، وكيف استطاع الأخير بذكائه أن يزيح الوالي، ليعود خسرو بعدها للأستانة متقلداً أرفع المناصب. تلك اللعبة المستمرة لسنوات بينهما (لعبة القط والفأر) أضافت نكهة إنسانية ونفسية حية للأحداث السياسية الجامدة.
لكن، ورغم هذه المتعة السردية، يصر فهمي على ارتداء نظارته المتحيزة ضد مشروع الباشا وتلميع السردية العثمانية؛ فكيف لحدث عسكري مفصلي مثل "معركة نزيب" -التي كسرت فيها مصر أنف العثمانيين- أن تمر عابرة في جملة ونصف (ص ١٧٨) وكأنها حدث هامشي؟
الأدهى هو تحليله السياسي الذي يمارس فيه دور "الطبيب النفسي" على محمد علي، متهماً إياه بـ "الإنكار"، حيث يقول صراحة في ص ١٩٢:
"غير أنه... يظل في حالة إنكار، فلا يريد أن يعترف لابنه، أو لنفسه، بأن أعمالهما العسكرية هي التي سمحت للدول الأوروبية بالتدخل بهذا الشكل السافر في الشئون العثمانية، وبأن هذه «البلاد الإسلامية» قد ازدادت ضعفًا وتشرذمًا نتيجة عملياتهما."
هذا المنطق المعكوس يذكرني فوراً بالتهمة الظالمة التي تلاحق "أحمد عرابي" بأنه كان سبباً في الاحتلال الإنجليزي! هذا التبسيط يغفل عمداً أطماع القوى الاستعمارية (المسألة الشرقية) وحالة الترهل العثماني التي كانت تغري الجميع بالتدخل، سواء وجد محمد علي أم لم يوجد. عوضا عن أن العثمانيين هم من هرولوا للدول الاوروبية بالتدخل لانقاذهم من محمد علي. و يمتدح خالد فهمي، مصطفى رشيد (العثماني)، الذي فكر في الاستعانة ببريطانيا لأنها المناورة التي ضحك فيها على محمد علي.
الكتاب في رأي مسلي، يدعي الجدية في تناول محمد علي، لكنها محاولة من نوعية (نحاكمه محاكمة عادلة و نقوم بإعدامه)
Profile Image for Bige.
71 reviews15 followers
July 14, 2021
Lisede sayısal bölümdeydim, tarih derslerini sevmezdim ancak 30'umdan sonra tarihe ilgi duyar oldum. Böyle müthiş bir hayat öyküsünü, etkileşimlerini, tarihini şimdiye dek ıskalamışım maalesef. Çok rahat okunan, yormayan bir tarih anlatımı, macera romanı gibi neredeyse.
Profile Image for Yousef Nabil.
233 reviews263 followers
February 3, 2026
بادئ ذي بدء لا بد من الإشارة إلى أن مقدار المتعة والاستفادة من هذا الكتاب يتأثر بدرجة كبيرة بما إذا كان القارئ قد قرأ كتاب د. خالد السابق: كل رجال الباشا أم لا.
صحيح أن كتابنا هذا يُعتبر سيرة كلاسيكية لحياة محمد علي كلها، وكل رجال الباشا يركز على مؤسسة واحدة: الجيش، لكن التداخل بينهما كبير نظرًا لأهمية وحيوية الدور الذي لعبته مؤسسة الجيش في دولة محمد علي. كنت أتفهم أن يصدر هذا الكتاب أولًا (العام) ثم كتاب كل رجال الباشا (الخاص) لا العكس، والأفضل من وجهة نظري لو صدر كتاب واحد، واختُصر كل رجال الباشا بدرجة أو بأخرى ليصبح جزءًا أساسيًا وحيويًا من هذا الكتاب الذي يشكل سيرته، لكن صدور هذا الكتاب على هذه الصورة بعد كل رجال الباشا قرار غير موفق إلى حد ما من وجهة نظري.
أيعني هذا أن هذا كتاب غير مهم؟ إطلاقًا... كتاب مهم وأساسي، وأتصور إنه سيصبح مرجعًا أساسيًا في كل ما يتعلق بمحمد علي، لكن بعضه مكرر، بل إن بعض المقاطع منقولة من كل رجال الباشا، فضلًا عن إنه مكتوب بطريقة كلاسيكية للغاية، بعكس كل رجال الباشا الذي يستند إلى طريقة أفضل وأحدث في الكتابة.
أهم ما في الكتاب من وجهة نظري هو الرد على المنظور الشائع الذي تعلمناه في المدارس عن أن محمد علي شكل دولة قوية نعم بها المصريون، وأوقف الأوروبيون نموها، وعن رغبة محمد علي في غزو الإمبراطورية الرومانية.
الكتاب يبين لنا مواطن النجاح والفشل في مؤسسات محمد علي، كما يبين لنا الثمن الفادح الذي تطلبته مشروعاته. يبين لنا عالمه الخاص الذي عاش في إطاره ومكنه من ارتكاب جرائم مفزعة. يتناول الكتاب كل هذا بطريقة كلاسيكية هادئة وصولًا إلى لحظات جنونه الأخيرة وتفكيره في غزو الصين وسط نوبات هذيان.
الكتاب يرصد تأثير مشروعات محمد علي الزراعية والصناعية والعسكرية على المصريين، والطريقة التي شيد بها دوائر الحكم. أحيانًا تحدث بعض القفزات البسيطة غير المبررة في الحكي، لكن سرعان ما يُجاب عنها لاحقًا. منها مثلًا التأخر في توضيح هوية الجنود الذين أرسلهم محمد علي في بعض الحروب قبل تشكيل جيشه من المصريين، لكن في المجمل السرد واضح ومنظم.
أحببت كل رجال الباشا أكثر.
في الأحوال جميعها، الكتاب مهم ومفيد.
Profile Image for Natta Kuiski.
46 reviews2 followers
April 9, 2020
A well-structured, well-written, and informative introduction to the life and accomplishments of Mehmed Ali (currently better known as Muhammad Ali). The only thing I wish Fahmy had done better is to explain the connections between the institutions Mehmed Ali founded and their influence on Egyptian life after his death. I wouldn't expect the author to do that in great detail, as this is an introductory work and it does not present itself as a longitudinal study of Egyptian politics and society but rather a narrow study of Mehmed Ali's life, however Fahmy does repeatedly reference the far-reaching effects of these institutions. A brief outline of perhaps no more than 10 pages or so explaining how they survived Mehmed Ali and morphed into the institutions of 20th and 21st century Egypt would have been greatly appreciated. As it is, Fahmy assures us there institutions did have enormous impacts on Egyptian society long after the death of their founder, but doesn't give us more than his word that this is so. However, a great book overall and I recommend it to anyone interested in Mehmed Ali, Egypt or Ottoman history.
Profile Image for Caglar Tukel.
109 reviews2 followers
November 24, 2025
"Khaled Fahmy’nin kaleme aldığı bu biyografi, Osmanlı’nın en çalkantılı dönemlerinden birinde, bir tütün tüccarının nasıl 'Modern Mısır'ın Kurucusu'na dönüştüğünü anlatıyor. Kavala’dan Mısır’a, Napolyon sonrası oluşan otorite boşluğuna bir asker olarak giren Mehmed Ali Paşa’nın hikayesi, tesadüflerle başlasa da askeri bir deha ile şekilleniyor.
Kitap, Paşa’nın sadece İngilizlere veya yerel isyancılara karşı verdiği mücadeleyi değil; aynı zamanda Kahire Kalesi'nde Memlûkleri ortadan kaldırması gibi iktidarını sağlamlaştıran kanlı ve acımasız yöntemlerini de gözler önüne seriyor. Fahmy, akademik birikimini sıkıcı olmayan bir dille birleştirerek, bu karmaşık askeri ve diplomatik süreci oldukça 'kısa ve öz' bir hacimde sunmayı başarmış. Hem Osmanlı İmparatorluğu'na kafa tutan bir isyancı hem de modern bir devlet kurucusu olan bu figürü anlamak isteyenler için harika bir giriş kitabı.
Profile Image for Mo'men.
61 reviews42 followers
August 1, 2022
A good and brief introduction to Muhammad Ali's era . It tries to cover the scope of this Era as superficially as possible.
Displaying 1 - 10 of 10 reviews

Can't find what you're looking for?

Get help and learn more about the design.