Het einde van Erna Ankersmit

by Anna Enquist

Het moet een misverstand zijn dat op een donkergrijze middag een thuiszorgmedewerkster aanbelt bij de oude, nukkige Erna Ankersmit. Zij heeft en wil geen thuiszorg. Om haar niet in een hagelbui de deur te wijzen, laat de eens gevierde schrijfster, die onverdroten aan een nieuwe roman werkt, verzorgster Vronie (moeder van een gezin met opgroeiende kinderen) toch binnen. Deze halfhartige geste vormt het begin van een vriendschap die allengs diepere lagen krijgt, culminerend in een gezamenlijke wandeltocht in Engeland langs de muur van Hadrianus. Een tocht die alles – ook het verleden van Erna en de relatie met haar gestorven echtgenoot – op scherp zet.

224 pages, Hardcover

Published February 12, 2026

About the author

Anna Enquist is a pseudonym of the Dutch author and poet Christa Widlund-Broer.

Anna Enquist studied piano at the academy of music in The Hague and psychology at Leiden University. She is the author of the novels The Masterpiece; The Secret, winner of the 1997 Dutch Book of the Year awarded by the public; The Ice Carriers; Counterpoint; Quartet; and the international bestseller The Homecoming, which received the Prix du Livre Corderie Royale-Hermione for its French translation. Anna is also the author of A Leap, a collection of dramatic monologues, as well as numerous poetry collections, including Soldiers’ Songs, for which she was awarded the C. Buddingh’ Prize; A New Goodbye; and Hunting Scenes, winner of the Lucy B. and C.W. van der Hoogt Prize.

Reviews

[Margarita Mitreva · Rating 3 out of 5]

In Het einde van Erna Ankersmit weet Anna Enquist een bijzonder en gelaagd verhaal neer te zetten over ouderdom, verlies en onverwachte verbondenheid. Het verhaal begint met een ogenschijnlijk klein misverstand: een thuiszorgmedewerkster die aanbelt bij Erna Ankersmit, een oude, koppige schrijfster die helemaal geen hulp wil. Wat volgt is echter veel meer dan een simpele vergissing.

De ontmoeting tussen Erna en verzorgster Vronie vormt de kern van het boek. Waar Erna in eerste instantie afstandelijk en afwijzend is, ontstaat er langzaam een bijzondere vriendschap. Enquist beschrijft deze ontwikkeling op een rustige en geloofwaardige manier, waardoor je als lezer echt wordt meegenomen in hun groeiende band.

Wat ik sterk vind aan dit boek, is hoe de thema’s zijn uitgewerkt. Onderwerpen als eenzaamheid, rouw en het omgaan met het verleden komen duidelijk naar voren, zonder dat het zwaar of geforceerd aanvoelt. De wandeltocht langs de Muur van Hadrianus vormt daarbij een mooi symbolisch hoogtepunt, waarin niet alleen de relatie tussen Erna en Vronie verdiept, maar ook het verleden van Erna wordt blootgelegd.

Daarnaast zit de verhaallijn goed in elkaar. Het verhaal ontwikkelt zich geleidelijk, met voldoende spanning en emotionele diepgang om je geboeid te houden. De combinatie van het heden en Erna’s verleden zorgt voor extra lagen, waardoor het boek meer is dan alleen een verhaal over ouder worden.

Anna Enquist slaagt erin om een ontroerend en betekenisvol verhaal te vertellen dat je aan het denken zet over relaties, verlies en de waarde van menselijk contact.

[Ekmef · Rating 5 out of 5]

Het is echt heerlijk als een van je favoriete schrijvers een nieuw boek uitbrengt. Geen gedoe met reviews checken maar gewoon meteen kopen omdat je weet dat het goed gaat zijn. Wat zal het deze keer zijn?

Weer een boek van net iets meer dan 200 pagina's dat eigenlijk gewoon iets meer de ruimte had moeten krijgen. Ja, al het essentiële is verteld, niets te veel, maar lieve Anna Enquist, we willen gewoon graag nog wat meer tijd in het hoofd van jouw personages doorbrengen!

Dit boek is niet alleen relevant voor oudere mensen. Iedereen kan tenslotte een beperking krijgen. Je ziet de personages er mee worstelen. Er is een boel geïnternaliseerd validisme te vinden, maar ik denk eigenlijk niet dat Enquist dat woord kent. Wat het discours wel wat verarmt. Toch zien we wel prachtige voorbeelden van mutual aid.

Ik denk dat ik Enquists boeken over muziek uiteindelijk sterker vind, maar deze thematiek over ouder worden, relaties, geheim in relaties, weet ook te boeien. Ok dat klinkt echt intens saai maar is het niet haha. Gewoon lezen. Mooi boek.

Enige minpuntje is dat Enquist echt nul research gedaan heeft (zoals ze tegen Trouw vertelde). De huisartsenpost gaat geen lijsten met namen van potentieel kwetsbare mensen aan thuiszorginstanties geven, dat mag niet eens van de AVG. Wat wel gebeurt is dat huisartsen (dus niet de -post die alleen voor spoed is) hun praktijkondersteuner geriatrie bij mensen langsstuurt.
En het thuiszorgvak is allang niet meer romantisch voor mensen zorgen, medewerkers worden opgejaagd door strakke targets. Laat staan dat ze wat anders mogen doen dan een zorgtaak...

[Danny Jacobs · Rating 4 out of 5]

Ik las dit weekend een mooi boek. Het einde van Erna Ankersmit van Anna Enquist is een roman die vooral raakt door zijn scherpe blik op ouder worden, herinnering en waardigheid. Enquist schetst een indringend portret van iemand die ooit in het centrum van de literaire wereld stond, maar zich nu steeds meer aan de rand van de samenleving voelt belanden.

Het boek onderzoekt hoe identiteit en zelfbeeld veranderen wanneer roem, erkenning en sociale rollen langzaam vervagen. Daarbij stelt de auteur vragen over autonomie: hoe blijf je baas over je eigen leven wanneer anderen steeds vaker voor je gaan beslissen?

Tegelijk gaat het over de onverwachte kracht van menselijke verbondenheid, zelfs tussen mensen uit totaal verschillende werelden.

Zoals vaker in het werk van Enquist speelt ook de confrontatie met het verleden een grote rol. Herinneringen, verlies en rouw vormen een stille onderstroom die het verhaal emotionele diepte geeft.

De roman laat zien hoe het einde van een leven niet alleen een afsluiting is, maar ook een moment van herinterpretatie. Met haar heldere, sobere stijl schrijft Enquist over existentiële vragen zonder zwaarwichtig te worden. Zo wordt het boek een indringende reflectie op tijd, sterfelijkheid en de betekenis van vriendschap.

[Muriël Van Der Wal · Rating 4 out of 5]

Over ouder worden en geheimen (onthullen). Niemand wordt er beter van. Van beiden niet ;).

[Corinnederuiter · Rating 5 out of 5]

Ook van dit boek van Anna Enquist enorm genoten. Mooi to the point beschreven hoe belangrijk het is om zo autonoom mogelijk te blijven bij het ouder (en zieker) worden. En wat de impact is van het verliezen en vinden van van (nieuwe) vriendschappen. Het gaat er alleen nog om wat er echt toe doet. En dit boek doet er toe!

[Hanske Plenge · Rating 4 out of 5]

Het boek leest als een stijlvol protest.
Enquist is woest over het feit dat ouderen terzijde worden geschoven. Ook de bezuinigingen in de cultuursector moeten het bij haar ontgelden.
Interessant is het kijkje in de keuken door de hoofdpersoon (alter ego Enquist) van haar schrijfproces. Maar wat het meest beklijft is de vraag over autonomie, wie bepaalt wanneer iets een einde is?
Kortom, een soepel goed geschreven boek met maatschappelijke relevantie.

[Bruno · Rating 3 out of 5]

***1/2

Het is misschien niet het beste boek van Enquist, maar het leest wel goed.
En het einde (pun intended) is erg goed.

Het einde van Erna Ankersmit gaat over generaties en de generatiekloof. Eigenlijk zou 'het verschil tussen de generaties' een veel betere omschrijving zijn, want dit gaat voornamelijk over ouder worden, en over wat je van je leven achterlaat.

Het is waarschijnlijk niet te vergezocht om veel van de auteur in dit boek te herkennen. Enquist verweeft wel meer van han leven un haar boeken. Net als de Erna Ankersmit uit het boek, is Enquist 80 jaar, en ze zijn beiden schrijver. Het is dus zonder al te veel twijfel ook de eigen mijmering van Enquist over de betekenis van haar eigen oeuvre en wat dat nog gaat betekenen voor de latere generaties. En over de toekomst van cultuur en literatuur in het bijzonder.

Interessant, maar geen meesterwerk (pun alweer intended).

[Boekdagboek van Annemieke · Rating 3 out of 5]

Al van jongs af aan lees ik graag Anna Enquist. Ik kocht haar nieuwe dan ook meteen.

We lezen over Erna, een schrjfster van ongeveer 80 die vast veel overeenkomsten vertoont met Enquist, en mijmert over wat je nalaat als schrijver. Ze wil graag nog eens een meerdaagse wandeling maken en denkt met regelmaat terug aan haar man.
Daarnaast leren we Vronie kennen, een veertiger die net haar werkende leven heeft moeten omgooien vanwege bezuinigingen in cultuur en de overstap naar de thuiszorg maakt. Erna en Vronie ontmoeten elkaar, waarbij er een bijzondere vriendschap ontstaat.

Ik vond dit niet Enquist haar beste boek, aangezien het op een toevalligheid berust die ik niet wil verklappen, maar te onrealistisch vond en dat vind ik nooit zo lekker lezen. Verder las het al vanouds fijn.

Citaat: nu kan de slaap komen en haar overmannen, met deze gedachte brengt ze de overgave aan het bewustzijnsverlies wel op.

[Ingrid · Rating 4 out of 5]

Vronie ontmoet bij toeval de 80 jaar oude Erna Ankersmit, weduwe en gerenommeerd schrijfster. Ze raken bevriend en de vriendschap gaat zelfs zover dat ze samen de Hadrian's Wall wandelroute in Engeland gaan lopen, van kust naar kust.
Door de nieuwe baan van Vronies man komen er geheimen aan het licht over het ongeluk van de man van Erna.
Ik vond het best een deprimerend boek, maar ook mooi geschreven.

Vronie meets 80-year-old Erna Ankersmit, a widow and renowned writer, by chance. They become friends, and their friendship goes so far that they decide to walk the Hadrian's Wall route in England together, from coast to coast.
Due to Vronie's husband's new job, secrets regarding Erna's husband's accident come to light.

I found it quite a depressing book, but also beautifully written.

[Rika · Rating 3 out of 5]

Dankzij een misverstand ontstaat er een vriendschap tussen de nieuwbakken thuiszorgmedewerkster Vronie en de tachtigjarige, nukkige, intelligente Erna Ankersmit die beslist geen thuiszorg nodig heeft. Ze besluiten een lange afstandswandeling te maken langs de muur van Hadrianus en gaandeweg verdiept hun vriendschap zich.
Het wordt duidelijk dat Anna Enquist met deze roman een aanklacht schreef tegen de gewoonte om ouderen die heus nog wel iets te vertellen hebben, te negeren of aan de kant te schuiven.

[Mathilde · Rating 3 out of 5]

Klein verhaal met wel wat toevalligheden maar de toon v enquists schrijven ligt mij zo. 10 boeken - ik wil ze allemaal lezen!

In eerdere romans schreef ze al over rouw en verlies — vaak geïnspireerd door haar eigen leven, waaronder het overlijden van haar dochter, dat centraal stond in Contrapunt.
Maar in dit nieuwe boek verschuift het perspectief: niet het plotselinge verlies, maar het geleidelijke.

Niet de klap.
De verschuiving.

[Hanneke Wildschut · Rating 4 out of 5]

Mooi hoe de oude Erna en de jonge(re) Vroni een band opbouwen die bijna een moeder-dochter relatie is.
Geheimen: het boek dat Erna schrijft blijft geheim tot het af is; Thomas heeft door zijn werk geheimen; Het geheim rond Jacobs dubbelleven... er is heel veel ongezegd en toch is alles goed zoals het is.
Erna weet duidelijk wat ze wil, Vroni is zoekend, maar vindt door Erna beter haar weg.
Heerlijk boek om te lezen: ik ben van Erna gaan houden!

[Titi · Rating 4 out of 5]

Heb dit boek in een adem uitgelezen. Met de auteur voor ogen die afgelopen zondag in Buitenhof sprak over oud worden en dit boek. De aanstekelijke manier waarop ze schrijft over schrijven, het ontstaan van een tekst, verhaal, personages. De onontkoombaarheid van het einde. Boosheid en verontwaardiging erover én berusting.

[Cath · Rating 4 out of 5]

Mooi boek over de vriendschap tussen een oudere vrouw en een vrouw van 40 die elkaar door een misverstand ontmoeten. Ook de rest van het verhaal is gevuld met toevalligheden, maar dat stoorde niet. Het onderliggende thema is de woede en frustratie over afdanking die bij Erna, het hoofdpersonage, het besef dat ze oud geworden is, begeleiden.

[Charley Rose · Rating 1 out of 5]

Het is bedoeld als metforische roman, waarin de lezer moet zoeken naar de betekenissen van deze metaforen, om zo meegenomen te worden in het verhaal. Helaas kan ik niet stellen dat dit het calorieverlies in hersegymnastiek dit boek waard is.

[Margriet · Rating 3 out of 5]

3,5 ster. Mooi boek met veel diepgang en gelaagdheid over ouder worden en wat dat met je doet/betekent voor mensen. Het onderdeel rond de geheim agent vond ik alleen net wat te ver gezocht en niet helemaal passen in het verhaal, dat is zonde.

[Jana Arns · Rating 3 out of 5]

Goed geschreven. Leest vlot... en toch...
Ondanks een thema dat me boeit, bleef ik op mijn honger zitten.

[Karine · Rating 4 out of 5]

3,5

[Liza · Rating 5 out of 5]

Audio book, read by the author.

[Johanna Roelfsema · Rating 5 out of 5]

Ik heb dit boek geluisterd. Van begin tot het einde heeft het boek mij getrokken en had ik Erna in mijn hart gesloten.

[Marjan Dekker · Rating 3 out of 5]

Op basis van interview hoge verwachtingen. Fan van Enquist, maar deze viel me een beetje tegen.

[Sebastian · Rating 5 out of 5]

Geweldig boek. Absolute aanrader.

[Saskia van Meggelen · Rating 4 out of 5]

Het retrospectief van een carrière, van een huwelijk. Nadenken over oud worden en zijn en de warmte van vriendschappen die het leven verrijken. mooi boek

[Lex van Baar · Rating 3 out of 5]

Mooi verhaal over ouder worden, over autonoom blijven, over vriendschap. De wendingen in het verhaal zijn naar mijn idee niet helemaal geloofwaardig, uiterst onwaarschijnlijk.

[Margreeth · Rating 4 out of 5]

Moou verhaal over ouder worden, vriendschap en geheimen. De vraag blijft moeten alle geheimen onthuld worden?

[Jan R · Rating 4 out of 5]

Wat een mooi boek weer van Anna Enquist.
Pakkend verhaal, actueel onderwerp.

[Elly · Rating 5 out of 5]

Prachtig verhaal, prachtig voorgelezen.

[Henriette · Rating 4 out of 5]

Mooi geschreven en voorgelezen door de auteur zelf.

[Mushy · Rating 5 out of 5]

dit boek roept veel verschille de emoties op! ik heb het in een dag uitgelezen.
Een verrassend boek