Het einde van Erna Ankersmit

by Anna Enquist

Het moet een misverstand zijn dat op een donkergrijze middag een thuiszorgmedewerkster aanbelt bij de oude, nukkige Erna Ankersmit. Zij heeft en wil geen thuiszorg. Om haar niet in een hagelbui de deur te wijzen, laat de eens gevierde schrijfster, die onverdroten aan een nieuwe roman werkt, verzorgster Vronie (moeder van een gezin met opgroeiende kinderen) toch binnen. Deze halfhartige geste vormt het begin van een vriendschap die allengs diepere lagen krijgt, culminerend in een gezamenlijke wandeltocht in Engeland langs de muur van Hadrianus. Een tocht die alles – ook het verleden van Erna en de relatie met haar gestorven echtgenoot – op scherp zet.

Genres: Roman, Ebooks, Dutch Literature, Fiction, Audiobook, Literature

224 pages, Hardcover

Published February 12, 2026

About the author

Anna Enquist is a pseudonym of the Dutch author and poet Christa Widlund-Broer.

Anna Enquist studied piano at the academy of music in The Hague and psychology at Leiden University. She is the author of the novels The Masterpiece; The Secret, winner of the 1997 Dutch Book of the Year awarded by the public; The Ice Carriers; Counterpoint; Quartet; and the international bestseller The Homecoming, which received the Prix du Livre Corderie Royale-Hermione for its French translation. Anna is also the author of A Leap, a collection of dramatic monologues, as well as numerous poetry collections, including Soldiers’ Songs, for which she was awarded the C. Buddingh’ Prize; A New Goodbye; and Hunting Scenes, winner of the Lucy B. and C.W. van der Hoogt Prize.

Reviews

[Moira Macfarlane · Rating 4 out of 5]

Ze schrijft gewoon erg fijn en ik houd van haar stijl. 

'Wanneer zal ze breken en zich stilletjes huilend laten meevoeren naar een kleine kamer met treurige bruine meubels en een meter boekenplank?'

En toen las ik dit stukje en struikelde ik emotioneel over dat metertje boekenkast. En dacht oh god ja, als je dan eenmaal niet meer thuis te redden bent word je afgevoerd en mag er maar een metertje van je boeken mee... Wat een hel, het idee alleen al. Het kwam sterker binnen dan alle andere obstakels die bij het ouder worden horen, waarschijnlijk had ik die al enigszins verinnerlijkt, maar dit duidelijk nog niet.

[Carla · Rating 4 out of 5]

3.5 sterren. Mooi boek, al voelde ik me wat overvallen door het einde

[Ekmef · Rating 5 out of 5]

Het is echt heerlijk als een van je favoriete schrijvers een nieuw boek uitbrengt. Geen gedoe met reviews checken maar gewoon meteen kopen omdat je weet dat het goed gaat zijn. Wat zal het deze keer zijn?

Weer een boek van net iets meer dan 200 pagina's dat eigenlijk gewoon iets meer de ruimte had moeten krijgen. Ja, al het essentiële is verteld, niets te veel, maar lieve Anna Enquist, we willen gewoon graag nog wat meer tijd in het hoofd van jouw personages doorbrengen!

Dit boek is niet alleen relevant voor oudere mensen. Iedereen kan tenslotte een beperking krijgen. Je ziet de personages er mee worstelen. Er is een boel geïnternaliseerd validisme te vinden, maar ik denk eigenlijk niet dat Enquist dat woord kent. Wat het discours wel wat verarmt. Toch zien we wel prachtige voorbeelden van mutual aid.

Ik denk dat ik Enquists boeken over muziek uiteindelijk sterker vind, maar deze thematiek over ouder worden, relaties, geheim in relaties, weet ook te boeien. Ok dat klinkt echt intens saai maar is het niet haha. Gewoon lezen. Mooi boek.

Enige minpuntje is dat Enquist echt nul research gedaan heeft (zoals ze tegen Trouw vertelde). De huisartsenpost gaat geen lijsten met namen van potentieel kwetsbare mensen aan thuiszorginstanties geven, dat mag niet eens van de AVG. Wat wel gebeurt is dat huisartsen (dus niet de -post die alleen voor spoed is) hun praktijkondersteuner geriatrie bij mensen langsstuurt.
En het thuiszorgvak is allang niet meer romantisch voor mensen zorgen, medewerkers worden opgejaagd door strakke targets. Laat staan dat ze wat anders mogen doen dan een zorgtaak...

[Danny Jacobs · Rating 4 out of 5]

Ik las dit weekend een mooi boek. Het einde van Erna Ankersmit van Anna Enquist is een roman die vooral raakt door zijn scherpe blik op ouder worden, herinnering en waardigheid. Enquist schetst een indringend portret van iemand die ooit in het centrum van de literaire wereld stond, maar zich nu steeds meer aan de rand van de samenleving voelt belanden.

Het boek onderzoekt hoe identiteit en zelfbeeld veranderen wanneer roem, erkenning en sociale rollen langzaam vervagen. Daarbij stelt de auteur vragen over autonomie: hoe blijf je baas over je eigen leven wanneer anderen steeds vaker voor je gaan beslissen?

Tegelijk gaat het over de onverwachte kracht van menselijke verbondenheid, zelfs tussen mensen uit totaal verschillende werelden.

Zoals vaker in het werk van Enquist speelt ook de confrontatie met het verleden een grote rol. Herinneringen, verlies en rouw vormen een stille onderstroom die het verhaal emotionele diepte geeft.

De roman laat zien hoe het einde van een leven niet alleen een afsluiting is, maar ook een moment van herinterpretatie. Met haar heldere, sobere stijl schrijft Enquist over existentiële vragen zonder zwaarwichtig te worden. Zo wordt het boek een indringende reflectie op tijd, sterfelijkheid en de betekenis van vriendschap.

[Alfred van de Weg · Rating 5 out of 5]

Gelaagd, bijzonder fijnzinnig geschreven verhaal over twee vrouwen, wier leven steeds meer aan elkaar verbonden raakt. Het psychologische inzicht van de auteur geeft bijzondere diepgang in de verhaallijn. Thema’s als ouderdom, vriendschap en autonomie worden op een geloofwaardige en spiegelende manier neergezet.

[René Stommel · Rating 2 out of 5]

Er ontwikkelt zich een vriendschap tussen een 80-jarige schrijster en een pakweg 40-jarige gezinshulp. Niet vanwege dit thema an sich, maar vanwege de houtjes-touwtjes-stijl van de auteur is het een volstrekt ongeloofwaardig verhaal geworden, met rare plotwendingen. Het alter ego van Enquist, de oude schrijfster, is kwaad en oordelend, en daarnaast ook nog pretentieus (komt ineens met Yourcenar aanzetten) en zelfingenomen (het is moeilijk om niet Enquist-zelf te zien als ze haar hoofdpersoon laat zwijmelen over haar beroemdheid en literaire kwaliteit die "ze" tegenwoordig niet meer op waarde weten te schatten. Ze heeft onrealistische ideeën over de inlichtingendienst en over de wereld. Boze oude vrouw.

[Lieke Polak · Rating 3 out of 5]

Geleend van mama. Mooi boek, zonde dat het zo’n onaantrekkelijke titel + omslag heeft, want het verdient meer! Zal ik meer van Anna Enquist lezen? Ps leuke naam: Vronie 🥰

[Anna Poortman · Rating 3 out of 5]

Het boek heeft me niet echt gepakt. Kan me voorstellen dat mensen het mooi vinden, maar het was niet echt mijn ding. Beetje saai, hoewel ik het wel moeiteloos heb uitgelezen

[Ineke · Rating 3 out of 5]

Nee, dit boek raakte me niet. Het onderwerp is mooi, een intelligente zelfstandige vrouw, die zich verzet tegen aftakeling en wat daar bij hoort aan identiteitsverlies.
Het is toch een beetje clichématig uitgewerkt met moppertirades op de bekende onderwerpen: betutteling, niet meer meetellen etc.
De dwarsverbanden en relaties tussen de personages vind ik nogal ongeloofwaardig. Dus nee, geen literair hoogtepunt helaas.

[Margarita Mitreva · Rating 3 out of 5]

In Het einde van Erna Ankersmit weet Anna Enquist een bijzonder en gelaagd verhaal neer te zetten over ouderdom, verlies en onverwachte verbondenheid. Het verhaal begint met een ogenschijnlijk klein misverstand: een thuiszorgmedewerkster die aanbelt bij Erna Ankersmit, een oude, koppige schrijfster die helemaal geen hulp wil. Wat volgt is echter veel meer dan een simpele vergissing.

De ontmoeting tussen Erna en verzorgster Vronie vormt de kern van het boek. Waar Erna in eerste instantie afstandelijk en afwijzend is, ontstaat er langzaam een bijzondere vriendschap. Enquist beschrijft deze ontwikkeling op een rustige en geloofwaardige manier, waardoor je als lezer echt wordt meegenomen in hun groeiende band.

Wat ik sterk vind aan dit boek, is hoe de thema’s zijn uitgewerkt. Onderwerpen als eenzaamheid, rouw en het omgaan met het verleden komen duidelijk naar voren, zonder dat het zwaar of geforceerd aanvoelt. De wandeltocht langs de Muur van Hadrianus vormt daarbij een mooi symbolisch hoogtepunt, waarin niet alleen de relatie tussen Erna en Vronie verdiept, maar ook het verleden van Erna wordt blootgelegd.

Daarnaast zit de verhaallijn goed in elkaar. Het verhaal ontwikkelt zich geleidelijk, met voldoende spanning en emotionele diepgang om je geboeid te houden. De combinatie van het heden en Erna’s verleden zorgt voor extra lagen, waardoor het boek meer is dan alleen een verhaal over ouder worden.

Anna Enquist slaagt erin om een ontroerend en betekenisvol verhaal te vertellen dat je aan het denken zet over relaties, verlies en de waarde van menselijk contact.

[Kitty Hovenkamp · Rating 5 out of 5]

Het verhaal begon rustig met de ontmoeting tussen Erna (80 jaar) en Vronie (40-45 jaar). Vronie, die net met haar nieuwe baan (wijkzorg) kwam bij Erna kijken/checken of zij zorg nodig had. Dit viel, bij Erna, in verkeerde aarde. Doordat het zeer slecht weer was mocht Vronie blijven bij Erna en dronken ze koffie.

Na deze ontmoeting ontstaat er een vriendschap tussen beide vrouwen. Het verhaal krijgt snel meerdere lagen, die langzaam bloot worden gelegd. Erna is een schrijfster, die zeer succesvol is geweest. Zij is met een boek bezig, maar heeft een writersblock.

Erna is een pittige dame die de regie zelf in handen wil houden. Ouderdom vindt ze een straf; mensen vallen om, overlijden, worden ziek. Het is een boek over ouder worden, autonomie, vriendschap en eerlijkheid, hoe ga je om met geheimen. Het einde van het boek vond ik zeer mooi.
Ik heb genoten van het boek.

[Heleen · Rating 3 out of 5]

Een beknopt boek, met invoelbare gedachten en reële personages, waarin de vaardigheid van een ervaren schrijver duidelijk tot uitdrukking komt. Tegelijkertijd ontbeert het diepgang en echte worsteling, en krijg je het gevoel dat Enquist vanuit routine (op verzoek van de uitgever?) een mooi verhaal heeft geconstrueerd. Voor degene die het boek bij de hand heeft: op p. 170 staat het mooiste inzicht. Over wat je op je oude dag nog wel en niet medisch moet laten onderzoeken en wat - bij een teruglopende gezondheid - er dan werkelijk nog toe doet…
Maar het gevoel beklijft dat dit slechts de opzet was van wat een veel grotere roman had kunnen worden- daarom “slechts” 3 sterren voor deze top- schrijfster.

[Diana de Jong · Rating 3 out of 5]

Aardige karaktertekening van een schrijfster op leeftijd, maar het haastige einde is slecht afgewerkt.

[SuzannevHaaften · Rating 4 out of 5]

Mooi langzaam boek, de opbouw van een nieuwe vriendschap waar Vronie en haar gezin heel snel Erna leren kennen en haar als een soort familielid gaan zien. Het hele gezin raakt verknocht aan haar, tot er geheimen tevoorschijn komen. Ook Erna haar boek en gezondheid blijft angstvallig geheim gehouden.
Fijn geschreven, fijne personages, toch ook wel spannend door de geheimen.

[Heleen Groenenstein · Rating 4 out of 5]

Eigenlijk 3.5 ster. Een mooi boek dat fijn leest en je makkelijk meeneemt in het verhaal. Soms hangt het verhaal wel wat aan toevalligheden aan elkaar. Naar het einde toe vond ik het boek wat minder sterk worden. Het einde kwam bovendien nogal abrupt, waardoor ik het verhaal niet helemaal bevredigend vond eindigen.

[Bregje ten Boom · Rating 5 out of 5]

Het einde was echt zo zo mooi

[Corinnederuiter · Rating 5 out of 5]

Ook van dit boek van Anna Enquist enorm genoten. Mooi to the point beschreven hoe belangrijk het is om zo autonoom mogelijk te blijven bij het ouder (en zieker) worden. En wat de impact is van het verliezen en vinden van van (nieuwe) vriendschappen. Het gaat er alleen nog om wat er echt toe doet. En dit boek doet er toe!

[Eugenie · Rating 4 out of 5]

Recensie Mieke van der Weij:

De toon is meteen gezet: aan de deur bij de tachtigjarige schrijfster Erna Ankersmit staat een zorgmedewerker op de stoep, ongevraagd.

Het einde van Erna Ankersmit ★★★★
‘Daar heb ik niks mee te maken, ik weet niet wat u hier komt doen’. Wat een heerlijk personage heeft Anna Enquist geschapen, eigenzinnig, nukkig. Iemand die de eerste versie van haar romans nog met potlood in een schriftje schrijft. Ongetwijfeld heeft ze er veel van zichzelf ingestopt. Natuurlijk moet je ervoor waken om niet alles wat Ankersmit denkt en vindt aan Enquist tot te schrijven. Maar dat zaken als bezuinigingen op het onderwijs, en het afbrokkelen van culturele instanties ook Enquist ter harte gaan, durf ik wel voor mijn rekening te nemen.

Dat geldt ook voor het besef dat je toekomst (ook Enquist is tachtig) nog maar kort is. Daar word je met je neus op gedrukt door het feit dat vrienden om je heen doodgaan of vreselijke ziektes ontwikkelen. Dat is een beklemmend en een ondraaglijk perspectief, dat door Erna overigens volstrekt wordt genegeerd:

‘Alles in mij is in verzet, denkt ze. Mijn lichaam dat de jaren niet wil voelen, en mijn geest die weigert vooruit te kijken. Mijn vrienden kunnen lijden aan de gruwelijkste neurologische ziektes, kunnen sterven, ik blijf er in het verborgene van overtuigd dat het mij niet aangaat. Dat zoiets mij niet, nooit zal overkomen. Ik leef in een toestand van extreem bedrog.’ Herkenbaar?

Daar komt de vraag nog bij of je leven (en schrijverschap) enige betekenis heeft gehad. ‘Ik zit hier wat te spelen met woordjes, alsof dat er iets toe doet. Met een beetje geluk komen ze in een boek terecht dat jarenlang op een plank staat in de bibliotheek.’

Het verhaal: die thuiszorgmedewerker, Vronie, wordt toch binnengelaten (het hagelt), letterlijk, en figuurlijk, in Erna’s leven. Er ontwikkelt zich zelfs een vriendschap die de generaties overstijgt. Vronie, een wegbezuinigde violiste, is veertig, heeft een man en twee pubers. Erna, die nooit een kinderen heeft gehad – wel een man, maar die is al lang geleden verongelukt – is nieuwsgierig naar Vronies leven en Vronie misschien wel naar dat van haar, volstrekt autonoom.

Omdat Erna’s vriendin Paulien te maken krijgt met een man met dementie (ja natuurlijk, dat ligt ook nog op de loer) kan die niet mee op de wandeltocht langs de muur van Hadrianus, en meldt Vronie zich. De episode beslaat maar een klein deel van het boek, maar is wel cruciaal. Tijdens de tocht krijgt Erna fysieke problemen.

Dat Vronies man Thomas een leerling blijkt te zijn geweest van Erna’s man die linguïst was, gespecialiseerd in Georgische dialecten, is wel erg toevallig. Maar ach, ik vergeef het Enquist, want haar boek is een plezier om te lezen, er zit gewoon een heerlijke toon in. En het is nog spannend ook, want onder welke omstandigheden is Erna’s man destijds eigenlijk om het leven gekomen? Ik ga dat niet spoilen. Misschien lijkt de thematiek zwaar, maar zo voelt het niet. Integendeel, het is heerlijke lectuur. En dat einde uit de titel is ook dubbelzinnig.

[Marij Frantzen · Rating 4 out of 5]

Wel aardig geschreven boek van Anna Enquist, mooie thema’s, maar uiteindelijk een zwak verhaal en te veel toevalligheden.
De hoofdpersoon Erna is een bekend schrijfster die inmiddels op leeftijd is gekomen en de waardigheid en autonomie verliest die ze ooit had. Hoe kwetsbaar word je bij het oud worden. Mooi en heel navoelbaar vond ik die beschrijvingen, dat kun je alleen maar zo verwoorden als je het zelf voelt. Anna Enquist heeft dezelfde leeftijd. De aftakeling van je lichaam, niet meer kunnen wat altijd vanzelfsprekend was en het eigenlijk niet willen toegeven, angst voor afhankelijk worden, verlies of dement worden van vrienden om je heen.
Thema’s als vriendschap, huwelijk, spionage, bezuinigingen in de culturele sector (heel actueel) opvoeding, al deze thema’s komen onder meer aan bod.
De vriendschap tussen Erna en Vronie ontstaat uit een toevallige ontmoeting en nog meer toevallig zijn de gebeurtenissen die voortvloeien uit die vriendschap. Vronie is een heel ander type vrouw dan Erna ze heeft een gezin en andere dingen aan haar hoofd. Toch klikt het tussen die twee, ze zijn nieuwsgierig naar elkaars leven.
Erna is een nukkige intelligente vrouw met karakter, die worstelt met het ouder worden, ik vond haar heel goed getypeerd. Zij weet wat ze wil en ondanks haar 80 jaar laat ze zich niets opdringen. Ze is aan haar laatste boek bezig, dat ook gaat over een oudere man, en wil dit koste wat het kost afmaken, wetende dat hierna haar bekendheid vervaagt en vergeten wordt. Lijkt dit op de situatie Anna Enquist?
Verder zit er nog een beetje spanning in het verhaal die boeit en je wil weten hoe het afloopt. De alweer toevallige relatie tussen Jacob, de overleden man van Erna en Thomas, de man van Vronie doet geheimen onthullen die leiden tot toch wel een mooi einde.
De mooie gevoelige beschrijvingen van de ouder wordende mens, vriendschappen en relaties vond ik zo werkelijk dat het mij toch vier sterren waard is, ondanks het zwakke verhaal.

[Vincie · Rating 2 out of 5]

Hier had ik eigenlijk meer van verwacht…

Beetje rommelige verhaallijn vol toevalligheden (Vronie die plots bij Erna binnenstapt, Thomas die van Jacob les heeft gehad en mee naar Georgië is geweest, en plots een soort spion wordt, de wandeling bij de muur van Hadrianus…) en vlakke personages.

Alle karakters zijn volkomen inwisselbaar, hebben niks unieks, het had iedereen kunnen zijn, en ook slechts twee personen in plaats van de opvulling.

Nee, het had mooier uitgewerkt kunnen worden, het leest een beetje als een haastklus. Alsof dit Erna Ankersmits laatste boek is die ze vanwege een hersentumor maar even heeft afgeraffeld.

Ben wel benieuwd naar de andere boeken van Anna Enquist.

[Mathilde · Rating 3 out of 5]

Ik had een interview gezien met Anna Enquist over dit boek. Ik kende haar nog niet. Ze had mijn interesse gewekt met haar achtergrond als psychoanalytica en het thema van haar laatste boek: het gevoel als oudere langzaam afgeschreven te worden. Ook Enquist zelf is op leeftijd, ze schrijft vanuit persoonlijke ervaring. Het was een prima verhaal, maar niet erg bijzonder.

[Boudewijn Hogeboom · Rating 4 out of 5]

Een helder geschreven verhaal, leuke overpeinzingen, mooi, sprankelend taalgebruik en een paar verrassende wendingen. Naast best wel wat voorspelbare gemopper op de moderne tijd, ironie, omdat Erna een boek schrijft over een oude mopperende man en daar weer over twijfelt. Een erg functioneel gebruik van alle elementen, alles wat genoemd wordt heeft een functie in het verhaal.

[Aver60 · Rating 2 out of 5]

Ik las dit boek als gratis ebook van de maand van de NRC. Na lezing blijf ik achter met het gevoel dat de auteur een paar van haar niet levensvatbare boek-ideetjes bij elkaar heeft gegooid en daar vervolgens, snel, een niet zo dik boek met een ongeloofwaardig plot van heeft gewrocht.
Afgeraffeld, met weinig respect voor haar lezers (of haar personages). Bijvoorbeeld, als Vronie veertig is en Jacob is al dertig jaar dood, is Thomas dan wel oud genoeg om bij Jacob college gelopen te hebben?

[Muriël Van Der Wal · Rating 4 out of 5]

Over ouder worden en geheimen (onthullen). Niemand wordt er beter van. Van beiden niet ;).

[Thea Van der knoop · Rating 4 out of 5]

Prachtig geschreven boek wat je achter elkaar uitleest en je aan het denken zet over je eigen leven.

[Martine Geerardyn · Rating 4 out of 5]

Niet zo sterk als haar eerdere boeken maar wel boeiend, met veel empathie geschreven, ik vermoed dat het hoofdpersonage dicht bij Anna Enquist zelf staat.

[Bart · Rating 4 out of 5]

4⭐️

[Elsbeth Vogel · Rating 4 out of 5]

Gewoon weer prachtig.

[Annette Koster · Rating 3 out of 5]

Een onwaarschijnlijk verhaal met een nog onwaarschijnlijker plot. Toch nog drie sterren gegeven omdat het voldeed aan mijn behoefte aan een makkelijk lezend niemendalletje.

[Jan · Rating 2 out of 5]

Niet een van mijn favoriete romans van Enquist. Naar mijn smaak wat te veel clichématige uitspraken over ouderdom en oud worden en een wat kabbelend verhaal met -toegegeven- een verrassend eind.