Alles voor de reis

by Adriaan van Dis

Een ongeneeslijk zieke vrouw kiest voor een hospice want daar kan ze ook haar minnaar ontvangen. In een aanklikbed. Met morfinepleisters en een verboden glas wijn uit een theekopje. In de weken die haar resten vraagt zij hem haar mee op reis te nemen. 'Ik wil weg hier!' Het tweetal maakt een vlucht in de verbeelding, beleeft wonderlijke literaire tochten en vindt steun bij schrijvers en dichters. Maar zij verkennen ook elkaar. Hun verschillen, overeenkomsten, de leugens, vrijages, het verraad en de wonden die hen vormden.
'Kon ik haar stem maar in woorden klank geven. Zo zacht en warm, zonder sporen van een accent, maar wel ingehouden deftig. Ze was ouderwets beschaafd. Als ik haar in zinnen oproep, hoor ik haar. Zie ik haar… Laat ik dan proberen haar uiterlijk te beschrijven. Ga toch zitten, liefje, dit gaat nog even duren. Ik ga je met wildvreemden delen.'

Genres: Dutch Literature, Roman, Literature, Fiction, Audiobook, Novels

208 pages, Hardcover

Published January 15, 2026

About the author

Adriaan van Dis is a Dutch writer, journalist and TV presenter, who debuted as writer in 1983 with the novel Nathan Sid. That same year he debuted as a TV presenter as host for the book talkshow Hier is... Adriaan van Dis. The show lasted until 1992 and was repeated once in 2013 in honor of the Dutch book week and every year since, once a year during the Dutch book week. In 2017 he said that it was the last show unless he would be able to get a very special writer in the programme. He succeeded and interviewed Stephen Fry in March 2018 in what will probably be the last Hier is... Adriaan van Dis

Reviews

[Wilma · Rating 5 out of 5]

Prachtig…puur…ontroerend…een ode, een eerbetoon aan de liefde.
Adriaan van Dis heeft hun liefde, zijn liefde voor Eefje vereeuwigd in dit boek.
‘ Bestaan er ook gedichten over verliefd sterven? ‘
Voor ‘de Ander’ moet dit eerbetoon, deze vereeuwiging van de liefde door middel van dit schrijven heel erg pijnlijk zijn…

[Margarita Mitreva · Rating 3 out of 5]

In Alles voor de reis van Adriaan van Dis ontvouwt zich een verstild, intens verhaal over afscheid nemen, verlangen en de kracht van verbeelding. Het boek leest soms als een roman, soms als een lange, poëtische overpeinzing. De taal is zorgvuldig, beeldend en doordrenkt van gedachten die diep onder de huid kruipen.

Centraal staat een ernstig zieke vrouw die bewust kiest voor een hospice. Niet alleen om haar laatste dagen in rust door te brengen, maar ook om ruimte te maken voor iets wat nog één keer moet gebeuren: haar minnaar ontvangen. Zelfs de verboden geneugten — een glas wijn, schuilgaand in een theekopje — krijgen in deze setting een bijna symbolische betekenis. Het zijn kleine daden van verzet, tekens van levenslust in een lichaam dat het langzaam opgeeft.

In de weken die haar resten vraagt zij haar minnaar om haar mee te nemen op reis. Niet fysiek, maar in gedachten. Samen maken ze een denkbeeldige tocht langs herinneringen, verlangens en literaire werelden. Ze ontmoeten schrijvers en dichters in hun gesprekken, vinden troost in woorden die eerder door anderen zijn uitgesproken. Literatuur wordt een toevluchtsoord, een manier om het onvermijdelijke te verzachten.

Wat dit boek zo bijzonder maakt, is de manier waarop Van Dis de laatste levensfase niet enkel als afscheid beschrijft, maar als een periode van verdieping. De vrouw is niet alleen patiënt; zij is geliefde, denker, lezer, reiziger in de geest. In haar kwetsbaarheid toont zij kracht. In haar naderende einde blijft zij verlangen, zoeken, vragen.

De relatie tussen haar en de minnaar is gelaagd. Ze verkennen niet alleen hun liefde, maar ook hun verschillen, hun teleurstellingen en misschien zelfs het verraad dat in elke menselijke verhouding kan schuilen. Juist in deze eerlijkheid ontstaat een intieme toenadering. De dood maakt hun gesprekken niet kleiner, maar groter.

Alles voor de reis is geen luid boek. Het fluistert. Het nodigt uit tot vertraging en bezinning. Van Dis weet met een zachte, bijna poëtische pen een vrouw tot leven te wekken die op het punt staat te sterven — en juist daardoor onvergetelijk wordt 📖

[Rob de Wolf · Rating 5 out of 5]

Liefdevol afscheid van Adriaans zeer geliefde eigenzinnige minnares.

Een roman over zijn leven met en over afscheid van haar.

Hoe hij haar nooit heeft gekregen maar wel het mooiste leven met haar heeft geleefd.

Moeilijke verhoudingen zijn moeilijk, maar de liefde van het samen willen zijn omdat je elkaar anders zo erg mist, overwint het van wat er niet kan en blijkt dan in retrospectief compleet en mooi want liefdevol in innig gedeelde en gevoelde verbondenheid.

Must read!
Bij ons in de huis bilbiotheek.

[Jelt · Rating 4 out of 5]

Een ontzettend lief liefdesboek. Waarin Van Dis over Eva lijkt te schrijven met de handrem er af. Eindelijk mag het, lijkt hij de lezer te willen laten weten. Wie-wie precies is interesseert me niet en of ik het nou wel of niet als roman zou bestempelen ook niet, in tegenstelling tot sommigen hier. Er gaat een kracht uit van de manier waarop hij de lezer meegeeft: ook (of juist) binnen de liefde mogen geheimen bestaan.

[Simone Bais · Rating 5 out of 5]

Wat een heerlijke leeservaring; ik heb weer eens lekker op een zondagmiddag in een ruk een boek uitgelezen. Wat een prachtig beschreven liefde, ik werd er ook weer een beetje verliefd van. Toen mijn geliefde diezelfde zondagmiddag een opmerking maakte over het huishouden terwijl ik weer aan het lezen was, kon ik alleen maar verzuchten dat hij dat misschien ooit nog zou gaan missen; mijn eeuwige uitstellen van opruimen en schoonmaken. ‘Ze was een ongelooflijke smeerpoets, een taddik. Het was een bende in haar houten huisje. Ze haatte stofzuigen, wilde van geen werkster weten. Ze had mij, een tuthola.’ Zelfs haar minder mooie kanten, haar leugens, beschrijft hij liefdevol. Ergens is het een fijne gedachte dat ik zijn, volgens Eefje, neiging tot overdrijven ook op dit verhaal kan toepassen: ‘bij jou moet je alles door tien delen.’ Ik kan mezelf troosten dat dit verhaal vooral de mooie kant van de liefde, van de affaire toont. Een affaire van 38 jaar tot de dood hen scheidde, dus kunnen we het dan toch een officiële relatie noemen? In december las ik Schaduwweduwe en toen vroeg ik mij ook af of juist dat geheime, het niet officiële, het verhaal, of de liefde, misschien zo mooi maakt? Of deden ze elkaar toch tekort? ‘De bijrol van minnaar - meer gunde ik mijzelf niet.’

[Janna Van Egmond · Rating 4 out of 5]

Och zo lief en prachtig geschreven. Het voelt echt alsof je mee gaat op hun (liefdes) reis.

[Esther · Rating 5 out of 5]

Een prachtig boek over het leven in het algemeen en de liefde in het bijzonder. Als luisterboek geluisterd waarbij de stem van de auteur het boek nog meer tot leven brengt, aanrader!

[Julia Van der weide · Rating 5 out of 5]

Ik moest een beetje wennen aan de beknopte manier van schrijven (bijna als bullets), maar het verhaal was prachtig met mooie poëtische zinnen. Tip om deze te luisteren!! Dan krijg je ook mooie piano muziek tussendoor

[Froukje Veenstra · Rating 4 out of 5]

Prachtig en lief, maar ook, jeez, een bericht uit het monogame leven waarin we geen noten kraken maar gewoon een zak chips eten: het is hier zo slecht nog niet

[Vitoria Vinken · Rating 5 out of 5]

Liefde bestaat? Maar misschien moet je daar wel Adriaan van Dis voor zijn.

Wat moet het lekker zijn als je zo ongegeneerd een karikatuur van jezelf durft te zijn. Sommige stukjes waren echt wel tenenkrommend, zoetsappig en waanzinnig snobistisch (helpt niet als je ziet hoe hij op video dit boek voordraagt met een handje dat meebeweegt terwijl hij zijn zinnen melodieus uitspreekt), maar ik kan er toch niet omheen dat het echt prachtig is. De liefde springt van de bladzijden af. Over dat ze van elke kamer een teringbende maakte: “Elke kamer veranderde ze in een schilderij van Jan Steen. Prachtig.” Nou, mij heb je.

[Hanna · Rating 4 out of 5]

<3333333333

[Sonja Lont · Rating 4 out of 5]

Wát een ode… maar kom toch uit een zodanig gezin van Wimfans dat de egotrip me ook pakt… Adriaan idk man

[Maxime Schóze · Rating 4 out of 5]

‘Geen schat zo groot als een gerieflijk leven’
Hoe kan deze man zo’n verdrietig leven als de Ander zo romantisch en mooi laten klinken? Na het lezen van dit boek wil ik ook een affaire met Adriaan van Dis. Dan nemen we een buitenhuisje, drinken we wijn. Bij het ontbijt schrijft hij een versje voor mij!

[Arjen · Rating 4 out of 5]

Ik heb meerdere boeken van Adriaan van Dis gelezen. En daarbij heb ik het meest genoten van zijn reisverhalen. Dit boek, een prachtig eerbetoon aan zijn 'Eefje' is tegelijkertijd een mooie potpourri van reisverhalen en resiverhaaltjes. Allerlei bestemmingen worden aangedaan in het boek en tegelijkertijd reizen we zo door het leven van Eefje en Van Dis.

Het is een mooi, liefdevol en teder boek. Een prachtig terugblik en daarmee ook een inkijkje in markante levens. Levens die ongebruikelijke afslagen maken, ongebruikelijke keuzes maken en steeds meer in elkaar verstrengeld raken. Absoluut het lezen waard!

[Fem]

een lief boek 💚

[Rosa Timmer · Rating 4 out of 5]

Heel moeilijk om zo’n verhaal sterren te geven, het is eigenlijk onbehoorlijk om te doen. Want het is zijn verhaal, een verhaal doordrenkt met liefde, verdriet, hoop, samenzijn en het onmogelijke van je liefde willen hebben en ook vrij willen laten.

Eerlijk, het is prachtig geschreven. Je gaat met de snelheid door het verhaal heen als hoe hij met haar de tijd beleefde. Soms wat trager, dan weer in een flits. De periode in Afrika vond ik heel prachtig. Ook vond ik het heel mooi om eens representatie te zien van een biseksuele man in de Nederlandse literatuur. Een orientatie die maar al te vaak wordt geridiculiseerd en gemarginaliseerd. Of dan weer met een stoomwals aandacht vraagt dat het te lang ontbeerde. In dit boek is het er gewoon. Nonchalant maar daardoor zo belangrijk.

Wat stoorde is niet het schrijven maar dat je Adriaan wel door elkaar wilt rammelen: je verdient beter! Maar dit is wie hij wilde. En daar hebben we niets van te vinden.

[Anna Steinprinz · Rating 4 out of 5]

Een heel mooi boek over onconventionele liefde en de schoonheid die daar in kan zitten

[Lyda Van Den Bos · Rating 4 out of 5]

Een mooi eerbetoon aan zijn geliefde.

[Hester]

Een tedere en ontroerende vertelling, en een genot om naar te luisteren. Van Dis heeft een fijne stem om naar te luisteren, en de toevoeging van pianospel maakt de ervaring helemaal rond.

[Annabel Kingma · Rating 4 out of 5]

Las lekker weg en een mooi poetisch boek over liefde op het sterfbed. De vraag resteert: was er consent om dit boek te publiceren? Guess we'll never know.

[Annelin Pesman · Rating 4 out of 5]

Wat een mooi, liefdevol boek

[Franske Brandt · Rating 5 out of 5]

Een echte en zeer persoonlijke van Dis. Mooie zinnen vol liefde over zijn liefde voor Eefje/Ellen. Erg van genoten.

[Wytse de Jong · Rating 4 out of 5]

zo schrijven over liefde, dat moet wel liefde zijn

[Gabye · Rating 5 out of 5]

Olla vogala liefste… Nestjes overal.
Waar wachten we nog op?

[Hans van der Veeke · Rating 2 out of 5]

Een soort dagboek in stacato geschreven over zijn relatie, reizen en belevenissen met Eefje. Zij is een soort van kruising tussen Jezus, maagd Maria, de heilige geest en Brigitte Bardot (zelfs ezels krijgen een erectie van haar). Zijn manier van schrijven om de diepgang van de relatie aan te tonen vindt geen vruchtbare grond bij mij. Het is te intiem. Hij had het boek voor zichzelf moeten houden. Bij tijd en wijle is het een interessant verhaal maar even vaak is het ook iets waar ik teveel buiten sta om er iets van te vinden.

[Henriette · Rating 5 out of 5]

Wat een prachtige liefdesverklaring is deze poëtische ode aan een (geheime) relatie.

[Anne Bergsma · Rating 1 out of 5]

Ik ga voor het gemak voorbij aan het woord ‘roman’ dat op het omslag prijkt. Een roman is dit niet: de ‘ik’ is Adriaan van Dis (dat wordt zonneklaar uit interviews), Eefje is Ellen Jens en de Ander is Wim Schippers. Hoe het komt dat ‘Alles voor de reis’ van Adriaan van Dis in de dag- en weekbladkritiek een gunstige ontvangst kreeg, snap ik niet. Ik vind het een nogal smakeloos boek. Een aantal lichamelijke details vind ik vrij onsmakelijk, veel te weinig ingetogen. Daar komt bij dat Van Dis zo overduidelijk gedreven lijkt te zijn door verongelijktheid. Hij voelde zich ten achter gesteld bij Wim Schippers - Jens bedroog hem met Van Dis, maar de laatste speelde 38 jaar de tweede viool. Een wat onsmakelijk drietal, zo komt het mij voor. In het Parool noemde Maarten Moll de kinderachtige manier waarop Van Dis zijn hoofdpersoon zich laat vergelijken met De Ander en met hem wedijvert ‘verpissen’ Dat is precies wat het is. Over de kwalificatie ‘roman’ die het omslag prijkt, zegt Moll: “daar trappen wij niet in.” Wij ook niet

Tot op het laatst vliegen de bevuilde luiers, geboerde alfabetten en onbedwingbare flatulentie de lezer in het gelaat. Zonder smaak opgeschreven, ook dat nog. Van Dis is namelijk geen Van het Reve, die de gassigheid des ingewands in ‘Lieve Jongens’ heel wat geestiger en beklemmender beschrijft (“Uit het glas bereikte mij nu ook een alle menselijke hoop uitdovende putlucht”). Dit boek had wat mij betreft beter ongeschreven kunnen blijven.

[Annet · Rating 4 out of 5]

Met zijn laatste roman geeft Van Dis een bijzonder intiem inkijkje in de (publiek) geheime relatie die hij jarenlang had met Ellen Jens. In het boek noemt hij haar Eefje. Zij regisseerde zijn televisieprogramma Hier is... Van Dis en was de partner van Wim T. Schippers, in dit boek consequent 'de Ander' genoemd. Eefje ligt in een hospice en daar zit Van Dis urenlang aan haar bed. Samen halen ze herinneringen op aan de vele reizen die ze maakten.
Met zijn onaffe zinnen en originele woorden heeft Van Dis op poëtische wijze een nieuwe bladzijde toegevoegd aan zijn sterk autobiografische oeuvre. De intertekstualiteit, citaten en gedichten van andere auteurs erdoorheen geweven, maakt dit boek tot een prachtige en ontroerende, postume liefdesverklaring.

[Saskia · Rating 5 out of 5]

Ik had wat huiver om dit boek te lezen. Zwaar thema, lezen over de lijdensweg naar de dood. En wat een verrassing werd dat. Een teder, liefdevol eerbetoon aan Eefje. Al verhalen vertellend, samen op reis door heden en verleden, dan wordt de lijdensweg naar het afscheid mild. Het was geen enkel moment verdrietig, warmte, tederheid en liefde overspoelt alles in dit boek. En wat prachtig literair poëtisch geschreven. Misschien hielp het dat ik boek luisterde, voorgelezen met de gedragen stem en elitaire uitspraak van de schrijver zelf.

[Bas Evers · Rating 4 out of 5]

Zo wrang én verwarrend én intiem én afstandelijk én vurig én koud was de liefde met Eefje, allemaal andere kanten van dezelfde medaille. Wat een ontroerend en bijzonder verhaal. Wie niet week in z’n knieën wordt van de reizen aan het sterfbed heeft geen ziel.