Jaap reist in 1948 met zijn moeder naar Java. Zijn vader is al een jaar eerder vertrokken om een hoge functie op een suikerplantage te bekleden.
Jaap belandt in een wereld van grote tegenstellingen. Een schitterende wereld vol wilde natuur, indringende geuren, kleurige cultuur en de stille kracht: waar de grens tussen wat zichtbaar is en wat de goden doen vervaagt. Het is ook een gewelddadige wereld, waar Nederlanders met harde hand proberen vast te houden wat niet van hen is.
De vader van Jaap wil er niet van horen dat Indonesië van de Indonesiërs is, voor hem is het nog steeds Nederlands-Indië, al heeft Soekarno al drie jaar eerder de onafhankelijkheid uitgeroepen. Maar Jaap hoort andere verhalen van de arts, meneer Quist, die hij op de boot heeft ontmoet. En al mag hij niet omgaan met Gus – die een Indonesische moeder heeft – dat wordt wel zijn beste vriend.
En dan is er die prachtige plek bij de waringinboom, waar magische dingen gebeuren en een meisje verschijnt…
‘De lotus en de waringinboom’ speelt zich af in 1948, vlak na de Tweede Wereldoorlog. Jaap komt per boot aan in Indonesië, waar zijn vader leidinggeeft aan een suikerfabriek. Jaap maakt vrienden maar komt snel tot de conclusie dat er een hoop ongelijkheid is. Hij leert van de dokter van het suikerbedrijf dat je ook op een andere manier naar (de verschillen tussen) mensen kunt kijken. Naast het realisme speelt ook de spiritualiteit van Indonesië een grote rol, er worden bijvoorbeeld magische en genezende krachten toegedicht aan de waringinboom waardoor de slechtziende Jaap ineens geen bril meer nodig heeft. Dit boek is een boeiend verhaal over een land waar de kinderen van nu misschien niet heel veel over weten, waarin Indonesië tot leven komt in geuren en kleuren en waarin ook de soms ingewikkelde rol van Nederland(ers) niet uit de weg wordt gegaan.
Uitgegeven bij Lemniscaat, voor lezers vanaf 12 jaar.
We spreken Robin Raven uitgebreid over dit boek in aflevering 157 van De Grote Vriendelijke Podcast. Luister nu via Spotify, je podcast-app of https://degrotevriendelijkepodcast.nl .
Goed boek over de tijd ná het uitspreken van de onafhankelijkheid van Indonesië door Soekarno, maar vanuit het perspectief van een Nederlandse jongen. Zijn vader vindt dat het nog steeds Nederlands-Indië is en dus onder Nederland valt, maar daar is zijn zoon het in de loop van het verhaal steeds minder mee eens. Hij komt erachter hoe de cultuur en de prachtige natuur van Indonesië is en wordt zelfs een beetje verliefd op een Indonesisch meisje.. Heel bijzonder boek aangezien er - naar mijn weten - nog weinig vanuit zo’n perspectief is geschreven. Zeker voor jeugdliteratuur.
Mooi verhaal over een (pijnlijk) stuk van onze geschiedenis waar ik nog niet eerder een jeugdboek over ben tegengekomen. Dat maakt dit boek misschien juist wel zo belangrijk, ook perfect geschikt als voorleesboek (groep 8).
‘Al was hij blauw, geel of rood! Als hij maar aardig is. Dat telt!’
Samenvatting: Jaap vertrekt met zijn moeder naar Java in 1948, het eiland waar zijn vader werkt bij een suikerplantage. Op het eiland ziet Jaap de duidelijke verschillen tussen de Indonesiërs en de Europeanen. Hij vindt het niet terecht dat ze anders behandelt worden en van zijn vader mag hij niet met Indonesische kinderen spelen. In het hofje, vlakbij zijn huis, staat een waringinboom en een vijver met lotusbloemen. Elke avond houden de Indonesiërs hier offers en met Jaap gebeuren er ook magische verschijnselen.
Mijn mening: Het is prettig om door middel van een kinderboek meer te leren over de geschiedenis van Java. Het boek is een verdichting van waargebeurde verhalen. De schrijver Robin Raven is Indonesisch en tijdens het lezen merkte ik dat onder andere, doordat de omgeving beeldend is omschreven. De spelling in het boek is gebruikt binnen de historische context. Dit kon ik duidelijk teruglezen, want de Indonesiërs werden in die tijd 'Inlanders' genoemd. Tegenwoordig is dat racistisch, maar in 1948 was dat normaal om te zeggen. Door de visie van hoofdpersoon Jaap, die het niet met de Europeanen eens is, begrijp je als lezer dat het niet vriendelijk is wat er in het boek gebeurd of gezegd wordt. Door de Grote Vriendelijke Podcast aflevering 157 begrijp ik de keuze van Robin omtrent de spelling beter. In het boek ontmoet Jaap een half-Indonesische jongen Gus, namelijk de zoon van de rechterhand van zijn vader. Doordat Gus een Indonesische moeder heeft, mag hij niet met hem spelen. Ze doen dit wel stiekem en zijn nu bloedbroeders. Jaap ontmoet ook een meisje van het kampong, Sita en hij wordt verliefd op haar. Maar is het verstandig en veilig om verliefd te worden op een Inlander? Robin heeft in het verhaal dus een half-Indonesisch kind en Indonesisch kind verwerkt. Op deze manier krijg je als lezer een beeld van die tijd, maar ook of Europeanen met half-Indische mensen om mochten gaan. In het boek lees je dat ze dat niet doen, want het jongetje Gus mocht niet bij het ontbijt zitten. De boodschap van het verhaal wordt grotendeels gedragen door de personage Quist. Ze noemen hem ook wel ‘Quist de communist’ op Java. Hij staat aan de kant van de Indonesiërs en streeft naar onafhankelijkheid. Jaap is het met Quist eens. Door het verhaal heen lees je dat Quist normen en waarden aanleert aan Jaap. Door deze kant van de geschiedenis te verwerken in het boek, krijgt het kind een juist beeld van de maatschappij: je leest over het goed en kwaad. Het begin vond ik lastig om doorheen te komen, maar door de lotus en de waringinboom krijgt het verhaal meer fantasie en leest het fijn weg.
Recensie is oorspronkelijk gepubliceerd in de Boekenkrant.
“Kebebasan adalah sesoeatoejang indah” (vrijheid is mooi) Met De lotus en de waringinboom neemt Robin Raven de lezer mee naar het roerige Indonesië van 1948, een periode waarin de onafhankelijkheidsstrijd nog volop voelbaar is. Het verhaal opent met een brief van Jaap aan zijn oma. In die eerste pagina’s voel je al de spanning van de overtocht: Jaap reist met zijn moeder naar Java, waar zijn vader al een jaar eerder is aangekomen om een hoge functie te bekleden op een suikerplantage. Die brief vormt een intieme en veelbelovende binnenkomer, waarna het verhaal zich snel ontvouwt in een wereld die voor Jaap volledig nieuw is.
Eenmaal aangekomen op Java belandt Jaap in een werkelijkheid vol contrasten. Robin Raven beschrijft de natuur, geuren en kleuren van het eiland gedetailleerd. De rijke beschrijvingen zorgen ervoor dat de lezer volledig wordt ondergedompeld in Jaaps belevingswereld. Soms kan de hoeveelheid informatie wat overweldigend aanvoelen, maar tegelijkertijd draagt dit bij aan de authenticiteit en historische gelaagdheid van het verhaal.
Jaaps vader weigert te erkennen dat Indonesië van de Indonesiërs is, ondanks de onafhankelijkheidsverklaring van Soekarno drie jaar eerder. Via de arts meneer Quist en zijn vriendschap met Gus – die een Indonesische moeder heeft – ontdekt Jaap dat er meerdere waarheden naast elkaar bestaan. Deze spanningen worden subtiel uitgewerkt, zonder dat het verhaal belerend wordt. Het thema racisme en kolonialisme ervaar je vanuit Jaaps perspectief.
Wat dit boek extra bijzonder maakt, is de magische laag rondom de waringinboom en de lotus. Op een mysterieuze plek onder de boom gebeuren onverklaarbare dingen dat het verhaal een bijna sprookjesachtige dimensie geeft. De verweving van geschiedenis en magie zorgt voor een mooie balans tussen leerzaam en avontuurlijk. Tegelijkertijd bevat het verhaal filosofische ondertonen over geloof, rituelen en de ‘stille kracht’ die in de Indonesische cultuur een belangrijke rol speelt.
Naast het historische en magische aspect is er ook aandacht voor andere thema’s als rouw, vriendschap en eerste verliefdheid. Door alles te bekijken door de ogen van Jaap, voelt het verhaal oprecht en dichtbij. Wat er nu precies zo bijzonder is aan de lotus en de waringinboom? Dat mysterie blijft het mooiste om zelf te ontdekken.
Wanneer de kaft maakte dat je het boek leent en je gelukkig niet wordt teleurgesteld. Prachtige historische jeugdroman, dat zich afspeelt in Java, Indonesië in 1948.
Jaap is jongen die samen met zijn moeder naar Indonesië reist zodat zij zich bij zijn vader kunnen voegen. Laatsgenoemde is daar het hoofd van een suikerriet plantage en de bijbehorende fabriek. Algauw komt Jaap erachter dat zijn vader de situatie erg rooskleurig heeft geschetst.
Drie jaar nadat Indonesië zich onafhankelijk heeft verklaard is Nederland nog niet bereidt geweest om Indonesië te erkennen als staat en zijn de vrijheidsstrijders nog actief. Dit zorgt voor spanningen op en rondom de plantage. We observeren de omgeving en situatie door de ogen van Jaap. Jakarta wordt schitterend omschreven en tijdens het lezen voelde het haast alsof ik naast Jaap liep en de omgeving kon ruiken.
Binnen de historische context worden gesprekken gevoerd en termen gebruikt voor de Indonesische bewoners en personen van gemengd bloed die vandaag de dag als racistisch worden beschouwd. Het wordt niet op een overdadige manier gedaan en middels Jaap wordt er ook een kritische noot geplaatst bij de denkwijze en het gebruik van de woorden. Dit boek komt binnen; er is oog voor het leed van de oorspronkelijke bewoners en de complexiteit van de onderlinge relaties tussen verschillende groepen. Het nodigt uit tot gesprek en ik kan me daardoor voorstellen dat 'De lotus en de Waringinboom' zich goed leent voor vakken als Aardrijkskunde en Geschiedenis, maar ook bij overkoepelende thema's als 'Vrijheid', 'Nederland' en 'de Wereld en ik'.
Voor mij een boek die ik niet in 1x uit wilde lezen, want na een paar hoofdstukken had ik een soort bedenktijd nodig. Even verwerken. Heel goed en bijzonder dat je door dit boek meer leert over de tijd na het uitroepen van de onafhankelijkheid van Indonesië maar de realiteit heel anders was. Mijn zoon is een kwart indo, het blijft me fascineren, de geschiedenis van waar zijn grootouders vandaag komen. Dit boek geeft daar een heel goed beeld van. 1 ding.. ik hoop dat als Robin Raven dit leest er over een paar jaar een vervolg op schrijft, want ik ben zo benieuwd hoe het met de personages verder gaat, zien sommige elkaar nog terug? Lijkt me mooi, nu een C boek voor de jeugd, dan groeien ze mee met het boek en komt er straks een roman ofzo? 🤞