Η φιλοσοφία επί σκηνής: Θεατροφιλοσοφικές εστιάσεις

by Γιώργος Π. Πεφάνης (Editor), Θάλεια Μπουσιοπούλου (Contributor), Έλση Σακελλαρίδου (Contributor)

Η σκηνή μπορεί όντως να γίνει ο κοινός και κεντρικός τοπολογικός όρος τόσο της φιλοσοφίας, όσο και του θεάτρου, ένα ενδιάμεσο δυναμικό πεδίο της εφαρμοσμένης φιλοσοφίας και του στοχαστικού θεάτρου (λες και υπάρχει γνήσιο θέατρο που δεν στοχάζεται).
Η ελληνική θεατρολογία δεν μπορεί πλέον να λησμονεί την ισχυρή φιλοσοφική παράδοση που στρέφεται, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, προς το θέατρο από τα χρόνια του Διαφωτισμού και εντεύθεν, ούτε να παραβλέπει τις εξίσου ισχυρές τάσεις της σύγχρονης βιβλιογραφίας και της αντίστοιχης έρευνας κατά τις οποίες το θέατρο και η φιλοσοφία ενεργοποιούνται όλο και πιο συχνά σε ένα πεδίο αλληλουχίας και διάδρασης.
Είναι πλέον καιρός αφ’ ενός να μελετήσει σε βάθος και να αφομοιώσει τις μεγάλες συμβολές των σύγχρονων φιλοσοφικών «σχολών» (λ.χ. του μεταδομισμoύ και της φαινομενολογίας) ή των «ανεξάρτητων» φιλοσόφων στον θεατροφιλοσοφικό στοχασμό και αφ’ ετέρου να συμπορευτεί με τα σύγχρονα ερευνητικά δίκτυα που ειδικεύονται στη διερεύνηση των σχέσεων της φιλοσοφίας με το θέατρο και την performance.
Η Φιλοσοφία επί σκηνής είναι ένα συλλογικό έργο που παρουσιάζει με πολυφωνικό τρόπο ένα τμήμα του έμψυχου δυναμικού που μπορεί να κινητοποιηθεί, τη δεξαμενή ιδεών που μπορεί να συγκροτηθεί και τις ερευνητικές δυνατότητες και προοπτικές που μπορούν να διανοιχθούν για το δυναμικό, όσο και γοητευτικό πεδίο της θεατροφιλοσοφίας. Για τον λόγο αυτόν συγκεντρώνει και συστεγάζει τριάντα μία μελέτες ερευνητών και πανεπιστημιακών καθηγητών, οι οποίοι προέρχονται από εννέα Πανεπιστήμια της Ελλάδας και τρία του εξωτερικού.
Το αρχικό ερώτημα ήταν απλό στη διατύπωσή του, αλλά αρκετά σύνθετο ώστε να απαντηθεί με ενιαίο τρόπο: δοθέντος ότι στην Ελλάδα υπάρχουν θεατρολόγοι που ενδιαφέρονται για τη φιλοσοφία και φιλόσοφοι που μελετούν (ή και εργάζονται ως συγγραφείς, σκηνοθέτες, μεταφραστές και ηθοποιοί για) το θέατρο, πώς είναι δυνατόν να συναντηθούν οι στοχεύσεις τους και κυρίως πώς οι εργασίες τους μπορούν να παρουσιάσουν συνάφειες και αμοιβαιότητες, συνυφάνσεις και αλληλουχίες; Η Φιλοσοφία επί σκηνής φιλοδοξεί να προσφέρει ορισμένες μόνο δυνητικές απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά, απαντήσεις που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως αφετηρίες για μια συστηματική έρευνα του πεδίου.

874 pages, Paperback

First published January 1, 2019

About the author

Ο Γιώργος Π. Πεφάνης είναι Καθηγητής Φιλοσοφίας και Θεωρίας του Θεάτρου και του Δράματος στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, κριτικός θεάτρου στο CNN-Greece και αρθρογραφεί στην εφημερίδα Το Βήμα. Είναι σύμβουλος καθηγητής και συντονιστής στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο (προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών: «Ελληνικός Πολιτισμός»), όπου διδάσκει ιστορία του νεοελληνικού θεάτρου και κινηματογράφου από το 2008 έως το 2020 και στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου (μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών: «Στοιχεία Θεωρίας Θεάτρου), από το 2011 έως το 2013.
Επί σειρά ετών υπήρξε επιστημονικός συνεργάτης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, σύμβουλος δραματολογίου στο Εθνικό Θέατρο (1998-2000) και επιστημονικός συνεργάτης στο Κέντρο Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών (2000-2003), όπου είχε εκλεγεί ερευνητής (2003). Από το 1998 μέχρι το 2006 δίδαξε ιστορία και θεωρία του νεοελληνικού θεάτρου στον μεταπτυχιακό κύκλο σπουδών του Φιλολογικού Τμήματος, Τομέας Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Διετέλεσε επιμελητής έκδοσης της Παραβάσεως, του Επιστημονικού Δελτίου του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών, από το 2003 έως το 2013, σύμβουλος δραματουργίας του θεατρικού οργανισμού «Ithakart» (Los Angeles, USA) και μέλος της ερευνητικής ομάδας JE 2487 (Université Paul Valéry, Montpellier, France). Είναι μέλος της Société des Études Néo helléniques (SEN) des Néo-Hellénistes des Universités Francophones (Paris, France), της International Association of Aesthetics, του Ελληνικού Κέντρου του Διεθνούς Ινστιτούτου Θεάτρου, της Ελληνικής και της Διεθνούς Ένωσης Κριτικών Θεάτρου και Παραστατικών Τεχνών, της Ελληνικής Λαογραφικής Εταιρείας, της Ελληνικής Εταιρείας Γενικής και Συγκριτικής Γραμματολογίας κ.ά. Διετέλεσε διευθυντής των εκδοτικών σειρών για το θέατρο: «Θεατρική βιβλιοθήκη» των εκδόσεων «Δίαυλος», (3 τίτλοι βιβλίων), «Δράμα και δρώμενα» των εκδόσεων «Πολύτροπον», (6 τίτλοι βιβλίων). Διευθύνει τη σειρά «Θεατρικοί τόποι» και «Μεγάλοι θεατρικοί τόποι» των εκδόσεων «Παπαζήσης», από το 2006 μέχρι σήμερα (έως τώρα 45 τίτλοι βιβλίων συνολικά).
Έχει δημοσιεύσει περί τις 190 επιστημονικές μελέτες σε ελληνικά και ξένα περιοδικά, πολλές κριτικές θεάτρου στον περιοδικό (έντυπο και ηλεκτρονικό) τύπο, άρθρα, επιφυλλίδες και βιβλιοκρισίες σε εφημερίδες (Η Καθημερινή, Ελευθεροτυπία, Το Βήμα) και περιοδικά. Το έργο του συγκεντρώνει έως τώρα περί τις 1150 ετεροαναφορές. Έχει συμμετάσχει ως εισηγητής σε 85 επιστημονικά συνέδρια και έχει δώσει 45 διαλέξεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Είναι συγγραφέας είκοσι δύο βιβλίων γύρω από το θέατρο, τη λογοτεχνία και τη φιλοσοφία, μίας ποιητικής συλλογής και δύο μεταφράσεων. Το βιβλίο του Το βασίλειο της Ευγένας, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2005, απέσπασε (2006) την Τιμητική Διάκριση Θεατρολογικού Συγγράμματος της Ένωσης Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών Ελλάδας.