We trzech: Dążenie, by wyjść poza

by Geoffroy de Lagasnerie, Jacek Giszczak (Translator)

Już w starożytności pojawiła się intuicja, że typy relacji między ludźmi da się powiązać z określonymi systemami rządów. Demokracji w jej idealnej formie odpowiadałyby dobrowolne relacje przyjacielskie, a tyranii – te oparte na pokrewieństwie, a więc przymusowe. Geoffroy de Lagasnerie rozwija tę myśl w formie radykalnego eseju, w którym zastanawia się nad rolą przyjaźni w życiu jednostki i politycznymi konsekwencjami jej praktykowania. Czy dzięki przyjaźni można się wymknąć opresjom świata społecznego, począwszy od jego ograniczających schematów, a skończywszy na narzuconym pragnieniu zewnętrznego uznania? Jakie miejsce przyjaźń zajmuje w społeczeństwach, które jej kosztem promują konserwatywny wzorzec rodziny? Czy przyjaźń może stanowić źródło alternatywnego porządku politycznego?

Punktem wyjścia do tych rozważań jest dla autora jego własne doświadczenie – przyjacielska relacja z Didierem Eribonem i Édouardem Louisem. Filozof nie zatrzymuje się jednak w pół kroku – z prywatnej opowieści czyni manifest polityczny, w którym upomina się o lepsze, sprawiedliwsze jutro

176 pages, Paperback

Published September 26, 2025

Reviews

[verbava]

ця книжка — прекрасний доказ того, що можна бути начитаною людиною, знавцем численних слів і вільнодумним інтелектуалом, але не розуміти, навіщо суспільству діти. можна писати апологію дружби як можливості вийти за межі владних відносин, але не помічати владної напруги у власній дружбі. можна вправлятися у критиці суспільних структур, та не відстрелювати, чому суспільство привілеює певні з них.

(і не можу позбутися враження, що весь цей текст вкритий легеньким таким нальотом мізогінії).

[Michał Lendzion]

Ragebait

[Aleksander]

Odklejone.

[mariuszowelektury]

Relacja łącząca trójkę bohaterów tego eseju jest tak odmienna od klasycznych przyjaźni, że sama w sobie staje się eksperymentem społecznym. Z drugiej strony anegdoty dotyczące stylu życia, które stanowią punkt wyjścia do snucia ogólnych teorii rażą, trącą takim zanurzeniem w burżuazyjny świat, w którym czas, przestrzeń i swoboda wyboru nie są ograniczone nawet finansowymi decyzjami.

Zakwestionowane zostają tutaj zastane modele życiowe: poranny rytm dnia podporządkowany dzieciom, struktura społeczeństwa zbudowana wokół rodziny. Tyle że ta wizja pomija fakt, iż społeczeństwo trwa dzięki reprodukcji i opiece nad potomstwem. To napięcie między biologiczną koniecznością a kulturową wolnością nie jest rozwiązane.

Opisany projekt przyjaźni, jak wspomniałem, ma coś z progresywnej utopii, choć nie brak w tym echa antycznych szkół filozoficznych (mistrz i uczniowie), czy modelu wychowania żołnierzy w Sparcie - budowanie więzi emocjonalnej między mężczyznami wspierającej gotowość do jedności i poświęcenia. Są w tym też przejawy klasizmu: dzięki temu jak żyjemy, mamy czas na książki, rozmowy, w przeciwieństwie do tych z was, pogrążonych w prozie życia. Przyjaźń zatem to nie relacja, a forma uprzywilejowania.

Autorzy proponują transgresję - wyjście poza dotychczasowe schematy. W skali mikro może to działa, ale w skali makro to dystopia.

Książka sprawia wrażenie zamknięcia w bańce - odpowiedzi na opresję świata, który wykazał się nietolerancją wobec ich stylu życia, a przyjaźń jest tu tylko eufemizmem, który ma “oswajać” ich wybory. Egzystencjalne dylematy i aspiracje mogą być czytane jako ślepy zaułek rozwoju cywilizacji, ale też są mimowolnie diagnozą, w mojej opinii niekorzystną, elit intelektualnych - pewnego sposobu myślenia o wolności, relacji, społeczeństwie.

Na koniec zostaję z pytaniem: czy to dobrze czy źle, że wciąż jesteśmy gdzie indziej w zestawieniu z tak progresywną mentalnie i kulturowo ramą relacji społecznych?

[Michał Bartoszewicz]

Trochę odklejone, ale przeczytałem z zaciekawieniem. To oda do stylu życia, który na pierwszym miejscu stawia przyjaciół. Autor rozważa tu definicje przyjaźni w kontekście jego osobistej relacji z Diderem Eribonem i Edouardem Louisem - relacji, która znacznie wymyka się standardowym ramom. To, co ich odróżnia od reszty to m.in. nieustanne pozostawanie ze sobą w kontakcie, bycie razem w banałach codzienności, a nie tylko okazjonalne widywanie się. Przyjaźń stała się dla nich „zasadą istnienia”, która definiuje ich stosunek do otaczającego świata, wydarzeń, ludzi. Nieodłączną częścią, a wręcz fundamentem tej relacji jest przede wszystkim proces twórczy - „życie jako pisanie”. O tym, jaką rolę odgrywają w tym przyjaciele też tutaj trochę jest.

Można odnieść wrażenie, że to opis przyjaźni trójki bogatych przyjaciół odklejonych od rzeczywistości. Ale mnie to odmienne spojrzenie zaciekawiło i czytam to także jako esej o wyborach, jakich dokonujemy w swoim życiu.
Daję też + za insighty o twórczości Louisa, bo lubię jego książki.

[Marta sans-H]

Esej przystępny, dobrze się przez niego płynie, został przetłumaczony z wyczuciem. Zachowuje typową francuską quasi-naukową manierę studiowania – dla niektórych pewnie rozstrząsania – spraw, także błahych. Choć w wieku punktach można de Lagasnerie’mu przytaknąć, to jego wizja przyjaźni wydaje się jednak wysoce arbitralna. Oparta jest bowiem mocno na jego głównej życiowej aktywności, czyli pisaniu. A to może nie być szczególnie, by użyć wrogiego narzecza – „relatable”. Poza tym, co się stało z „przyjaźń nie polega na byciu nierozłącznym, tylko na byciu oddzielnie, a mimo to nic między głównymi zainteresowanym się nie zmienia”? Hein?

[Tomasz Wnuk]

odświeżające i całkiem niezłe, ale gość trochę gra na ofiarę, a szkoda bo jak na filozofa przystało nie wyczerpał tematu, a za schaming dzieci +1