Het einde van Erna Ankersmit

by Anna Enquist

Het moet een misverstand zijn dat op een donkergrijze middag een thuiszorgmedewerkster aanbelt bij de oude, nukkige Erna Ankersmit. Zij heeft en wil geen thuiszorg. Om haar niet in een hagelbui de deur te wijzen, laat de eens gevierde schrijfster, die onverdroten aan een nieuwe roman werkt, verzorgster Vronie (moeder van een gezin met opgroeiende kinderen) toch binnen. Deze halfhartige geste vormt het begin van een vriendschap die allengs diepere lagen krijgt, culminerend in een gezamenlijke wandeltocht in Engeland langs de muur van Hadrianus. Een tocht die alles – ook het verleden van Erna en de relatie met haar gestorven echtgenoot – op scherp zet.

Genres: Dutch Literature, Audiobook

190 pages, Kindle Edition

Published February 12, 2026

About the author

Anna Enquist is a pseudonym of the Dutch author and poet Christa Widlund-Broer.

Anna Enquist studied piano at the academy of music in The Hague and psychology at Leiden University. She is the author of the novels The Masterpiece; The Secret, winner of the 1997 Dutch Book of the Year awarded by the public; The Ice Carriers; Counterpoint; Quartet; and the international bestseller The Homecoming, which received the Prix du Livre Corderie Royale-Hermione for its French translation. Anna is also the author of A Leap, a collection of dramatic monologues, as well as numerous poetry collections, including Soldiers’ Songs, for which she was awarded the C. Buddingh’ Prize; A New Goodbye; and Hunting Scenes, winner of the Lucy B. and C.W. van der Hoogt Prize.

Reviews

[Moira Macfarlane · Rating 4 out of 5]

Ze schrijft gewoon erg fijn en ik houd van haar stijl. 

'Wanneer zal ze breken en zich stilletjes huilend laten meevoeren naar een kleine kamer met treurige bruine meubels en een meter boekenplank?'

En toen las ik dit stukje en struikelde ik emotioneel over dat metertje boekenkast. En dacht oh god ja, als je dan eenmaal niet meer thuis te redden bent word je afgevoerd en mag er maar een metertje van je boeken mee... Wat een hel, het idee alleen al. Het kwam sterker binnen dan alle andere obstakels die bij het ouder worden horen, waarschijnlijk had ik die al enigszins verinnerlijkt, maar dit duidelijk nog niet.

[Ekmef · Rating 5 out of 5]

Het is echt heerlijk als een van je favoriete schrijvers een nieuw boek uitbrengt. Geen gedoe met reviews checken maar gewoon meteen kopen omdat je weet dat het goed gaat zijn. Wat zal het deze keer zijn?

Weer een boek van net iets meer dan 200 pagina's dat eigenlijk gewoon iets meer de ruimte had moeten krijgen. Ja, al het essentiële is verteld, niets te veel, maar lieve Anna Enquist, we willen gewoon graag nog wat meer tijd in het hoofd van jouw personages doorbrengen!

Dit boek is niet alleen relevant voor oudere mensen. Iedereen kan tenslotte een beperking krijgen. Je ziet de personages er mee worstelen. Er is een boel geïnternaliseerd validisme te vinden, maar ik denk eigenlijk niet dat Enquist dat woord kent. Wat het discours wel wat verarmt. Toch zien we wel prachtige voorbeelden van mutual aid.

Ik denk dat ik Enquists boeken over muziek uiteindelijk sterker vind, maar deze thematiek over ouder worden, relaties, geheim in relaties, weet ook te boeien. Ok dat klinkt echt intens saai maar is het niet haha. Gewoon lezen. Mooi boek.

Enige minpuntje is dat Enquist echt nul research gedaan heeft (zoals ze tegen Trouw vertelde). De huisartsenpost gaat geen lijsten met namen van potentieel kwetsbare mensen aan thuiszorginstanties geven, dat mag niet eens van de AVG. Wat wel gebeurt is dat huisartsen (dus niet de -post die alleen voor spoed is) hun praktijkondersteuner geriatrie bij mensen langsstuurt.
En het thuiszorgvak is allang niet meer romantisch voor mensen zorgen, medewerkers worden opgejaagd door strakke targets. Laat staan dat ze wat anders mogen doen dan een zorgtaak...

[Alfred van de Weg · Rating 5 out of 5]

Gelaagd, bijzonder fijnzinnig geschreven verhaal over twee vrouwen, wier leven steeds meer aan elkaar verbonden raakt. Het psychologische inzicht van de auteur geeft bijzondere diepgang in de verhaallijn. Thema’s als ouderdom, vriendschap en autonomie worden op een geloofwaardige en spiegelende manier neergezet.

[Corinnederuiter · Rating 5 out of 5]

Ook van dit boek van Anna Enquist enorm genoten. Mooi to the point beschreven hoe belangrijk het is om zo autonoom mogelijk te blijven bij het ouder (en zieker) worden. En wat de impact is van het verliezen en vinden van van (nieuwe) vriendschappen. Het gaat er alleen nog om wat er echt toe doet. En dit boek doet er toe!

[Margarita Mitreva · Rating 3 out of 5]

In Het einde van Erna Ankersmit weet Anna Enquist een bijzonder en gelaagd verhaal neer te zetten over ouderdom, verlies en onverwachte verbondenheid. Het verhaal begint met een ogenschijnlijk klein misverstand: een thuiszorgmedewerkster die aanbelt bij Erna Ankersmit, een oude, koppige schrijfster die helemaal geen hulp wil. Wat volgt is echter veel meer dan een simpele vergissing.

De ontmoeting tussen Erna en verzorgster Vronie vormt de kern van het boek. Waar Erna in eerste instantie afstandelijk en afwijzend is, ontstaat er langzaam een bijzondere vriendschap. Enquist beschrijft deze ontwikkeling op een rustige en geloofwaardige manier, waardoor je als lezer echt wordt meegenomen in hun groeiende band.

Wat ik sterk vind aan dit boek, is hoe de thema’s zijn uitgewerkt. Onderwerpen als eenzaamheid, rouw en het omgaan met het verleden komen duidelijk naar voren, zonder dat het zwaar of geforceerd aanvoelt. De wandeltocht langs de Muur van Hadrianus vormt daarbij een mooi symbolisch hoogtepunt, waarin niet alleen de relatie tussen Erna en Vronie verdiept, maar ook het verleden van Erna wordt blootgelegd.

Daarnaast zit de verhaallijn goed in elkaar. Het verhaal ontwikkelt zich geleidelijk, met voldoende spanning en emotionele diepgang om je geboeid te houden. De combinatie van het heden en Erna’s verleden zorgt voor extra lagen, waardoor het boek meer is dan alleen een verhaal over ouder worden.

Anna Enquist slaagt erin om een ontroerend en betekenisvol verhaal te vertellen dat je aan het denken zet over relaties, verlies en de waarde van menselijk contact.

[Heleen · Rating 3 out of 5]

Een beknopt boek, met invoelbare gedachten en reële personages, waarin de vaardigheid van een ervaren schrijver duidelijk tot uitdrukking komt. Tegelijkertijd ontbeert het diepgang en echte worsteling, en krijg je het gevoel dat Enquist vanuit routine (op verzoek van de uitgever?) een mooi verhaal heeft geconstrueerd. Voor degene die het boek bij de hand heeft: op p. 170 staat het mooiste inzicht. Over wat je op je oude dag nog wel en niet medisch moet laten onderzoeken en wat - bij een teruglopende gezondheid - er dan werkelijk nog toe doet…
Maar het gevoel beklijft dat dit slechts de opzet was van wat een veel grotere roman had kunnen worden- daarom “slechts” 3 sterren voor deze top- schrijfster.

[Bregje ten Boom · Rating 5 out of 5]

Het einde was echt zo zo mooi

[Eugenie · Rating 4 out of 5]

Recensie Mieke van der Weij:

De toon is meteen gezet: aan de deur bij de tachtigjarige schrijfster Erna Ankersmit staat een zorgmedewerker op de stoep, ongevraagd.

Het einde van Erna Ankersmit ★★★★
‘Daar heb ik niks mee te maken, ik weet niet wat u hier komt doen’. Wat een heerlijk personage heeft Anna Enquist geschapen, eigenzinnig, nukkig. Iemand die de eerste versie van haar romans nog met potlood in een schriftje schrijft. Ongetwijfeld heeft ze er veel van zichzelf ingestopt. Natuurlijk moet je ervoor waken om niet alles wat Ankersmit denkt en vindt aan Enquist tot te schrijven. Maar dat zaken als bezuinigingen op het onderwijs, en het afbrokkelen van culturele instanties ook Enquist ter harte gaan, durf ik wel voor mijn rekening te nemen.

Dat geldt ook voor het besef dat je toekomst (ook Enquist is tachtig) nog maar kort is. Daar word je met je neus op gedrukt door het feit dat vrienden om je heen doodgaan of vreselijke ziektes ontwikkelen. Dat is een beklemmend en een ondraaglijk perspectief, dat door Erna overigens volstrekt wordt genegeerd:

‘Alles in mij is in verzet, denkt ze. Mijn lichaam dat de jaren niet wil voelen, en mijn geest die weigert vooruit te kijken. Mijn vrienden kunnen lijden aan de gruwelijkste neurologische ziektes, kunnen sterven, ik blijf er in het verborgene van overtuigd dat het mij niet aangaat. Dat zoiets mij niet, nooit zal overkomen. Ik leef in een toestand van extreem bedrog.’ Herkenbaar?

Daar komt de vraag nog bij of je leven (en schrijverschap) enige betekenis heeft gehad. ‘Ik zit hier wat te spelen met woordjes, alsof dat er iets toe doet. Met een beetje geluk komen ze in een boek terecht dat jarenlang op een plank staat in de bibliotheek.’

Het verhaal: die thuiszorgmedewerker, Vronie, wordt toch binnengelaten (het hagelt), letterlijk, en figuurlijk, in Erna’s leven. Er ontwikkelt zich zelfs een vriendschap die de generaties overstijgt. Vronie, een wegbezuinigde violiste, is veertig, heeft een man en twee pubers. Erna, die nooit een kinderen heeft gehad – wel een man, maar die is al lang geleden verongelukt – is nieuwsgierig naar Vronies leven en Vronie misschien wel naar dat van haar, volstrekt autonoom.

Omdat Erna’s vriendin Paulien te maken krijgt met een man met dementie (ja natuurlijk, dat ligt ook nog op de loer) kan die niet mee op de wandeltocht langs de muur van Hadrianus, en meldt Vronie zich. De episode beslaat maar een klein deel van het boek, maar is wel cruciaal. Tijdens de tocht krijgt Erna fysieke problemen.

Dat Vronies man Thomas een leerling blijkt te zijn geweest van Erna’s man die linguïst was, gespecialiseerd in Georgische dialecten, is wel erg toevallig. Maar ach, ik vergeef het Enquist, want haar boek is een plezier om te lezen, er zit gewoon een heerlijke toon in. En het is nog spannend ook, want onder welke omstandigheden is Erna’s man destijds eigenlijk om het leven gekomen? Ik ga dat niet spoilen. Misschien lijkt de thematiek zwaar, maar zo voelt het niet. Integendeel, het is heerlijke lectuur. En dat einde uit de titel is ook dubbelzinnig.

[Ineke · Rating 3 out of 5]

Nee, dit boek raakte me niet. Het onderwerp is mooi, een intelligente zelfstandige vrouw, die zich verzet tegen aftakeling en wat daar bij hoort aan identiteitsverlies.
Het is toch een beetje clichématig uitgewerkt met moppertirades op de bekende onderwerpen: betutteling, niet meer meetellen etc.
De dwarsverbanden en relaties tussen de personages vind ik nogal ongeloofwaardig. Dus nee, geen literair hoogtepunt helaas.

[Mathilde · Rating 3 out of 5]

Ik had een interview gezien met Anna Enquist over dit boek. Ik kende haar nog niet. Ze had mijn interesse gewekt met haar achtergrond als psychoanalytica en het thema van haar laatste boek: het gevoel als oudere langzaam afgeschreven te worden. Ook Enquist zelf is op leeftijd, ze schrijft vanuit persoonlijke ervaring. Het was een prima verhaal, maar niet erg bijzonder.

[Boudewijn Hogeboom · Rating 4 out of 5]

Een helder geschreven verhaal, leuke overpeinzingen, mooi, sprankelend taalgebruik en een paar verrassende wendingen. Naast best wel wat voorspelbare gemopper op de moderne tijd, ironie, omdat Erna een boek schrijft over een oude mopperende man en daar weer over twijfelt. Een erg functioneel gebruik van alle elementen, alles wat genoemd wordt heeft een functie in het verhaal.

[Danny Jacobs · Rating 4 out of 5]

Ik las dit weekend een mooi boek. Het einde van Erna Ankersmit van Anna Enquist is een roman die vooral raakt door zijn scherpe blik op ouder worden, herinnering en waardigheid. Enquist schetst een indringend portret van iemand die ooit in het centrum van de literaire wereld stond, maar zich nu steeds meer aan de rand van de samenleving voelt belanden.

Het boek onderzoekt hoe identiteit en zelfbeeld veranderen wanneer roem, erkenning en sociale rollen langzaam vervagen. Daarbij stelt de auteur vragen over autonomie: hoe blijf je baas over je eigen leven wanneer anderen steeds vaker voor je gaan beslissen?

Tegelijk gaat het over de onverwachte kracht van menselijke verbondenheid, zelfs tussen mensen uit totaal verschillende werelden.

Zoals vaker in het werk van Enquist speelt ook de confrontatie met het verleden een grote rol. Herinneringen, verlies en rouw vormen een stille onderstroom die het verhaal emotionele diepte geeft.

De roman laat zien hoe het einde van een leven niet alleen een afsluiting is, maar ook een moment van herinterpretatie. Met haar heldere, sobere stijl schrijft Enquist over existentiële vragen zonder zwaarwichtig te worden. Zo wordt het boek een indringende reflectie op tijd, sterfelijkheid en de betekenis van vriendschap.

[Muriël Van Der Wal · Rating 4 out of 5]

Over ouder worden en geheimen (onthullen). Niemand wordt er beter van. Van beiden niet ;).

[Thea Van der knoop · Rating 4 out of 5]

Prachtig geschreven boek wat je achter elkaar uitleest en je aan het denken zet over je eigen leven.

[Martine Geerardyn · Rating 4 out of 5]

Niet zo sterk als haar eerdere boeken maar wel boeiend, met veel empathie geschreven, ik vermoed dat het hoofdpersonage dicht bij Anna Enquist zelf staat.

[Frederike · Rating 5 out of 5]

Korte zinnen; rake observaties; diepgevoelde sores; en de muur van Hadrianus, het einde van Erna Ankersmit heeft het allemaal

[Margriet · Rating 3 out of 5]

3,5 ster. Mooi boek met veel diepgang en gelaagdheid over ouder worden en wat dat met je doet/betekent voor mensen. Het onderdeel rond de geheim agent vond ik alleen net wat te ver gezocht en niet helemaal passen in het verhaal, dat is zonde.

[Florine · Rating 3 out of 5]

Het bleef allemaal wat te veel aan de oppervlakte. Alleen Erna’s gedachtenwereld kreeg wat diepgang. Maar bij de rest miste ik toch twijfels, existentiële vragen (die wel bij dit boek zouden passen gezien het onderwerp ouder worden, dood gaan, aftakeling, wat weet je eigenlijk van een ander, heb je de juiste keuzes gemaakt). Het einde voelde ook te snel, te afgeraffeld.

[Hanske Plenge · Rating 4 out of 5]

Het boek leest als een stijlvol protest.
Enquist is woest over het feit dat ouderen terzijde worden geschoven. Ook de bezuinigingen in de cultuursector moeten het bij haar ontgelden.
Interessant is het kijkje in de keuken door de hoofdpersoon (alter ego Enquist) van haar schrijfproces. Maar wat het meest beklijft is de vraag over autonomie, wie bepaalt wanneer iets een einde is?
Kortom, een soepel goed geschreven boek met maatschappelijke relevantie.

[Marjan Dekker · Rating 3 out of 5]

Op basis van interview hoge verwachtingen. Fan van Enquist, maar deze viel me een beetje tegen.

[Stéphane Vande Ginste · Rating 5 out of 5]

Voor mij de prachtigste roman van Enquist, een hoogtepunt in haar schrijversloopbaan. Erna Ankersmit, een schrijfster, krijgt op haar oude dag plots bezoek van een thuiszorgmedewerkster. Foutje in de doktersadministratie? Erna wordt bevriend met de verzorgster, er groeit een band tussen de twee vrouwen. Schijnbaar is Erna nog erg fit en ze plant zelf een meerdaagse wandeltocht in Engeland, langs de muur van Hadrianus - wat voor Enquist de gelegenheid is om haar favoriete schrijfster, Marguerite Yourcenar, op het toneel te brengen. Maar is Erna wel nog zo fit als ze eruit ziet? Liegt ze zichzelf iets voor, uit angst voor het einde, of uit pure halsstarrigheid? En welke geheimen draagt ze mee, wat moet er nog opgehelderd worden?

"Erna antwoordt niet. Het gesprek over haar zieke en gestorven vrienden heeft haar stil gemaakt. Waarom is ze zo fanatiek bezig om aan te tonen dat ze nog tot alles in staat is, dat ze nog rationeel kan denken, nog greep heeft op haar leven? De tevredenheid daarover is tot uitdoven gedoemd, want het einde ligt vast."
(p. 127)

"Alles in mij is verzet, denkt ze. Mijn lichaam dat de jaren niet wil voelen en mijn geest die weigert vooruit te kijken (...). Ik leef in een toestand van extreem bedrog" (p. 128)

Zelfs het stukje Engeland waarin ze samen met Vronie - de verzorgster - reist lijkt desolaat en doods:
"Erna heeft haar twijfels, deze hele streek maakt een verlaten indruk. Als er al ergens winkels zijn handelen ze in tweedehands rommel of zijn ze dichtgetimmerd; Geen bushaltes. Geen wonder dat de mensen die hier nog wonen zich afgeschreven voelen. (...) Dit gebied is hoogbejaard, denkt ze."`
(p. 172)

En over het schrijven van haar nieuwe roman:
"Denk ik nu echt dat er mensen zitten te wachten op een nieuwe roman van mij? Welnee, die tijd is geweest., niemand verwacht scherpe actuele teksten uit mijn pen. Ze willen de stem van een hoogbejaarde niet horen. Ik ben als deze landstreek: beroemd geweest, gewild, een belangrijke speler in het literaire veld van die tijd - en nu stilletjes terzijde geschoven. (...). Het schrijven is een klusje dat me op de been houdt, daar gaat het om. Zolang ik schrijf, en wandel, kan ik die onrechtvaardige afdanking even vergeten". (p. 172)

Zoals in een ware klassieke tragedie wijzen alle elementen in de roman naar "het einde". Dat is grote, meesterlijke literatuur. Een boek over loslaten. Hoe intriest dat allemaal is, en misschien ook wel een beetje hoopvol. Geen roman om blij van te worden. Maar je voelt de hele tijd een milde triestheid. Het is gewoon prachtig, en zo wijs.

Je vraagt je spontaan ook af of het boek wat autobiografische betekenis heeft. Lijkt de naam "Erna Ankersmit" niet een beetje op "Anna Enquist"? Is dit een bekentenis van een grote schrijfster die misschien al voelt dat ze gaat
moeten loslaten...?

[Suzanne Brink · Rating 3 out of 5]

Het is dat het op de lijst staat voor een leesclub waar ik het binnenkort ga bespreken. Het leest makkelijk weg, maar maakt ook een gemakzuchtige indruk. Beurtelings zijn een oude vrouw die schrijver is, en een thuishulp aan het woord. Je zit in hun hoofd en ze denken de hele tijd dingen: 'Wat zal ik nu eens doen? Wat kijkt ze raar. Heb ik iets verkeerds gezegd? ik ga maar snel tuinieren.' De toon van beide personen is hetzelfde. Het kabbelt. De thuishulp is geen gewone thuishulp maar een theoretisch opgeleide die niet meer in haar vakgebied aan de bak kon. Iemand met dezelfde waarden als de schrijver zelf. Ergens in het boek gaat het over het inlevingsvermogen dat een schrijver moet hebben. De schrijver heeft geen eigen kinderen, maar de thuishulp wel en de thuishulp is verrast dat de schrijver zich zo goed in heeft kunnen leven in een gezin met kinderen. De schrijver zelf mijmert dat het soms toch wel lastig is om geen kinderen te hebben want als ze over iemand van dertig schrijft kan ze niet putten uit de leefwereld van een eigen kind. Alsof je eigen kind model kan staan voor alle personages van alle leeftijden die jonger zijn dan jijzelf. Schrijver Anna Enquist zelf, moeder en oma, kent waarschijnlijk niet veel mensen zónder kinderen. Want de kinderloosheid van de schrijver leidt tot een enorme cliché-verhaallijn waarin de schrijver droomt van baby's met lieve navel, die toch eigenlijk zijn waar de wereld omdraait, en uiteindelijk blijkt de overleden man van de schrijver, ja hoor, een kind te hebben verwekt waar de schrijver terminaal en wel naar op reis gaat.
Natuurlijk kun je als schrijver over personages schrijven die anders zijn dan jijzelf, maar dat kost wel wat meer moeite. Ik moet even denken aan Elizabeth Strout die in The burgess brothers schrijft vanuit een Somalische man en om dat te kunnen heeft ze alles wat los en vast zit gelezen over Somalië, heeft ze zich helemaal ondergedompeld in de Somalische gemeenschap en om hun commentaar gevraagd. Kijk, dat loont. Dat lees je. Dat verbreedt tenminste je blik.

[WhatWeReadOisterwijk · Rating 2 out of 5]

'Zonder opsmuk' is meestal een compliment wanneer het over een auteur wordt gezegd. Maar hoever kun je realisme doorzetten voor het triviaal wordt? Enquist doet geen enkele poging de lezer te verleiden, en alleen de genadig korte hoofdstukjes zorgen voor een gevoel van voortgang.

En toch vermoed ik dat er veel meer aan het gebeuren is, net onder het oppervlak: de hoofdpersoon is zonder twijfel een alter ego, de depressieve toon een weloverwogen keuze. Ouderenzorg, cultuurbezuiniging, ouderschapskeuze: de thema's lijken zo alledaags dat we mogelijk over twintig jaar deze korte roman als een tijdscapsule kunnen lezen. De weigering om toe te geven aan lezersverleiding getuigt ook van een zelfverzekerd auteur. Ik ben me ook erg bewust dat ik niet de gewenste lezer ben: Enquist is hier op zichzelf aan het reflecteren en ik zou eerst misschien maar eens een paar van haar andere romans moeten lezen om te weten waar dit boek zich toe verhoudt.

Kort voor de helft van het boek citeert de fictieve schrijfster Ankersmit uit een biografie van Hadrianus, hoe hij ooit zijn verdedigingsmuur zou hebben bezocht. Dit zijn meteen moeiteloos de meest meeslepende paragrafen in het hele boek, een verademing in een niet aflatende stroom van depressieve en angstgedreven interne monologen. Ik vermoed dus dat daar het punt in zit, dat dit de spanningsboog is die Enquist wilde verkennen. Op zich interessant, en de wat geforceerde plot met internationale intrige en een daadwerkelijk 'einde' van de hoofdpersoon deed daar vooral aan af. Ik vond het zelf in beide aspecten bepaald geen verrijkende leeservaring, maar ik heb ook absoluut niet de indruk dat dit boek de intentie heeft om mij te behagen.

[R]

[Katie deHaan · Rating 4 out of 5]

Oké maar voelt nogal gemaakt na Kees van Beijnum. Formules benoemen en uitwerken. Bedachte bruggetjes. Maar gaandeweg krijg ik wel zin om door te lezen, horen waar het heengaat. De slot qua redenen achter de dood van Jacob kan ik wel raden maar het is vooral Hadrianus die mij door laat lezen. Hopelijk is dat straks meer dan een even opgenoemde decor. Mwa, eventjes, Twice Brewed, Sycamore Gap. En die Thomas. Doet mij denken aan iemand die ooit bij Mies Barend aanbelde… pfff Oh en de mooie kaft, dat wél!
Maar nee, dit boek kon mij niet bekoren; voelde gemaakt, geforceerd, formules toepassen en uitwerken. Het boek zal mij bijblijven, omdat ook voor mij de es van Sycamore Gap een onvergetelijk motif is. Een groot deel van mijn familie geschiedenis ligt langs de lange Muur van Hadrianus, van kust tot kust. In het jaar van de verdwijning waren wij daar ook op bezoek geweest. Die vakantie was sowieso memorabel omdat talloze dingen fout liepen. Onwaarschijnlijke dingen. De plotselinge dood van een paard die ik had willen leren kennen, het ontbreken van een schrijfster bij een lezing die ik graag had willen horen en nog veel meer. En de hele reis is na 10 dagen plotseling afgebroken toen wij voor de eerste en enige keer Covid kregen! Na bijna vier jaar Covidvrij in een bruisende stad, kregen we het kamperend in een weiland in Engeland te pakken. En koud thuisgekomen het bericht van de gekapte es van Sycamore Gap….treurige zaak.

[Hanny Ouden · Rating 3 out of 5]

Erna Ankersmit en Vronie Berkhof kruisen elkaars pad en raken op elkaar betrokken. Vronie's man Thomas blijkt oud-student Russische letterkunde te zijn van de man van Erna die dertig jaar geleden omgekomen is. Thomas ontdekt door zijn werk bij de inlichtingendienst dat zijn oud-professor spion is geweest en een geheime relatie had in Georgië en een kind. Ondertussen wandelen Erna en Vronie de route langs de Hadrianus Wall en openbaart zich daar een hersentumor bij Erna. Ernaverdwijnt letterlij wanneer Vronie en Thomas haar op het vliegveld zetten naar Georgië.
De gebeurtenissen in dit boekje doen gekunsteld aan, er zijn veel te veel toevalligheden. Ook is de stijl wat horkerig en stug: zinnen vloeien niet altijd lekker in elkaar over en de woordkeus vond ik er hier en daar echt naast zitten.Toch denk ik dat Enquist er juist daarom goed in is geslaagd het gedachten- en gevoelsleven van een hoogbejaarde weer te geven met de verminderde energie, afkeer van afhankelijkheid, zucht naar autonomie en uiteindelijk onthechting.

[Bruno · Rating 3 out of 5]

***1/2

Het is misschien niet het beste boek van Enquist, maar het leest wel goed.
En het einde (pun intended) is erg goed.

Het einde van Erna Ankersmit gaat over generaties en de generatiekloof. Eigenlijk zou 'het verschil tussen de generaties' een veel betere omschrijving zijn, want dit gaat voornamelijk over ouder worden, en over wat je van je leven achterlaat.

Het is waarschijnlijk niet te vergezocht om veel van de auteur in dit boek te herkennen. Enquist verweeft wel meer van han leven un haar boeken. Net als de Erna Ankersmit uit het boek, is Enquist 80 jaar, en ze zijn beiden schrijver. Het is dus zonder al te veel twijfel ook de eigen mijmering van Enquist over de betekenis van haar eigen oeuvre en wat dat nog gaat betekenen voor de latere generaties. En over de toekomst van cultuur en literatuur in het bijzonder.

Interessant, maar geen meesterwerk (pun alweer intended).

[Boekdagboek van Annemieke · Rating 3 out of 5]

Al van jongs af aan lees ik graag Anna Enquist. Ik kocht haar nieuwe dan ook meteen.

We lezen over Erna, een schrjfster van ongeveer 80 die vast veel overeenkomsten vertoont met Enquist, en mijmert over wat je nalaat als schrijver. Ze wil graag nog eens een meerdaagse wandeling maken en denkt met regelmaat terug aan haar man.
Daarnaast leren we Vronie kennen, een veertiger die net haar werkende leven heeft moeten omgooien vanwege bezuinigingen in cultuur en de overstap naar de thuiszorg maakt. Erna en Vronie ontmoeten elkaar, waarbij er een bijzondere vriendschap ontstaat.

Ik vond dit niet Enquist haar beste boek, aangezien het op een toevalligheid berust die ik niet wil verklappen, maar te onrealistisch vond en dat vind ik nooit zo lekker lezen. Verder las het al vanouds fijn.

Citaat: nu kan de slaap komen en haar overmannen, met deze gedachte brengt ze de overgave aan het bewustzijnsverlies wel op.

[Ingrid · Rating 4 out of 5]

Vronie ontmoet bij toeval de 80 jaar oude Erna Ankersmit, weduwe en gerenommeerd schrijfster. Ze raken bevriend en de vriendschap gaat zelfs zover dat ze samen de Hadrian's Wall wandelroute in Engeland gaan lopen, van kust naar kust.
Door de nieuwe baan van Vronies man komen er geheimen aan het licht over het ongeluk van de man van Erna.
Ik vond het best een deprimerend boek, maar ook mooi geschreven.

Vronie meets 80-year-old Erna Ankersmit, a widow and renowned writer, by chance. They become friends, and their friendship goes so far that they decide to walk the Hadrian's Wall route in England together, from coast to coast.
Due to Vronie's husband's new job, secrets regarding Erna's husband's accident come to light.

I found it quite a depressing book, but also beautifully written.

[Lia Jansen · Rating 4 out of 5]

Dit boek raakte me omdat ze schrijft over een wat knorrige oude vrouw die eens een gevierd schrijver was en nu van steeds minder waarde wordt en zichzelf steeds meer aan de rand ziet verdwijnen.
Het gaat ook niet meer zo makkelijk iets op papier te krijgen.

Ook gaat t over verloren en nieuwe vriendschappen.
Ook uit een totaal andere wereld.
En over geheimen die je ontdekt na een heel leven van mensen om je heen.

Er wordt ook geschreven over een wandeling over de Hadrianus muur in Engeland. Stukje geschiedenis waar ik nog niks van wist.
En de schrijver Marguerite Yourcenar wordt een aantal keren genoemd. Vroeger wel boekjes van haar gelezen.

Anna Enquist is een goeie schrijver, ze heeft veel meer mooie literatuur geschreven maar is nu zelf op een oudere leeftijd gekomen (80 jaar net zo oud als de hoofdpersoon uit het boek).

Het einde van het boek is prachtig.

[Maria Odijk · Rating 5 out of 5]

Een prachtige roman van Anna Enquist. Ongelofelijk dat zij dit nog presteert op haar 80ste.
Het gaat vooral over ouder worden, verlies van vrienden, en hoe om te gaan met opkomende gebreken en kwalen. De schrijfster weet dit koel, bijna afstandelijk en heel compact te verwoorden. Het gaat nooit over in zeuren of zelfbeklag, terwijl dit toch wel heel makkelik zou zijn.
Het verhaal is knap opgezet: meerdere lagen die goed in elkaar overlopen. Over het algemeen zeer sympathieke hoofdrolspelers. De "zijsprong" naar keizer Hadrianus en Marguerite Courcenar is verhelderend en sluit goed op het verhaal aan. Het boek is voor mij extra interesssant, omdat ik natuurlijk in dezelfde leeftijdsgroep zit. Een prachtig boek!