What do you think?
Rate this book
Orgelman: Felix Nussbaum. Een schildersleven
Orgelman verhaalt de wonderlijke wedergeboorte van een door Hitler vernietigd kunstenaar: Felix Nussbaum. Was zijn bestaan als balling vanaf 1933 moeilijk, aan het eind van de oorlog werd het tot op de grond verschroeid. Evenmin als zijn vrouw Felka Platek keerde Nussbaum terug van het laatste transport naar het Oosten vanuit de Mechelse Dossinkazerne; niks restte van zijn schilderijen en zijn grote faam in het Berlijnse interbellum.
En toch: een halve eeuw later heeft zijn geboortestad Osnabrück een museum voor hem opgericht en vandaag rekent men hem tot de belangrijkste joodse schilders van de twintigste eeuw. Hoe deze dolende orgelman alsnog een echo wist te vinden, is een buitengewoon en spannend stuk geschiedenis van de Lage Landen dat nog op een verteller wachtte.
En toch: een halve eeuw later heeft zijn geboortestad Osnabrück een museum voor hem opgericht en vandaag rekent men hem tot de belangrijkste joodse schilders van de twintigste eeuw. Hoe deze dolende orgelman alsnog een echo wist te vinden, is een buitengewoon en spannend stuk geschiedenis van de Lage Landen dat nog op een verteller wachtte.
456 pages, Paperback
First published October 1, 2014
13 people are currently reading
392 people want to read
About the author
Mark Schaevers
11 books8 followersMark Schaevers (1956) werkt als journalist voor het weekblad Humo. Hij debuteerde in 1994 met Atlas. In 2015 verscheen Orgelman, een biografie van de schilder Felix Nussbaum, een door Hitler vernietigd kunstenaar. Het boek werd bekroond met de Gouden Boekenuil 2015 en genomineerd voor de ECI Literatuurprijs 2015.
In 2004 presenteerde Schaevers in Groepsportret het beste uit Claus’ interviews en in 2011 stelde hij De wolken. Uit de geheime laden van Hugo Claus samen. In 2018 verscheen Het verdriet staat niet alleen. Een leven in verhalen.
In 2004 presenteerde Schaevers in Groepsportret het beste uit Claus’ interviews en in 2011 stelde hij De wolken. Uit de geheime laden van Hugo Claus samen. In 2018 verscheen Het verdriet staat niet alleen. Een leven in verhalen.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 52 reviews
April 23, 2019
“When I perish, do not let my pictures to die with me. Show them to the people.” - Felix Nussbaum
Felix Nussbaum, the German-Jewish painter was a surrealist artist and once you have seen his moving paintings, you can never forget them. In this first-rate biography written by Belgian journalist, Mark Schaevers, is the history and explanations of some of Nussbaum's very powerful paintings. There is also a great understanding and sympathy for the artist who suffered immensely under the Nazi rule. The author follows the footsteps of Felix Nussbaum's life from birth to death as he moved from country to country, seeking refuge from the horrors of World War two. He never stopped painting during all those years.
Everything and everyone that Nussbaum loved was destroyed and ripped away from him. He painted in secret while he was detained in the concentration camps and ended being murdered in Auschwitz on August 9, 1944.
His paintings were noticed and appreciated when he was in his twenties by the Berlin art world. He was so talented that he was sent to Rome in 1932 to study art there and remained until the Nazis took power. He would have been a famous painter if this event did not happen.
His life in hiding and exile with his beloved artist wife, Felka Platek, was pure hell but both of them continued to paint and draw. Eventually, he and Felka, hiding in an attic in Belgium, were discovered by the Gestapo and they both killed in the concentration camp. Felix Nussbaum had friends and family that took great risks in hiding his paintings for him. He also hoped he and his wife would not be captured and it was a tragedy that he was on the last train to Auschwitz.
It is hard to rate a book like this. (The book is still in Dutch, hopefully a English translation will happen!) It is a “must read” like Anne Frank's diary. Some of Nussbaum's paintings are in the book: “Self-Portrait with Identity Card (1943) “Organ Grinder” (1942) and “The Dance of the Skeletons” (1944). Five stars.
Felix Nussbaum, the German-Jewish painter was a surrealist artist and once you have seen his moving paintings, you can never forget them. In this first-rate biography written by Belgian journalist, Mark Schaevers, is the history and explanations of some of Nussbaum's very powerful paintings. There is also a great understanding and sympathy for the artist who suffered immensely under the Nazi rule. The author follows the footsteps of Felix Nussbaum's life from birth to death as he moved from country to country, seeking refuge from the horrors of World War two. He never stopped painting during all those years.
Everything and everyone that Nussbaum loved was destroyed and ripped away from him. He painted in secret while he was detained in the concentration camps and ended being murdered in Auschwitz on August 9, 1944.
His paintings were noticed and appreciated when he was in his twenties by the Berlin art world. He was so talented that he was sent to Rome in 1932 to study art there and remained until the Nazis took power. He would have been a famous painter if this event did not happen.
His life in hiding and exile with his beloved artist wife, Felka Platek, was pure hell but both of them continued to paint and draw. Eventually, he and Felka, hiding in an attic in Belgium, were discovered by the Gestapo and they both killed in the concentration camp. Felix Nussbaum had friends and family that took great risks in hiding his paintings for him. He also hoped he and his wife would not be captured and it was a tragedy that he was on the last train to Auschwitz.
It is hard to rate a book like this. (The book is still in Dutch, hopefully a English translation will happen!) It is a “must read” like Anne Frank's diary. Some of Nussbaum's paintings are in the book: “Self-Portrait with Identity Card (1943) “Organ Grinder” (1942) and “The Dance of the Skeletons” (1944). Five stars.
September 18, 2015
http://radio.klara.be/radio/10_progra...
Marc Schaevers houdt zijn afgemeten journalistieke, anekdotische stijl uit Oostende, de zomer van 1936 aan, maar nu als een volleerd chroniqueur die een vrijwel ongedocumenteerd leven definitief aan de vergetelheid ontrukt. Onderhuids is Orgelman ook de kroniek van de gedreven zoektocht naar het verloop van dit schildersleven. Het boek biedt geen globale biografische synthese - als die al mogelijk zou zijn - of een kunsthistorische analyse, maar heeft alles in zich van een noodzakelijk en vrij definitief standaardwerk waarin liefhebbers en vorsers houvast zullen vinden. In zijn voorwoord schrijft Schaevers: "Van de meest geciteerde woorden van Felix Nussbaum weten we niet of hij ze heeft uitgesproken: 'Als ik ten onder ga, laat mijn schilderijen dan niet doodgaan. Toon ze aan de mensen!' Wel geloof ik dat dit zijn diepste wens was". Met de talrijke reproducties doet Orgelman niet alleen recht aan die wens, het boek groeit uit, als vanzelfsprekend, tot een krachtige uitnodiging aan de(ze) verbouwereerde lezer om een bezoek te brengen aan het Felix Nussbaum Haus in Osnabrück.
Ook: http://hetminstegeringste.blogspot.be...
Marc Schaevers houdt zijn afgemeten journalistieke, anekdotische stijl uit Oostende, de zomer van 1936 aan, maar nu als een volleerd chroniqueur die een vrijwel ongedocumenteerd leven definitief aan de vergetelheid ontrukt. Onderhuids is Orgelman ook de kroniek van de gedreven zoektocht naar het verloop van dit schildersleven. Het boek biedt geen globale biografische synthese - als die al mogelijk zou zijn - of een kunsthistorische analyse, maar heeft alles in zich van een noodzakelijk en vrij definitief standaardwerk waarin liefhebbers en vorsers houvast zullen vinden. In zijn voorwoord schrijft Schaevers: "Van de meest geciteerde woorden van Felix Nussbaum weten we niet of hij ze heeft uitgesproken: 'Als ik ten onder ga, laat mijn schilderijen dan niet doodgaan. Toon ze aan de mensen!' Wel geloof ik dat dit zijn diepste wens was". Met de talrijke reproducties doet Orgelman niet alleen recht aan die wens, het boek groeit uit, als vanzelfsprekend, tot een krachtige uitnodiging aan de(ze) verbouwereerde lezer om een bezoek te brengen aan het Felix Nussbaum Haus in Osnabrück.
Ook: http://hetminstegeringste.blogspot.be...
June 26, 2020
Beklemmend verhaal. Voor mij kan die verschrikkelijke periode van de holocaust niet genoeg in herinnering worden gebracht. De verhalen hoe het was om als Jood tijdens de naziperiode te (over)leven blijven me met verstomming slaan. Hoe is de joodse schilder Felix Nussbaum erin geslaagd in volle oorlogsperiode zo veel mooie, zelfs visionaire schilderijen te maken, vraag ik me af. Lang geleden trouwens dat ik nog zo’n mooi vormgegeven boek in handen heb gehad. De schilderijen die de teksten illustreren zijn prachtig weergegeven op dik papier. Je leest wat Schaevers erover vertelt en bekijkt ze tegelijk vol bewondering. Heb veel bijgeleerd over een voorheen voor mij onbekende schilder. Eén minpuntje: alles wordt vrij objectief verteld. De redenen waarom Mark Schaevers dit boek schreef kom je nergens te weten. Ik dacht regelmatig: “Had Jan Brokken dit geschreven, dan had ik me wellicht meer betrokken gevoeld”. Toch hulde voor dit knappe werk.
April 3, 2018
Een ongelooflijk interessante biografie en een meer dan terechte winnaar van de Gouden Uil. De Duitse jood en schilder Felix Nussbaum is door de nazi's monddood gemaakt. Zijn schilderijen werden vernietigd als die er de kans toe kregen. Hij verlaat Duitsland, verblijft in Rome, Parijs, duikt onder in Oostende en Brussel, maar voelt zich overal vervolgd. Uiteindelijk krijgen ze hem in de laatste dagen van de oorlog toch nog te pakken en wordt hij met het allerlaatste transport vanuit de Dossinkazerne in Mechelen naar Auschwitz gestuurd waar hij omkomt.
Tot in de jaren '80 van vorige eeuw weet vrijwel niemand nog iets van zijn bestaan af. Dan wordt hij eindelijk 'ontdekt' en blijkt hij te behoren tot de topkunstenaars van de 20e eeuw. Zijn werken heeft hij blijkbaar voor een belangrijk deel in veiligheid kunnen brengen bij privépersonen. Ze duiken beetje bij beetje op en uiteindelijk komt een belangrijk deel ervan terecht in een gloednieuw museum in zijn geboortestad Osnabrück.
Het is de verdienste van Schaevers dat hij jarenlang op zoek is gegaan in archieven, bij vreemdelingenpolitiediensten en openbare instanties naar zijn verblijfadressen en zo op het spoor is gekomen van een aantal mensen die hem nog gekend hebben. Een onwaarschijnlijk boeiende speurtocht werd dat naar een vergeten schilder; een verhaal vol ontdekkingen, ontgoochelingen, corruptie, winstbejag en zelfs vervalsing van schilderijen dat leidt tot een monument van een biografie.
Vooral de vele afbeeldingen van schilderijen en foto's van 'orgelman' Nussbaum die het werk sieren, maken er een boek van dat je moét gelezen en bekeken hebben.
Tot in de jaren '80 van vorige eeuw weet vrijwel niemand nog iets van zijn bestaan af. Dan wordt hij eindelijk 'ontdekt' en blijkt hij te behoren tot de topkunstenaars van de 20e eeuw. Zijn werken heeft hij blijkbaar voor een belangrijk deel in veiligheid kunnen brengen bij privépersonen. Ze duiken beetje bij beetje op en uiteindelijk komt een belangrijk deel ervan terecht in een gloednieuw museum in zijn geboortestad Osnabrück.
Het is de verdienste van Schaevers dat hij jarenlang op zoek is gegaan in archieven, bij vreemdelingenpolitiediensten en openbare instanties naar zijn verblijfadressen en zo op het spoor is gekomen van een aantal mensen die hem nog gekend hebben. Een onwaarschijnlijk boeiende speurtocht werd dat naar een vergeten schilder; een verhaal vol ontdekkingen, ontgoochelingen, corruptie, winstbejag en zelfs vervalsing van schilderijen dat leidt tot een monument van een biografie.
Vooral de vele afbeeldingen van schilderijen en foto's van 'orgelman' Nussbaum die het werk sieren, maken er een boek van dat je moét gelezen en bekeken hebben.
December 29, 2015
What else can I add to the praise that has been expressed repeatedly on this site? There is the discovery of the German painter Felix Nussbaum himself, for me still a noble unknown, but apparently he was already rediscovered and appreciated by the art scene since the ' 80 's of the 20th century. His oeuvre is rather small, but after a long quest he found his own identity, closely related to the persecution of the Jews; from an artistic point of view his work surely can match that of De Chirico (with whom he seems very related). Nussbaums life is obviously a very tragic one: after years of exile in our country, in increasingly difficult circumstances, he was deported with the last transport from the Dossin barracks in Mechelen to Auschwitz, where he eventually perished. It's remarkable that Nussbaum in this biography remains a bit of a mystery; even Schaevers has to admit that his object of research remains fairly elusive, and that ultimately we know most about him through his work. And that is the second strong point of this biography: Schaevers indicates what he knows and knows not, very transparently, what remains in the dark, and where there are contradictions and ambiguities in the data and testimonies. As a reader you get insight into how difficult this biography has been realized and why it's not a perfectly polished piece of work with rounded edges. A wonderful performance!
May 15, 2017
Mooi, rakend geschreven biografie èn ook nog prachtig vormgegeven! Net begonnen vond ik het een boek dat ik gemakkelijk saai zou kunnen vinden, te veel ingezoomd op details die nog samenhang hadden, al te historisch en gedocumenteerd tot in detail. Maar saai werd het niet, Schaevers had rust en aandacht voor Felix Nussbaum en zijn bijna weggevaagde leven en daarmee ook voor alle Joden die onzichtbaar bleven en hun verhaal meenamen.
De schilderijen die in de loop van de tijd zijn teruggevonden zijn de rode draad in het boek, voor mij vormden de schilderijen ‘de roman’ en Schaevers maakte het heel. Ik vond Nussbaum’s schilderijen heel intens, angstig en schrijnend, als je bestaansrecht wordt ontnomen wat maakt je dan nog mens.
“Er ruft spielt süßer den Tod der Tod ist ein Meister aus Deutschland
er ruft streicht dunkler die Geigen dann steigt ihr als Rauch in die Luft
dann habt ihr ein Grab in den Wolken da liegt man nicht eng.“
– Paul Celan fragment uit Todesfuge (1948)
Het precies goede getinte matte gladde papier, de vele mooi afgedrukte afbeeldingen daarin en het bindwerk maken het af.
De schilderijen die in de loop van de tijd zijn teruggevonden zijn de rode draad in het boek, voor mij vormden de schilderijen ‘de roman’ en Schaevers maakte het heel. Ik vond Nussbaum’s schilderijen heel intens, angstig en schrijnend, als je bestaansrecht wordt ontnomen wat maakt je dan nog mens.
“Er ruft spielt süßer den Tod der Tod ist ein Meister aus Deutschland
er ruft streicht dunkler die Geigen dann steigt ihr als Rauch in die Luft
dann habt ihr ein Grab in den Wolken da liegt man nicht eng.“
– Paul Celan fragment uit Todesfuge (1948)
Het precies goede getinte matte gladde papier, de vele mooi afgedrukte afbeeldingen daarin en het bindwerk maken het af.
February 28, 2017
Ik moet bekennen dat ik er een beetje tegenop zag. 'Orgelman' kreeg ik meer dan een jaar geleden cadeau en het bleef daar maar op mijn nachtkastje liggen. We weten al hoe de Tweede Wereldoorlog verlopen is. Nussbaum kreeg dankzij Mark Schaevers al wat media-aandacht. Dat volstond een tijdje.
Maar uiteindelijk dook ik er toch in en ik voelde meteen dat er mij een boeiende reis te wachten stond.
De zoektocht van Mark Schaevers naar Nussbaum neemt ons mee door heel West-Europa. Dat het geen vrolijke tocht ging zijn, dat wisten we. Maar doordat Schaevers niet alleen het leven van Nussbaum beschrijft maar ook the making of, krijg je veel meer dan dat trieste verhaal. Je voelt de euforie van Schaevers als hij weer op een nieuw spoor zit of de ontgoocheling als blijkt dat de pas ontdekte ooggetuige het ook allemaal niet meer weet.
Het verhaal van de zoektocht maakt het boek dus lichter dan verwacht. Maar het boek is ook rijker dan verwacht. We kregen nog nooit zo'n goed beeld van Brussel tijdens de bezetting. Dat de Belgische overheid begin 1940 Duitse migranten oppakte en deporteerde naar Zuid-Frankrijk zal wel al ooit eens verteld zijn geweest maar doordat Schaevers Nussbaum volgt tot in het kamp daar, komt dat hier allemaal tot leven. En zo zijn er heel wat zaken die aan bod komen en ongemeen boeiend zijn.
'Orgelman' ontsluit Nussbaum en zet aan om zijn werk te gaan zien. Osnabrück en het museum zonder uitgang komen hoog op mijn verlanglijstje te staan.
Zo zie je maar dat je boeken nooit mag onderschatten of denken dat je het al allemaal gelezen hebt.
Maar uiteindelijk dook ik er toch in en ik voelde meteen dat er mij een boeiende reis te wachten stond.
De zoektocht van Mark Schaevers naar Nussbaum neemt ons mee door heel West-Europa. Dat het geen vrolijke tocht ging zijn, dat wisten we. Maar doordat Schaevers niet alleen het leven van Nussbaum beschrijft maar ook the making of, krijg je veel meer dan dat trieste verhaal. Je voelt de euforie van Schaevers als hij weer op een nieuw spoor zit of de ontgoocheling als blijkt dat de pas ontdekte ooggetuige het ook allemaal niet meer weet.
Het verhaal van de zoektocht maakt het boek dus lichter dan verwacht. Maar het boek is ook rijker dan verwacht. We kregen nog nooit zo'n goed beeld van Brussel tijdens de bezetting. Dat de Belgische overheid begin 1940 Duitse migranten oppakte en deporteerde naar Zuid-Frankrijk zal wel al ooit eens verteld zijn geweest maar doordat Schaevers Nussbaum volgt tot in het kamp daar, komt dat hier allemaal tot leven. En zo zijn er heel wat zaken die aan bod komen en ongemeen boeiend zijn.
'Orgelman' ontsluit Nussbaum en zet aan om zijn werk te gaan zien. Osnabrück en het museum zonder uitgang komen hoog op mijn verlanglijstje te staan.
Zo zie je maar dat je boeken nooit mag onderschatten of denken dat je het al allemaal gelezen hebt.
August 8, 2017
Geweldig boek! Maar het laat je achter met een oneindig triest gevoel...
March 19, 2021
In de herfst van 2015 bezoek ik het Felix-Nussbaum-Haus in Osnabrück. Wat een indruk maakte dit museum over het leven en werk van de Duits-Joodse schilder. In de museumshop zie ik het boek van Mark Schaevers liggen en zet 'm op mijn nog-te-lezen lijst. Nu, 5,5 jaar later, lees ik het eindelijk.
De herinneringen aan mijn museumbezoek komen weer terug. Schaevers heeft aan de hand van uitgebreid onderzoek het leven van Nussbaum gereconstrueerd. De vele afbeeldingen van schilderijen en foto's vormen een goede afwisseling met de interessante en goed leesbare tekst.
Een tip voor alle lezers van dit boek: bezoek ook het museum in Osnabrück, als het weer mogelijk is. Die beleving maakt het plaatje echt compleet. Mocht je geïnteresseerd zijn, een blogpost over mijn museumbezoek vind je hier: https://suzannevdijk.wordpress.com/20...
De herinneringen aan mijn museumbezoek komen weer terug. Schaevers heeft aan de hand van uitgebreid onderzoek het leven van Nussbaum gereconstrueerd. De vele afbeeldingen van schilderijen en foto's vormen een goede afwisseling met de interessante en goed leesbare tekst.
Een tip voor alle lezers van dit boek: bezoek ook het museum in Osnabrück, als het weer mogelijk is. Die beleving maakt het plaatje echt compleet. Mocht je geïnteresseerd zijn, een blogpost over mijn museumbezoek vind je hier: https://suzannevdijk.wordpress.com/20...
July 6, 2015
Een boek dat de synthese is van (veel van) mijn persoonlijke interesses, obsessies en dada’s: het bestaat, en het heet Orgelman. Dat lijstje van interesses en oude en nieuwe passies ziet er ongeveer als volgt uit: WOII, de joodse kwestie, concentratiekampen, Endlösung, Breendonk en de Dossin-kazerne, biografieën, schilderkunst, musea en architectuur (Daniel Libeskind!), en literatuur natuurlijk… Het zit allemaal vervat in de magistrale biografie die Mark Schaevers schreef over kunstenaar Felix Nussbaum. Hij kreeg er dit jaar – volkomen terecht – de Gouden Boekenuil voor.
‘Wenn ich untergehe, lasst meine Bilder nicht sterben! Zeigt sie den Menschen!’ schreef Nussbaum in zijn testamentaire brief aan een bevriend koppel. Het minste wat we kunnen zeggen is dat Mark Schaevers een indrukwekkende bijdrage heeft geleverd om deze wens van Nussbaum (noem het gerust een wanhoopskreet) realiteit te laten worden.
Geert Mak zegt het als volgt: “Orgelman heeft me overrompeld, een ander woord weet ik er niet voor. Ik kon het op den duur niet meer loslaten, dit weefsel van honderden puzzelstukjes waaruit langzaam het drama van twee levens boven water komt. Deze indrukwekkende biografie krijgt een extra lading door het verhaal dat Nussbaums schilderijen daarnaast vertellen: over de jaren dertig, over het angstige bestaan van de tienduizenden Duitse ballingen in Frankrijk, België en Nederland, over de jacht, de onderduik, de deportaties. Schaevers weet steeds dichter op de huid van zijn hoofdpersonages te kruipen, totdat het de lezer bijna de adem beneemt. Dit boek vergeet je nooit.” Zelden ben ik het met iemand zo eens geweest.
‘Wenn ich untergehe, lasst meine Bilder nicht sterben! Zeigt sie den Menschen!’ schreef Nussbaum in zijn testamentaire brief aan een bevriend koppel. Het minste wat we kunnen zeggen is dat Mark Schaevers een indrukwekkende bijdrage heeft geleverd om deze wens van Nussbaum (noem het gerust een wanhoopskreet) realiteit te laten worden.
Geert Mak zegt het als volgt: “Orgelman heeft me overrompeld, een ander woord weet ik er niet voor. Ik kon het op den duur niet meer loslaten, dit weefsel van honderden puzzelstukjes waaruit langzaam het drama van twee levens boven water komt. Deze indrukwekkende biografie krijgt een extra lading door het verhaal dat Nussbaums schilderijen daarnaast vertellen: over de jaren dertig, over het angstige bestaan van de tienduizenden Duitse ballingen in Frankrijk, België en Nederland, over de jacht, de onderduik, de deportaties. Schaevers weet steeds dichter op de huid van zijn hoofdpersonages te kruipen, totdat het de lezer bijna de adem beneemt. Dit boek vergeet je nooit.” Zelden ben ik het met iemand zo eens geweest.
March 11, 2015
Wanneer lezen groot genieten wordt ...
July 17, 2020
Iedereen wil dat Mark Schaevers een biografie over je schrijft: er zit zo veel liefde in. Geweldig hoe hij je meeneemt in de wereld van Nussbaum. Prachtige plaatjes gedrukt van alle schilderijen, met daarbij een uitvoerige beschrijving van wat je ziet. Aan de hand van de schilderijen leren we Nussbaum en diens leven kennen. Na alle verhalen, boeken en films over de oorlog is dit toch weer heel anders. Je voelt zijn angst en ziet het onvermijdelijke einde met lede ogen tegemoet.
May 23, 2025
Ik las nog niet vaak een biografie maar deze is zo goed geschreven dat het levensverhaal van de kunstenaar zeer levend wordt. De illustraties van de schilderijen nemen me mee in een duik in de geschiedenis van een Joods leven en de macht van allesverwoestend extremisme. Aanrader!
March 17, 2017
***(*)
Uitstekend geschreven en goed gedocumenteerd boek over de Joodse schilder Felix Nussbaum, waarover ik nog nooit gehoord had. Nadat hij vakkundig vernietigd is op het einde van de oorlog, werd hij vergeten, maar een paar mensen herinnerden zich hem nog en daardoor is hij nu terug gekend en zijn zijn schilderijen gigantisch veel geld waard, zoveel dat er ook vervalsers zijn werk hebben gekopieerd.
Het relaas over het leven van Nussbaum en vooral de evolutie van wat hij schilderde geven de opkomst van het nazisme goed weer.
Wat me ook opviel in het boek is dat er nog niets veranderd is - hoe vaak heb ik niet gedacht bij het relaas over hoe de Joodse vluchtelingen behandeld werden (ook in België) "er is nog niets veranderd".
Het is een zeer boeiende biografie en verveelt nooit maar toch mis ik iets. Ik mis nl. de schrijver - ik mis waarom hij dit boek heeft geschreven, waarom hij uitgerekend deze schilder opnieuw tot leven wekt, wat dit met hem deed, want hij heeft toch vele jaren aan dit boek gewerkt.
Uitstekend geschreven en goed gedocumenteerd boek over de Joodse schilder Felix Nussbaum, waarover ik nog nooit gehoord had. Nadat hij vakkundig vernietigd is op het einde van de oorlog, werd hij vergeten, maar een paar mensen herinnerden zich hem nog en daardoor is hij nu terug gekend en zijn zijn schilderijen gigantisch veel geld waard, zoveel dat er ook vervalsers zijn werk hebben gekopieerd.
Het relaas over het leven van Nussbaum en vooral de evolutie van wat hij schilderde geven de opkomst van het nazisme goed weer.
Wat me ook opviel in het boek is dat er nog niets veranderd is - hoe vaak heb ik niet gedacht bij het relaas over hoe de Joodse vluchtelingen behandeld werden (ook in België) "er is nog niets veranderd".
Het is een zeer boeiende biografie en verveelt nooit maar toch mis ik iets. Ik mis nl. de schrijver - ik mis waarom hij dit boek heeft geschreven, waarom hij uitgerekend deze schilder opnieuw tot leven wekt, wat dit met hem deed, want hij heeft toch vele jaren aan dit boek gewerkt.
November 11, 2016
Een unieke leeservaring. Op basis van feiten, getuigenissen, documenten en vooral zijn schilderwerken krijg je het levensverhaal ,in de fascistische periode,van de uiterst getalenteerd joods kunstschilder Felix Nussbaum. Zijn werken spreken voor zich en lijken profetisch. Hij leek zijn lot te kennen. Doorweekt van melancholie, angst ,wanhoop en een klein vleugje humor. De rol die zijn vrouw Felka Platek speelt is ook opmerkelijk. Ik zie ook zelfreflectie op de huidige maatschappij met de huidige vluchtelingenproblematiek en de groeiende aantrekkingskracht van het populisme.
April 12, 2015
Wat een prachtig huzarenstukje, dit laatste boek dat ik voor de selectie van De Gouden Boekenuil gelezen heb. Dit boek is eigenlijk een aantal boeken ineen: een biografie van een schilder die ik niet kende, een originele kunstenaarsblik op de jaren voor en tijdens de tweede wereldoorlog, een bloemlezing aan schilderijen en dit alles naadloos met elkaar verweven. Ik had het moeilijk om in dit boek te komen, maar hoe verder ik las hoe intrigerender het werd: elementen die terugkeerden in schilderijen en het leven van Nussbaum, schilderijen die verhalen versterkten en vice versa, het ongelooflijke verhaal van een verloren gewaande schilder die dankzij zijn werk en levensverhaal sinds eind vorige eeuw terug tot leven geroepen is. En wat een uitgebreide research moet aan dit boek van Mark Schaevers voorafgegaan zijn!
Toch ook een aantal minpuntjes in dit boek. Orgelman is een grote verzameling van korte hoofdstukken, waardoor het boek mij op één of andere manier meer aan een dia-reportage dan aan een film doet denken. Hierdoor mist het boek soms wat vaart en lijkt het voornamelijk een mooi, chronologisch gesorteerd, overzicht te zijn van alles wat Schaevers over Nussbaum te weten gekomen is, maar soms hangt het wat te zeer met haken en ogen aaneen. Sommige hoofdstukken (zeker in het begin) lijken loodzware opsommingen van namen en personages (waarvan er ook heel wat terugkeren), waardoor het lastig is om hierbij echt het hoofd te houden.
Ook het feit dat Schaevers op momenten teruggrijpt naar brieven of verhalen van andere kunstenaars die ten tijde van Nussbaum leefden (met toevoegingen als "misschien dacht Felix Nussbaum er ook zo over") was er op momenten voor mij te veel aan. Deze hypotheses haalden voor mij op momenten de kracht van het verhaal wat naar beneden.
Kortom: zeer goed boek, maar het had wat krachtiger gekund door met duidelijkere verhaalelementen te werken...
Toch ook een aantal minpuntjes in dit boek. Orgelman is een grote verzameling van korte hoofdstukken, waardoor het boek mij op één of andere manier meer aan een dia-reportage dan aan een film doet denken. Hierdoor mist het boek soms wat vaart en lijkt het voornamelijk een mooi, chronologisch gesorteerd, overzicht te zijn van alles wat Schaevers over Nussbaum te weten gekomen is, maar soms hangt het wat te zeer met haken en ogen aaneen. Sommige hoofdstukken (zeker in het begin) lijken loodzware opsommingen van namen en personages (waarvan er ook heel wat terugkeren), waardoor het lastig is om hierbij echt het hoofd te houden.
Ook het feit dat Schaevers op momenten teruggrijpt naar brieven of verhalen van andere kunstenaars die ten tijde van Nussbaum leefden (met toevoegingen als "misschien dacht Felix Nussbaum er ook zo over") was er op momenten voor mij te veel aan. Deze hypotheses haalden voor mij op momenten de kracht van het verhaal wat naar beneden.
Kortom: zeer goed boek, maar het had wat krachtiger gekund door met duidelijkere verhaalelementen te werken...
July 27, 2023
"Orgelman" is een zeer mooi uitgegeven boek met vele, weliswaar kleine, reproducties van de schilderijen van Felix Nussbaum, de Duits-Joodse schilder die vanuit ons land werd weggevoerd en stierf in Auschwitz. Het boek combineert biografie (alles wat er te weten valt over het leven van Nussbaum), met artistieke interpretatie van zijn schilderijen, met daarbovenop ook het verhaal van het wegzinken in vergetelheid na zijn dood en de herontdekking van zijn werk vanaf de jaren 80. In de speurtocht naar Nussbaum en zijn werk speelt ook schrijver Marc Schaevers in meer recente jaren een belangrijke rol. Dit boek is daar namelijk het resultaat van.
De stijl van Schaevers is journalistiek, op het droge af, registreert feiten en van enige emotionele betrokkenheid bij het lot van Nussbaum en de Joodse gemeenschap laat hij niet veel zien. Dat contrasteert fel met de aard van het verhaal van een opgejaagd man die meer dan tien jaar op de vlucht is en in moeilijke omstandigheden toch een oeuvre bij mekaar schildert. De intensiteit van de feiten én van de bevreemdende en beklemmende schilderijen beroerde mij als lezer wel erg, terwijl de taal van Schaevers toch heel zakelijk blijft.
Een groot deel van de vlucht speelt zich in België af, vooral in Oostende en Brussel, daarom is Nussbaum deel van onze geschiedenis en nu ook van onze literaire geschiedenis. Toch is het wat vreemd dat dit boek een literaire prijs als de "Boekenuil" wint. De opzet -de manier waarop biografie, de artistieke erfenis en het verhaal van de herontdekking- verweven worden is heel knap gedaan, maar ik vermoed niet dat het in in de toekomst in literaire overzichten van onze literatuur zal opgenomen worden.
De stijl van Schaevers is journalistiek, op het droge af, registreert feiten en van enige emotionele betrokkenheid bij het lot van Nussbaum en de Joodse gemeenschap laat hij niet veel zien. Dat contrasteert fel met de aard van het verhaal van een opgejaagd man die meer dan tien jaar op de vlucht is en in moeilijke omstandigheden toch een oeuvre bij mekaar schildert. De intensiteit van de feiten én van de bevreemdende en beklemmende schilderijen beroerde mij als lezer wel erg, terwijl de taal van Schaevers toch heel zakelijk blijft.
Een groot deel van de vlucht speelt zich in België af, vooral in Oostende en Brussel, daarom is Nussbaum deel van onze geschiedenis en nu ook van onze literaire geschiedenis. Toch is het wat vreemd dat dit boek een literaire prijs als de "Boekenuil" wint. De opzet -de manier waarop biografie, de artistieke erfenis en het verhaal van de herontdekking- verweven worden is heel knap gedaan, maar ik vermoed niet dat het in in de toekomst in literaire overzichten van onze literatuur zal opgenomen worden.
May 24, 2017
Felix Nussbaum. Ik had er nog niet van gehoord. Maar zijn schilderijen spraken mij onmiddellijk aan. Ze deden mij soms wat aan Otto Dix denken, maar evengoed aan De Chirico. Ik was ook heel erg te spreken over de stijl van deze schilderbiografie. Het verhaal van de Nussbaums - dat van Felix en van zijn levenspartner Felka Platek - krijgt een soort van versterkende echo door de duiding bij de vele schilderijen die in dit boek zijn opgenomen. Mark Schaevers schetst een overtuigend beeld van het leven als joodse schilder in ballingschap en op onderduikadressen in oa. Oostende en Brussel. Ik wacht met ongeduld tot er een eens een tentoonstelling onze richting uit komt. Of wie weet, misschien trek ik er op een dag wel voor naar Osnabrück, waar voor hem een nieuw museum werd opgericht.
March 4, 2023
Citaat : Waarom altijd weer die orgelman? Hij kan staan voor de melancholie die een draaiorgel met zijn eeuwig herhaalde deuntjes al gauw opwekt. Hij doet ook denken aan een wandelende jood, zoals Nussbaum zelf er een is. Of is de orgelman vooral de kunstenaar op zoek naar een echo in een tijd waarin die zo moeilijk te vinden is?
Review : Voor ik het boek Orgelman van Mark Schaevers las, had ik wel gehoord van de Duitse kunstenaar Felix Nussbaum (1904-1944) die in Auschwitz werd vermoord. Zijn werk kende ik echter minder goed. Hoewel hij in zijn geboortestad Osnabrück bij Hamburg intussen een museum heeft, het eerste ontwerp van David Libeskind, in 1998 ingewijd door Gerhard Schröder, doet de naam Felix Nussbaum bij niet zo veel mensen een belletje rinkelen.
Bijna 20 jaar geleden nam Marc Schaevers een interview af van de zoon van een Holocaust-overlevende in een kantoor waar een poster aan de muur hing, voorstellende 'Zelfportret met Jodenpas', een van de beste werken van Nussbaum. Dat was de kiem voor tien jaar research en een buitengewoon gelauwerd boek dat de Gouden Boekenuil 2015 kreeg en tevens genomineerd werd voor de ECI - Literatuurprijs.
In Orgelman reconstrueert Mark Schaevers heel sterk en gedreven niet alleen het leven van Nussbaum, hij beschrijft ook hoe de wederopstanding van de kunstenaar in zijn werk ging. De titel 'Orgelman' is te danken aan het feit dat Nussbaum vaak een zigeunerachtige straatmuzikant in zijn werk smokkelde. De eerste keer dat hij zulks deed, was in 1932, net na zijn Prijs van Rome, en vlak voor zijn verhuizing van de Duitse naar de Italiaanse hoofdstad, waar hij blijvend onder de indruk raakte van afgebroken halve zuilen. Hij stond toen aan het begin van een lange ballingschap. Toch was hij nooit een politiek vluchteling. Felix Nussbaum, °1904, kwam uit een welgestelde en vrij artistieke Joodse familie uit Osnabrück, de stad van Erich Maria Remarque, een auteur die de nazi’s erg onwelgevallig was. Hij stond ver af van de bohémien-armoedzaaier-mansarde-kunstenaar, zeker in zijn Berlijnse periode. Maar hij heeft later, vooral op diverse plaatsen in Brussel, wel op zolderkamertjes gehokt, met zijn vrouw Felka Platek, een 5 jaar oudere Pools-Joodse kunstenares. Nussbaum bracht de helft van zijn leven door met Felka, maar een goede relatie bleken ze toch niet te hebben. Hun trein is de laatste die uit België naar Auschwitz vertrekt – een maand later wordt België bevrijd.
Schaevers heeft zeker geen conventionele biografie geschreven, maar Orgelman is eerder geconstrueerd in de vorm van een zoektocht. Hij volgt Nussbaum op de voet, geeft de informatie die hij heeft kunnen vinden (vaak betreffen dit getuigenissen van derden, maar een enkele brief is teruggevonden) en probeert op die manier dichter bij de kunstenaar te komen en zelfs in de kunstenaar te komen. Soms gaat het maar om kleine dingen, zoals de trouwakte van Felix en Felka, die Schaevers echter een grote zeggingskracht weet te geven. Pas in 1970 begonnen schilder en oeuvre aan een revival, nadat 117 schilderijen die Nussbaum in 1942 had ondergebracht bij een Brusselse kunsthandelaar, waren vrijgeven. Steeds meer werken kwamen aan het licht. Ontstellende schilderijen van een ontredderde mens in een ontmenselijkende tijd. Hoe langer hoe meer werd Nussbaums werk naar waarde geschat, met alle materialistische bijverschijnselen: veilingprijzen die de hoogte ingaan, vervalsingen, dubieuze verkopers, bedroevend gesjacher met tijdens de Tweede Wereldoorlog ontvreemd erfgoed. Vijfhonderd werken zijn weer aan het licht gekomen.
Voor de Joodse gemeenschap en al wie met de twintigste eeuw in het reine wil komen, liet Nussbaum als slachtoffer en schilder van de Holocaust (en veel meer dan dat) een onschatbaar symbolisch kapitaal na. Orgelman verhaalt de wonderlijke wedergeboorte van een door Hitler vernietigd kunstenaar. Martk Schaevers heeft Nussbaum en zijn vrouw Felka, hun leven en hun werk, hun plaats als mens in een vijandige wereld vereeuwigd in een ongelooflijk mooi en literair werk dat ik sprakeloos van bewondering gelezen heb.
Review : Voor ik het boek Orgelman van Mark Schaevers las, had ik wel gehoord van de Duitse kunstenaar Felix Nussbaum (1904-1944) die in Auschwitz werd vermoord. Zijn werk kende ik echter minder goed. Hoewel hij in zijn geboortestad Osnabrück bij Hamburg intussen een museum heeft, het eerste ontwerp van David Libeskind, in 1998 ingewijd door Gerhard Schröder, doet de naam Felix Nussbaum bij niet zo veel mensen een belletje rinkelen.
Bijna 20 jaar geleden nam Marc Schaevers een interview af van de zoon van een Holocaust-overlevende in een kantoor waar een poster aan de muur hing, voorstellende 'Zelfportret met Jodenpas', een van de beste werken van Nussbaum. Dat was de kiem voor tien jaar research en een buitengewoon gelauwerd boek dat de Gouden Boekenuil 2015 kreeg en tevens genomineerd werd voor de ECI - Literatuurprijs.
In Orgelman reconstrueert Mark Schaevers heel sterk en gedreven niet alleen het leven van Nussbaum, hij beschrijft ook hoe de wederopstanding van de kunstenaar in zijn werk ging. De titel 'Orgelman' is te danken aan het feit dat Nussbaum vaak een zigeunerachtige straatmuzikant in zijn werk smokkelde. De eerste keer dat hij zulks deed, was in 1932, net na zijn Prijs van Rome, en vlak voor zijn verhuizing van de Duitse naar de Italiaanse hoofdstad, waar hij blijvend onder de indruk raakte van afgebroken halve zuilen. Hij stond toen aan het begin van een lange ballingschap. Toch was hij nooit een politiek vluchteling. Felix Nussbaum, °1904, kwam uit een welgestelde en vrij artistieke Joodse familie uit Osnabrück, de stad van Erich Maria Remarque, een auteur die de nazi’s erg onwelgevallig was. Hij stond ver af van de bohémien-armoedzaaier-mansarde-kunstenaar, zeker in zijn Berlijnse periode. Maar hij heeft later, vooral op diverse plaatsen in Brussel, wel op zolderkamertjes gehokt, met zijn vrouw Felka Platek, een 5 jaar oudere Pools-Joodse kunstenares. Nussbaum bracht de helft van zijn leven door met Felka, maar een goede relatie bleken ze toch niet te hebben. Hun trein is de laatste die uit België naar Auschwitz vertrekt – een maand later wordt België bevrijd.
Schaevers heeft zeker geen conventionele biografie geschreven, maar Orgelman is eerder geconstrueerd in de vorm van een zoektocht. Hij volgt Nussbaum op de voet, geeft de informatie die hij heeft kunnen vinden (vaak betreffen dit getuigenissen van derden, maar een enkele brief is teruggevonden) en probeert op die manier dichter bij de kunstenaar te komen en zelfs in de kunstenaar te komen. Soms gaat het maar om kleine dingen, zoals de trouwakte van Felix en Felka, die Schaevers echter een grote zeggingskracht weet te geven. Pas in 1970 begonnen schilder en oeuvre aan een revival, nadat 117 schilderijen die Nussbaum in 1942 had ondergebracht bij een Brusselse kunsthandelaar, waren vrijgeven. Steeds meer werken kwamen aan het licht. Ontstellende schilderijen van een ontredderde mens in een ontmenselijkende tijd. Hoe langer hoe meer werd Nussbaums werk naar waarde geschat, met alle materialistische bijverschijnselen: veilingprijzen die de hoogte ingaan, vervalsingen, dubieuze verkopers, bedroevend gesjacher met tijdens de Tweede Wereldoorlog ontvreemd erfgoed. Vijfhonderd werken zijn weer aan het licht gekomen.
Voor de Joodse gemeenschap en al wie met de twintigste eeuw in het reine wil komen, liet Nussbaum als slachtoffer en schilder van de Holocaust (en veel meer dan dat) een onschatbaar symbolisch kapitaal na. Orgelman verhaalt de wonderlijke wedergeboorte van een door Hitler vernietigd kunstenaar. Martk Schaevers heeft Nussbaum en zijn vrouw Felka, hun leven en hun werk, hun plaats als mens in een vijandige wereld vereeuwigd in een ongelooflijk mooi en literair werk dat ik sprakeloos van bewondering gelezen heb.
August 2, 2024
Mark Schaevers neemt ons mee op zijn lange zoektocht in archieven van sociale instanties, politie, steden, musea... op zoek naar het leven en werk van de joodse schilder Felix Nussbaum en zijn vrouw Felka Platek. Hij laat ons kennismaken met museumdirecteurs, kunstenaars, handelaars, vervalsers, verraders en mecenassen. Mensen die kunnen getuigen over Nussbaums leven. Het verhaal over een tot voor kort vergeten schilder op de vlucht voor het opkomend facisme, weggevoerd naar de Dossinkazerne en van daaruit met het laatste transport naar het Oosten gebracht.
'Orgelman' beantwoordt aan de wens van Nussbaum: 'Als ik ten onder ga, laat mijn schilderijen dan niet doodgaan. Toon ze aan de mensen!' Overvloedig geïllustreerd en voorzien van een uitgebreide bibliografie.
'Orgelman' beantwoordt aan de wens van Nussbaum: 'Als ik ten onder ga, laat mijn schilderijen dan niet doodgaan. Toon ze aan de mensen!' Overvloedig geïllustreerd en voorzien van een uitgebreide bibliografie.
March 11, 2019
Literaire non-fictie. Goed geschreven 'verhaal', zeer minutieus gedocumenteerd met o.a. boeiende beschrijvingen van (heel veel) figuren uit het leven van Felix Nussbaum. De opbouw weerspiegelt het puzzelwerk dat Mark Schaevers heeft moeten verrichten om het leven Nussbaum te kunnen reconstrueren: korte hoofdstukken die de lezer bij elkaar moet leggen om het beeld volledig te krijgen.
November 17, 2020
Aanrader voor wie Felix Nussbaum wil leren kennen. Aan de hand van zijn schilderijen en verschillende woonplaatsen, wordt zijn levensgeschiedenis duidelijk. Geeft zin om het museum in Osnabrück te bezoeken.
July 11, 2017
Een schildersleven, een prachtig boek!
November 1, 2018
Vervolging van een Joodse schilder en zijn vrouw. Op de vlucht voor de nazi's. Redelijk actueel wanneer je vergelijkt met de situatie van de vluchtelingen tegenwoordig.
January 15, 2019
Droog, wat je uiteindelijk mag verwachten van een biografie die steunt op feiten, maar daarom niet minder aangrijpend. Het had een roman kunnen zijn.
January 29, 2019
Een geschiedenisles maar prachtig geschreven. Een echte aanrader
November 3, 2019
Aanbevolen!
April 6, 2020
Een schildersbiografie van uitzonderlijk formaat over een schilder die nooit mainstream is geworden en toch belangrijk te noemen is.
January 22, 2022
Gelezen met de leesclub en met een klein groepje ook zijn geboortestad bezocht!
Displaying 1 - 30 of 52 reviews