Στο μνημειώδες έργο Ιστορία του ελληνικού έθνους, ο «πατέρας» της ελληνικής ιστοριογραφίας Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος καταγράφει την ιστορική συνέχεια της ελληνικής φυλής από τους αρχαίους χρόνους μέχρι σήμερα, προσπαθώντας παράλληλα να αναιρέσει την κυρίαρχη εντύπωση ότι οι χρόνοι του Βυζαντίου υπήρξαν χρόνοι παρακμής και εκφυλισμού. Θεωρεί τη βυζαντινή περίοδο αναπόσπαστο κομμάτι της ελληνικής ιστορίας και καθιερώνει στη διδασκαλία του στο Πανεπιστήμιο Αθηνών την τριμερή διαίρεση της ελληνικής ιστορίας σε αρχαία, μεσαιωνική και νέα. Ο πρώτος τόμος του έργου περιλαμβάνει: Προϊστορικοί χρόνοι. Μύθοι. Ερμηνείαι. Ιστορική του έθνους καταγωγή, Κοινωνική, ηθική και πολιτική κατάστασις του έθνους, Πρώτοι ιστορικοί χρόνοι – Γεωγραφία και ιστορία των δευτερευουσών της Ελλάδος πολιτειών, Κάθοδος των Ηρακλειδών, Σπάρτη, Αθήναι, Αποικίαι. Ηθική ενότης του έθνους, Μηδικοί ή Περσικοί πόλεμοι – Εισαγωγή. Ιώνων επανάστασις, Ο αμυντικός πόλεμος. Στρατηγία της Σπάρτης, Επιθετικός πόλεμος. Ηγεμονία των Αθηναίων, Ακμή ηγεμονίας των Αθηναίων. Μοναρχία Περικλέους, Πελοποννησιακός πόλεμος – Προοίμια του εμφυλίου αγώνος, Ο εμφύλιος μέχρι της Νικείου ειρήνης αγών, Ο εμφύλιος αγών μέχρι της καταλύσεως της ηγεμονίας των Αθηναίων, Παρακμή του πρώτου ελληνισμού – Ηγεμονία της Σπάρτης, Ηγεμονία Θηβαίων, Κατάλυσις του πρώτου ελληνισμού, Κάτοικοι της Ελλάδος. Έποικοι εξ Ανατολής, Επίδρασις των εποίκων. Αχαιοί, Έθνος. Γλώσσα. Γραφή. Τέχνη. Ομηρικά έπη.
Ιστορικός, χαρακτηρίζεται από τους σύγχρονους ιστορικούς ως ο «πατέρας» της ελληνικής ιστοριογραφίας. Θεμελιωτής της αντίληψης της ιστορικής συνέχειας της Ελλάδας από την αρχαιότητα έως σήμερα, αφού καθιέρωσε στην διδασκαλία του στο Πανεπιστήμιο Αθηνών την τριμερή διαίρεση της ελληνικής ιστορίας (αρχαία, μεσαιωνική και νέα) και επιδίωξε να αναιρέσει τις κυρίαρχες εκείνη την εποχή απόψεις ότι η Βυζαντινή αυτοκρατορία ήταν περίοδος παρακμής και εκφυλισμού που δεν αναγνωριζόταν ως τμήμα της ελληνικής ιστορίας. Πιστεύεται ότι έθεσε τις βάσεις για τη διαμόρφωση της εθνικής ταυτότητας της νεοελληνικής κοινωνίας.
Το ερώτημα που ήθελα να απαντήσω διαβάζοντας αυτό το βιβλίο ήταν: Επειδή δεν είναι δυνατόν ο χρυσός αιώνας να ξεπρόβαλλε από το πουθενά, τι είχε γίνει πριν που δεν ξέρω; Το ερώτημα αυτό παραμένει ανοιχτό, παρότι το βιβλίο περιγράφει εξαιρετικά τους αρχαίους ελληνικούς μύθους (Τροία, Αργοναυτική Εκστρατεία, Πάνθεον, Θησέας κλπ) αν και είναι πολύ παλιό (1870 περίπου) και σίγουρα δεν έχει άπειρες αρχαιολογικές ανακαλύψεις και ανατροπές. Αν ξέρετε κάποιο καλό βιβλίο της πρώιμης εκείνης εποχής, παρακαλώ κάντε μου σύσταση.
δυστυχώς, την σήμερον ημέρα το κλασσικό αυτό βιβλίο δεν διαβάζεται. Εν αντιθέσει με άλλους ιστορικούς της εποχής του, προσπαθεί να απαντήσει ερωτήματα που σήμερα δεν μας απασχολούν, ενώ και το στυλ του είναι μάλλον βαρύ και άκαμπτο, χωρίς χιούμορ ή ειρωνεία. Αυτό δεν σημαίνει ότι το βιβλίο δεν ήταν επίτευγμα, ή ότι δεν ανέδειξε ορισμένα κρίσιμα θέματα (πχ οι εικονομάχοι αυτοκράτορες του Βυζαντίου)